Author: Институт перевода Библии
Date: 2023-09-02T03:27:39.094362+00:00

Мухаддес Китап: Забур

Мухаддес Китап: Забур

1. Алғы сөз

1. Забур

1. Қосымша материаллар

МУХАДДЕС

КИТАП

Мухаддес Китапты аўдарыў институты

2022

МУХАДДЕС КИТАП

Қарақалпак тилиндеги Мухаддес Китаптың электрон ҳәм аудио нусқаларын Мухаддес Китапты аўдарыў Институтының сайтынан жүклеп алыўға болады: https:
ibt.org.ru/media?id=KRK/cyrl

Сөзликтеги сүўретлемелер:

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Сызылмалар ҳәм сүўретлемелер:

Мухаддес шатыр; Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

© ӨзМКЖ, 2006

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Horace Knowles © The British & Foreign Bible Society 1954, 1967, 1972

Карталар:

© UBS, 1994; © UBS 1999; © B & H Publishing Group, 1998;

© Lion Hudson PLC, 2004

ISBN 978-5-93943-309-9

© Институт перевода Библии, 2022

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Алғы сөз

Алғы сөз

Сизлерге Мухаддес Китаптың қарақалпақ тилине аўдарылған барлық китабын усынып атырмыз. Мухаддес Китап 66 китаптан ибарат болып, грек тилинде Библия деп аталады ҳәм бул «китаплар» деген мәнини билдиреди. Усы китаплардың базылары «Таўрат», «Забур» ҳәм «Инжил» атамалары менен халқымыз арасында кеңнен танылған.

Мухаддес Китап – бул инсан тарийхындағы ең уллы китаплардың бири болып, әййемги халықлардың өмири ҳаққында айрықша түсиник береди. Сондай-ақ, бул тарийхый баҳалы документтен де жоқары, өйткени Мухаддес Китап Қудайдың инсанлар менен болған қарым-қатнасы, Қудайдың Өзи ҳаққында ашып бериўи ҳәм Өзиниң еркин билдириўи туўрысындағы жазыўлар. Бул Китап адам болып туўылған Қудайдың Сөзиниң өмири ҳәм тәлими ҳаққында гүўалықты усынады. Мухаддес Жазыўдың толық мәниси тарийхый яднама сыпатында ямаса әдебийлик усылына баҳа бериў ушын оқыйтуғынларға ашылмайды, ал оны Жаратыўшымыз Өз халқына не айтатуғынын билиўди қәлеп оқығанлар ушын ашылады.

Мухаддес Китап еки бөлимнен: Ески Келисимнен ҳәм Жаңа Келисимнен ибарат.

Ески Келисим 39 китаптан ибарат болып, әййемги еврей ҳәм арамей тиллеринде жазылған. Көплеген алымлардың пикири бойынша, Ески Келисим китаплары б. э. ш. дәўирде, яғный Ийса туўылмастан алдынғы дәўирде бир ярым мың жыл даўамында жазылған. Ески Келисимниң әййемги еврейше тексти бизлердиң дәўиримизге дейин жетип келген, себеби әййемги қолжазбалар муқыятлы түрде көширилип, әўладтан-әўладқа жеткерип берилген.

Ески Келисим – бул әййемги китаплардың жыйнағы болып, тек ғана диний китаплар емес, ал мәденият ҳәм тарийхты өз ишине алып, Қудайдың Израил халқы менен болған қарым-қатнасын сәўлелендиреди. Булар яҳудийлер ушын да, масийхыйлар ушын да мухаддес китаплар болып есапланады. Биринши бес китап «Таўрат», ал базыда «Муўсаның бес китабы» деп аталады, себеби Қудай Өзи таңлаған Израил халқына Муўса арқалы Өз нызамларын жибереди. Таўраттың биринши китабында Қудайдың дүньяны ҳәм ондағы барлықты жаратқаны ҳаққында ҳәм Қудайдың буйрығын бузып, адамзатты гүнаға батырған Адам-ата менен Ҳаўа-енени жаратқаны ҳаққында сөз етиледи. Таўраттың кейинги төрт китабында Израил халқының Мысыр жеринде 400 жыл даўамында қуллықта азап шегиўи, қуллықтан азат болыўы, Қудай ўәде қылған Қанан жерине қарай жол жүриўи ҳәм Қудайдың Муўса арқалы берген Мухаддес Нызамлары менен баслы буйрықлары ҳаққында айтылады. Усыдан кейинги китапларда израиллылардың өзлерине ўәде қылынған Қанан жерин басып алыўы, ол жердеги израиллылардың өмири, Израил патшаларының алып барған урыслары, олардың табыслары ҳәм жеңилислери ҳаққында сөз етиледи.

Ески Келисимде бийлер, Израил патшалығындағы пайғамбарлар, басқа халықлар менен байланыслы ўақыялар ҳаққында айтылған тарийхый китаплар менен бирге, нәсият, поэма ҳәм келешек ҳаққында жазылған пайғамбаршылық китаплары да бар. Пайғамбаршылық китапларында Қудайдың Өз сөзине садықлығы айтылады. Израил халқы Қудайдан алыслағанда ескертилип, келешекте болатуғын таң қаларлық ҳәм қорқынышлы ўақыялар ҳаққында алдын ала сөз етиледи. Және де, бул китапларда Қудайдың Өз халқын қайта тиклеў ушын берген ўәдеси ҳәм халықтың келешектеги үмити ҳаққында да айтылады.

Ески Келисим және де, Забур китабын өз ишине алады. Бул китап Қудайды алғыслаў жырларынан, қосық қатарларынан, дуўа ҳәм жалбарыныўлардан ибарат. Соның менен бирге, Аюп, Сулайманның ҳикметлери, Ўазшы китаплары терең философиялық пикирлерден, даналық ҳәм афоризм, яғный өткир сөзлерден, ақыл ҳәм нәсиятлардан ибарат.

Жаңа Келисим, яғный Инжил 27 китаптан ибарат болып, булар әййемги грек тилинде Ийса Масийх туўылғаннан кейинги дәўирде, б. э. І әсириниң ақырына дейин жазылған. Әййемги қолжазбалар муқыятлы түрде көширилип, әўладтан-әўладқа жеткерип берилгенликтен, ҳәзирги дәўирге жетип келген. Жаңа Келисимниң биринши төрт китабы Хош Хабардан ибарат болып, онда дүньяның Қутқарыўшысы Ийса Масийхтың өмири, тәлими, өлими, қайта тирилиўи ҳәм аспанға көтерилиўи ҳаққында сөз етиледи. Кейин Елшилердиң ислери китабында Ийса аспанға көтерилгеннен соң масийхый жәмәәтлериниң биринши жыллары ҳәм Оның шәкиртлериниң Хош Хабарды Рим империясы бойлап қалай жәриялап баслағаны ҳаққында айтылады. Буннан соң Масийхтың елшилери тәрепинен масийхыйлар жәмәәтлерине ҳәм айырым адамларға қарата жазылған хатлар орын алған. Хатларда елшилер исениўшилерди исенимде беккем болыўға жигерлендиреди ҳәм Қудайға ылайықлы өмирде жасаўдың жол-жорықларын көрсетип, үгит-нәсиятлар береди. Жаңа Келисимниң ақырғы китабы – бул Юханға Қудай тәрепинен көрсетилген Аян. Бунда Қудай Өзине қарсы турған күшти жеңип шығыўы, Масийхтың ақыретте жер жүзине қайта келиўи, дүньяның ҳүким етилиўи ҳәм дүньяның ақыры ҳаққында астарлы сөзлер менен баян етиледи.

Мухаддес Китапта баян етилген көп ўақыялар батыс Азияда болып өткен болса да, ондағы бийбаҳа ҳикметлер дүнья бойлап жайылып, көп халықлардың мәдениятын байытты. Адамзат тарийхында басқа китапларға қарағанда Мухаддес Китап көп тиллерге аўдарылған. Толық Мухаддес Китап бүгинги күнге дейин 700 ден аслам тиллерге, ал ишиндеги базы китаплар шама менен 3500 тилге аўдарылған.

Қолыңызға услап турған бул аўдарма Мухаддес Китапты Аўдарыў Институты (ІBT) менен аўқамлас топары тәрепинен аўдарылып, тексериўден өткерилди. Бул үлкен исти әмелге асырыў ушын жыллар даўамында көплеген адамлар өз ўақытларын аямай, тынымсыз мийнет қылды. Тек ғана аўдарыўшылар емес, ал редакторлар, филолог ҳәм бир неше тил маманлары жазыўлардың сапалы болыўы ушын жәрдем берди.

Жаңа Келисим, Жаратылыс, Рут, Эстер ҳәм Юнус китаплары алдын да басып шығарылған еди. Толық Мухаддес Китапқа киргизиў ушын бул китаплар қайта көрип шығылды.

Мухаддес Жазыўды түсиниўге жәрдем бериў ушын, Мухаддес Китаптың артқы бөлиминде сөзлик, сүўретлемелер, карталар, диаграммалар ҳәм тағы да басқа қосымша материаллар берилген. Солардың ишинде әййемги қолжазбалардағы айырмашылықларды көрсететуғын дизим де бар. Мухаддес Китаптың текстлеринде берилген жулдызшалар (*) усы дизимге силтеме береди.

Және де, электрон түриндеги Мухаддес Китапты интернеттеги www.ibt.org.ru/muxaddes-kitap сайтынан таба аласыз. Бул электрон оқыў қуралларын компьютер ҳәм уялы телефон сыяқлы үскенелерге жүклеп алып, олардан пайдаланыўыңызға болады.

Мухаддес Китапты Аўдарыў Институты (ІBT) Китаплар Китабын қарақалпақ тилинде баспаға таярлаў ушын қатнасқанлардың ҳәммесине өз миннетдаршылығын билдиреди.

Бизлердиң үмитимиз ҳәм дуўамыз мынадан ибарат: бул аўдарма қарақалпақ халқына Қудайдың даўысын, Қудайдың Хош Хабарының толықлығын жеткерип, адамлардың Оған исениўине ҳәм усы Хош Хабар бойынша өмир сүриўине жәрдем береди.

Қудай Таалаға шүкирлер айтамыз ҳәм миннетдаршылығымызды билдиремиз. Жалғыз Қудайға алғыс-мақтаўлар болсын!

Забур

Забур

1. Алғы сөз

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

29

30

31

32

33

34

35

36

37

38

39

40

41

42

43

44

45

46

47

48

49

50

51

52

53

54

55

56

57

58

59

60

61

62

63

64

65

66

67

68

69

70

71

72

73

74

75

76

77

78

79

80

81

82

83

84

85

86

87

88

89

90

91

92

93

94

95

96

97

98

99

100

101

102

103

104

105

106

107

108

109

110

111

112

113

114

115

116

117

118

119

120

121

122

123

124

125

126

127

128

129

130

131

132

133

134

135

136

137

138

139

140

141

142

143

144

145

146

147

148

149

150

Алғы сөз

Забур

Китап ҳаққында мағлыўмат

Забур китабы Қудайға бағышланған ҳәр түрли мазмундағы жырлардың жыйнағы. Оларды базыда қосық қылып саз бенен айтқан, базыда болса жалғыз ямаса бир топар болып дуўа етиў сыпатында айтқан. Китап 150 жырдан ибарат, жырлардың көпшилигин патша Даўыт жазған.

Жырларда еврейше қосықлардың параллелизм деп аталған усылы кең қолланылған. Әдетте бул усыл қандай да бир пикирди тастыйықлаў, оған пәт бериў ямаса қосымша мәнини түсиндириў мақсетинде ислетиледи.

Мухаддес Китап ишиндеги көп китаплардың баслы темалары жырларда өз сүлдерин табады. Бул темалар – алғыс қосығы, алғыс-мақтаўлар, үмит, исеним, гүнаның ақыбетиндеги қайғы, Қудайдың садықлығы ҳәм жәрдеми. Барлық жырлардың тийкарғы мәнисинде Қудайға болған күшли исеним, Оған деген ҳақыйқый ҳүрмет-иззет жатады. Жырлардың авторлары өзлериниң ҳақыйқый ишки сезимлерин билдирип, Қудайды шексиз мийрим-шәпәәти ушын алғыслайды, қыйыншылық жағдайларда болса жүреклериндеги дәртлерин төгип салады.

Ийса Масийх ўаз айтқанда ҳәм тәлим бергенде жырлардан пайдаланған. Жаңа Келисим авторлары да жырлардың базыларын өз китапларында қолланып жазған. Биринши масийхыйлар да сыйынғанда, тәлим бергенде ҳәм Ийса Масийх ҳаққындағы Хош Хабарды басқаларға айтып бергенде жырлардан пайдаланған.

1

1^1Қандай бахытлы мынадай адам:

Напәклердиң мәсләҳәти менен жүрмейтуғын,

Гүнакарлардың жолына аяқ баспайтуғын,

Сурбетлердиң арасында отырмайтуғын+.

2Ал ол Жаратқан Ийениң көрсетпелеринен рәҳәтленер,

Күни-түни көрсетпелериниң үстинде ой жуўыртар+.

3Ол ағын суў бойына егилген мийўе ағашына мегзер,

Мийўесин өз мәўсиминде берер,
Жапырақлары қуўрап қалмас,
Ол не ислесе де, табысқа ерисер+.

4Ал напәклер болса бундай емес,

Олар самал ушырған қаўыққа уқсар+.

5Соның ушын әдиллик болған жерде напәклер тура алмас,

Ҳақлардың жәмийетинде гүнакарларға орын болмас.

6Жаратқан Ийе ҳақлардың жолын гүзетер,

Ал наҳақлардың жолы өлимге жетеклер+.

2

2^1Не ушын көтерилис қылады миллетлер?

Неге бийҳуда жобалар дүзеди халықлар+?

2Жаратқан Ийеге ҳәм Оның майлаған патшасына,

Қарсы сап тартып турар жер жүзиндеги патшалар,

Тил бириктирип, былай дейди ҳүкимдарлар:+
3«Сындырайық олардың салған кисенлерин,
Ылақтырайық мойнымыздағы буғаўларын».

4Көкте отырған Ийе болса,

Оларды масқаралап, үстинен күлер+.

5Кейин Ол ашыўланып, оларды ескертер,

Ғәзеби менен қорқынышқа салып, былай дер:

6«Мен мухаддес таўым болған Сионға,

Өзимниң патшамды отырғыздым»+.

7Жаратқан Ийениң қарарын жәрия қыламан:

Ол маған былай деди:

«Сен Мениң улымсаң,

Бүгин Мен саған Әке болдым+.

8Сора Меннен, халықларды қолыңа беремен,

Ийелигиңе жер жүзиниң төрт тәрепин тапсыраман.

9Темир ҳаса менен оларды урып езесең,

Ылай ыдыстай етип, сындырасаң»+.

10Ҳәй патшалар, ақыл менен ис тутың!

Ҳәй дүньядағы ҳүкимдарлар, сабақ алың!

11Қорқыў менен Жаратқан Ийеге хызмет етиң,

Мүләйимлик пенен шадланың+.

12Оның улының алдында бас ийиң,

Болмаса, Оның ғәзеби қайнар,

Сизлер де өмир жолыңызда бирден жоқ боларсыз.

Оның қәҳәри тез лаўлап жанар.

Қандай бахытлы Оннан пана тапқанлар!+

3

3^1Даўыттың өз улы Абшаломнан қашқан ўақытта[*] жазған жыры+

2Жаратқан Ийе, соншелли көп душпанларым,
Маған қарсы бас көтерип атыр көп адам!+
3Көплер мен ҳаққында:

«Қудайдан оған қутқарылыў жоқ», – деп айтар+. Селаҳ[*]

4Бирақ Сен Жаратқан Ийе, мениң қалқанымсаң,

Мени даңққа бөлеп, басымды жоқары көтересең+.

5Жәрдем сорап, Жаратқан Ийеге жалбарынаман,

Жуўап берер Ол маған мухаддес таўынан+. Селаҳ

6Жаратқан Ийе мени қорғағаны себепли,

Жатаман, уйықлайман, және аман-есен тураман+.

7Ҳәр тәрептен қоршап турған,

Он мыңлаған жаўлардан қорқпайман+.

8Жаратқан Ийе, тур,
Қудайым, мени қутқар!
Сен барлық душпанларымның жүзине урдың,
Жаўызлардың тислерин сындырдың+.
9Қутқарылыў Жаратқан Ийеден келер,
Халқыңның үстине жаўсын берекетиң!+ Селаҳ

4

4^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбаплар менен айтылатуғын Даўыттың жыры+

2Мениң ҳуқықымды қорғаўшы Қудай!

Жалбарынғанымда жуўап бер маған!

Қыйыншылықта қалғанымда, мени азат қылдың,

Реҳим етип маған, қулақ сал дуўама+.

3Ҳәй, инсанлар, қашанға дейин атыма дақ түсиресиз?

Қашанға дейин бийҳуда нәрселерге кеўил берип,

Қашанға дейин жалғанның изинен жүресиз? Селаҳ

4Билиңлер, Жаратқан Ийе Өзине садық адамды таңлар,

Жалбарынсам, Ол мени еситер+.

5Ғәзепленип, гүна ислемең,

Төсекте жатқаныңызда, ойланың ҳәм тынышланың. Селаҳ

6Жаратқан Ийеге мақул болған қурбанлықлар усынып,

Оған үмит байлаң+.

7«Ким бизлерге жақсылық қылады?» – деп айтатуғынлар көп,

Жаратқан Ийе, жүзиңниң нурын үстимизге төк!+
8Қуўанар дән ҳәм шарабы мол болғанлар,
Сен жүрегиме оннан да көп шадлық бердиң.
9Жатқанымда, тыныш уйықлайман,
Жалғыз Сен, Жаратқан Ийе,
Аманлық ишинде сақлайсаң мени+.

5

5^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Най сазында атқарылатуғын Даўыттың жыры

2Сөзлериме қулақ сал, Жаратқан Ийе,
Шеккен налаларыма дыққат аўдар.
3Есите гөр, жәрдем сорап дад саламан,
Патшам ҳәм Қудайым, Саған дуўа етемен+.
4Таңда даўысымды еситесең, Жаратқан Ийе,
Ҳәр ерте таңда усынаман дуўамды,
Сеннен күтемен жуўапты+.

5Сен жаманлықты хош көрмейтуғын Қудайсаң,
Жаўызлық Сениң жаныңда тура алмас.
6Тәкаббирлер көз алдыңда тура алмас,
Барлық напәклик қылғанларды жек көресең Сен+.
7Жалған сөйлейтуғынларды жоқ қыласаң,

Жаратқан Ийе, қанхор ҳәм мәккарлардан жеркенесең+.

8Мен мол сүйиспеншилигиңниң саясында,
Сениң Үйиңе, мухаддес Ибадатханаңа киремен,
Қорқыў менен Саған тәжим қылып, сыйынаман+.
9Жаратқан Ийе, Сен әдалатлысаң,
Душпанларыма бола, мени жетеле,
Алдымда Өз жолыңды тегисле.

10Шынлық жоқ душпанларымның сөзлеринде,
Олардың жүреклери бәле-қадаға толы,
Аўызлары ашық бир қәбир сыяқлы,
Майлы тиллери менен жалған сөйлейди+.
11Қудай, оларды ҳүким етип, жазала!
Дүзген жобалары апат келтирсин өзлерине,
Олар Саған қарсы бас көтерер,

Гүналары көп болғаны ушын, оларды қуўып жибер.

12Қуўансын Сеннен пана тапқанлар,

Олар мәңги шадланып бақырсын.

Атыңды сүйгенлер Сенде йошыў ушын,

Оларды Өзиң қорғай гөр!

13Жаратқан Ийе, Сен ҳақ адамларды жарылқайсаң,

Реҳимиң менен оларды қалқандай қорғайсаң+.

6

6^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбаплар менен төменги даўыста айтылатуғын Даўыттың жыры+

2Жаратқан Ийе, қәҳәрленип, айыбымды әшкаралама,

Ғәзебиң менен мени жазалама+.

3Реҳим ет маған, Жаратқан Ийе, дәрманым қалмады,

Шыпа бер маған, Жаратқан Ийе, пүткил денем қалтырайды.

4Жаным азап ишинде қалды,

Жаратқан Ийе, қашанға дейин бул даўам етеди+?

5Жаратқан Ийе, маған қайырылып, қутқар жанымды,

Азат қыл сүйиспеншилигиң ҳақы.

6Өйткени өлилер арасында ҳеш ким сыйынбас Саған,

Өлилер мәканында ким алғыс айтар Саған+?

7Аҳ урып, гүрсинип, шаршадым,
Түни бойы көз жасым көл-дәрья болады,
Зар еңиреп, төсегим ләм болады.
8Көзлеримниң нуры сөнди қайғыдан,
Әззиленди көзлерим душпанларым себепли+.

9Жаўызлық ислеўшилер, меннен аўлақ жүриңлер,
Өйткени Жаратқан Ийе еситти дадымды,+
10Жалбарыныўыма қулақ салды.
Ол дуўамды қабыл қылады,
11Барлық душпанларым уялып қалады,
Ҳәммесин қорқыныш бийлеп алады,
Ҳәпзаматта шерменде болып, қайтып кетеди+.

7

7^1Бенямин урыўынан болған Куш себепли Даўыттың Жаратқан Ийеге айтқан жыры

2Сеннен пана табаман, Қудайым Жаратқан Ийе!

Изиме түскенлерден азат қылып, қутқар мени+.

3Болмаса, олар мени арысландай тилкимлеп таслайды,

Майдалап бөлеклейди, қутқаратуғын ҳеш ким жоқ+.

4Қудайым Жаратқан Ийе,
Егер айып ис қылған болсам,
Биреўге наҳақлық қылған болсам,
5Достымның жақсылығына жаманлық қайтарсам,

Маған себепсиз ҳүжим қылған душпаныма реҳим қылсам[*],+

6Онда жаўларым мени изимнен қуўып, услап алсын,

Жанымды аяқ асты қылып, тепкилесин,

Абырайымды жерге урсын. Селаҳ

7Қәҳәрленип көтерил, Жаратқан Ийе!

Қарсы шық душпанларымның ғәзебине!

Оян, ҳүким шығарған Қудайым!

8Халықларды әтирапыңа жыйна,

Жоқарыдағы тахтыңда отырып,

Олардың үстинен ҳүкимдарлық қыл+.

9Жаратқан Ийе, Сен халықлардың үстинен ҳүким шығарасаң,

Жаратқан Ийе, әдиллигим ҳәм минсизлигиме гөре,

Сен мени ақла+.
10Жаўызлардың жаўызлықларына шек қой,
Ҳақларды қоллап қуўатла,
Ақыл-ой ҳәм жүреклерди Сен сынайсаң,
Ҳақ Қудай!+

11Қудай қалқан сыяқлы мени қорғар,
Пәк жүреклерди Ол қутқарар+.
12Қудай әдалатлы қазыдур,
Жаўызға Ол ҳәр күни ғәзебин шашар+.
13Егер ким де ким тәўбе қылмаса,
Қудай оған қарсы қылышын қайрар,
Садағын керип, таяр турар+.
14Қыратуғын қурал-жарағын алып,
Отлы оқларын таярлап турар+.

15Жаман адамнан жаманлық шығады,
Жаўызлыққа жүкли болады,
Нәтийжеде жалғанды туўады+.
16Ол шуқыр қазады,
Бирақ қазған шуқырына өзи түседи+.
17Оның жаманлығы өзине қайтады,
Жаўызлығы өз басына жетеди.

18Әдалатлығы ушын Жаратқан Ийени тәрийиплеймен,

Саз шертип, Қудай Тааланың атын алғыслайман+.

8

8^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Гат тарлы әсбабында айтылатуғын Даўыттың жыры+

2Жаратқан Ийе, бизлердиң Ийемиз,
Пүткил жер жүзинде қаншелли уллы Сениң атың!
Көктен де жоқары Сениң даңқың+.
3Душпанларыңның ҳәм жаўларыңның
Үнин өшириў ушын,
Нәрестелер ҳәм емизиўли балалардың аўзынан,
Өзиңе мақтаўлар айтқыздың.
4Қолларың менен дөреткен аспаныңа,
Өзиң жайластырған ай ҳәм жулдызларға қарасам,
Мынадай сораўлар пайда болар ойымда:

5«Сен адам туўралы ойлағандай, ол ким болыпты?

Сен адамзатқа ғамхорлық қылғандай, ол ким болыпты?»+

6Сен оны Қудайдан сәл-ақ төменирек қылдың,

Иззет-ҳүрмет тажын оған кийгиздиң.

7Қолың менен дөреткенлериңниң үстинен оны ҳүкимдар қылдың,

Ҳәммесин аяқларының астына қойдың:+
8Барлық майда ҳәм ири малларды да,
Даладағы жабайы ҳайўанларды да,
9Аспандағы қусларды, теңиздеги балықларды,
Теңизде жүзетуғын ҳәр түрли мақлуқларды.

10Жаратқан Ийе, бизлердиң Ийемиз,

Пүткил жер жүзинде қаншелли уллы Сениң атың!

9

9^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Улдың өлими» намасына айтылады. Даўыттың жыры

2Жаратқан Ийе, шын жүректен Сени тәрийиплеймен,

Барлық әжайып ислериңди жәриялайман+.

3Сенде қуўанып, йошланаман,

Атыңа арнап, саз шертип алғыслайман, Қудай Таала!+

4Душпанларым шегинип қашқанда,

Сүрнигип өлер Сениң алдыңда.

5Мени ҳүким қылып, даўымды қарап шықтың,

Тахтыңа отырып, әдил ҳүким шығардың+.

6Қәҳәрленип, халықларды айыпладың,
Напәклерди жоқ қылдың,
Мәңги-бақый өширдиң олардың атларын+.

7Ўайран ишинде қалып, мәңги жоқ болды душпанымыз,

Сен олардың қалаларын қулаттың,

Олар енди қайтадан еске алынбас.

8Жаратқан Ийе мәңги патшалық қылады,

Ҳүким қылыў ушын Өз тахтын қурды+.

9Ол дүньяны басқарар әдалатлық пенен,

Ҳүким қылар халықларды әдиллик пенен+.

10Езилгенлер ушын Жаратқан Ийе бийик қорғандур,

Қыйын жағдайларда оларға қорған болар+.

11Сени таныйтуғынлар, Саған үмит байлар, Жаратқан Ийе,

Өзиңди излегенлерди ҳеш қашан таслап кетпедиң+.

12Саз шертип, Сионда отырған Жаратқан Ийени алғыслаң!

Ислеген ислерин халықлар арасында жәриялаң!

13Төгилген қанның қунын талап қылады,

Ол буларды есте сақлайды,

Езилгенлердиң пәриядын умытпайды.

14Реҳим қыл маған, Жаратқан Ийе!

Мени жек көрген жаўларым азап бермекте!

Өлим аўзынан Сен мени қайтарасаң+.

15Соның ушын, қыз Сионның дәрўазаларының майданында,

Саған алғыс-мақтаў айтаман,

Шадланаман, мени қутқарған Сенсең+.

16Халықлар өзлери қазған шуқырға өзлери түсти,

Қурған торларына өз аяқлары илинди+.

17Әдил ҳүкими менен Жаратқан Ийе Өзиниң кимлигин көрсетти,

Залымлар өзлери қурған дузаққа түсти+. Ҳиггайон,[*] Селаҳ

18Жаўызлар ҳәм Қудайды умытқан барлық халықлар,

Өлилер мәканына түсер+.

19Ал мүтәж адамлар ҳәмме ўақытта умытылып қалмас,

Ғәриплердиң үмити мәңги жоққа шығарылмас.

20Тур, Жаратқан Ийе! Адамзат жеңип шықпасын,

Дәргайыңда халықлар ҳүким қылынсын.

21Оларға қорқыныш бер, Жаратқан Ийе!

Халықлар өзлериниң адамзат екенин билсин. Селаҳ

22Жаратқан Ийе, не ушын узақта турыпсаң,

Қыйын жағдайларда Өзиңди жасырасаң+?

23Жаўызлар менменлик пенен ғәриплерди аўлайды,

Өз басына жетсин тоқыған ҳийлелери.

24Жаўыз адам жаўыз ҳәўеслери менен мақтанар,

Ҳарам табысқа қумар адам Жаратқан Ийеге нәлет айтып, Оны менсинбес.

25Қудайға қарай умтылмайды тәкаббир залымлар,

Ҳәмме ўақытта «Қудай жоқ», – деп ойлайды олар+.

26Залымлар ҳәмме ўақытта табысқа ерисер,

Қудайдың буйрықларына ақылы жетпес,

Олар душпанларын писент етпес.

27Олар өз кеўлинде былай деп ойлайды:

«Бизлер ҳеш қашан сүрникпеймиз,

Әўладтан-әўладқа апатқа дус келмеймиз»+.

28Жаўызлардың аўзы нәлетке, ҳийлеге, зулымға толы,

Тилиниң астында тур жаўызлық ҳәм жаман сөзлер+.

29Олар аўылларда жасырынып алады,

Аңлып, айыпсыз адамды өлтиреди.

Көзлери шарасыз қалған қурбанды излейди+.

30Буққыда жатқан арыслан сыяқлы,

Бийшараны услайман, деп тасада жатады.

Өз торына илиндирип, ғәрипти услап алады+.

31Бийшара жеңилип, қулайды,

Жаўыздың олжасына айланады.

32Олар өз кеўлинде: «Қудай қылмысларымызға итибар бермейди,

Жүзин жаўып алған, ҳеш қашан көрмейди», – деп ойлайды+.

33Тур, Жаратқан Ийе, қолыңды соз, Қудай!

Езилгенлерди умытпа!

34Не ушын жаўызлар Сени менсинбейди?

Не ушын олар өз кеўлинде:

«Қудай меннен есап сорамайды», – дейди?

35Ал Сен езилгенлерди ҳәм азап шеккенлерди көресең,

Жәрдем бериў ушын оларға нәзер саласаң,
Шарасыз қалғанлар өзлерин Саған тапсырады,
Жетимлердиң жәрдемшиси Өзиңсең+.
36Напәк ҳәм жаўыздың қолларын сындырып тасла,
Қылмыслары ушын олардан есап сора,
Басқа жаўызлық қылмасын олар+.

37Жаратқан Ийе мәңги-бақый патшадур,

Жоқ болады Оның елинен басқа халықлар+.

38Жаратқан Ийе, езилгенлердиң тилегин еситесең,

Жигерлендирерсең оларды,

Жетим ҳәм езилгенлердиң дадына қулақ салып,

39Ҳеш адам бендеси оларды қорқынышқа салмасын, деп,

Әдиллик қыласаң оларға+.

10

10^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

Жаратқан Ийеде пана табаман,
Қалай маған былай деп айтасыз:
«Қустай болып ушып кет таўыңа,+
2Мине, пәк кеўилли адамларды,
Қараңғылықта атыў ушын,
Жаўызлар садақларын таярлап,
Оқларын салып керди+.
3Тәртип-нызамның тийкары бузылса,
Ҳақ адам не қыла алады?»+

4Жаратқан Ийе мухаддес Ибадатханасындадур,
Оның тахты көклерде,
Барлық адамзатты бақлар,
Нәзери адамларды тексерип турар+.
5Жаратқан Ийе ҳақ адамды сынар,

Наҳақ адамнан, жаўызлықты сүйиўшиден жеркенер+.

6Наҳақлардың үстине шоқ, отлы күкирт жаўдырады,

Олар ушын үлес қылып, ыссы шөл самалын жибереди+.

7Жаратқан Ийе әдалатлыдур, әдил ислерди сүйеди,

Туўры жүретуғын адамлар Оның жүзин көреди+.

11

11^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Төменги даўыста айтылатуғын Даўыттың жыры

2Қутқар мени, Жаратқан Ийе, садық қулың қалмады,

Исенимли адамлар жоқ болды+.

3Ҳәмме бир-бирине жалған сөйлер,

Еки жүзлилик қылып, жалатайлық қылар+.

4Жаратқан Ийе кессин еки жүзлилердиң тиллерин,

Мақтаншақ аўызларды жаўып тасласын.

5Олар: «Тилимиз бенен жеңиске ерисемиз,

Ким бизге хожайынлық қылады?» – деп айтады.

6Жаратқан Ийе былай дейди:
«Бийшаралар зулымлық көрди,
Жарлылар ҳәсирет шекти. Енди қозғаламан,
Өзлери умтылған қутқарылыўды беремен».
7Жаратқан Ийениң сөзлери пәкдур,
Оның сөзлери мегзер,
Жети мәрте ошақта тазаланған гүмиске+.

8Жаратқан Ийе, Сен оларды қорғайсаң,

Жаўыз нәсиллерден бәрқулла сақлайсаң!

9Адамлар арасында жаманлық мақталғанда,

Толып жүрер жаўызлар ҳәр тәрепте.

12

12^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Жаратқан Ийе, қашанға дейин мени умытасаң?

Мәңгиге ме?

Қашанға дейин, жүзиңди меннен жасырасаң+?

3Қашанға дейин, жаным азапта қалып,

Күн даўамында жүрегим ғамға толады?

Қашанға дейин, душпаным меннен үстем шығады?

4Аўҳалыма қара, Қудайым Жаратқан Ийе, маған жуўап бер,

Көзлериме нур бер, өлим уйқысына кетпейин+.

5«Оны жеңдик», – деп айтпасын душпанларым,

Жығылғанымда сүйсинбесин жаўларым+.

6Үмит байлайман сүйиспеншилигиңе,

Мени қутқарып, кеўлимди толтыр қуўанышқа.

Жырлайман Сени, Жаратқан Ийе,

Маған жақсылық қылдың+.

13

(Заб 52)

13^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

Ақмақлар өз кеўлинде: «Қудай жоқ», – дер.

Олар бузылды, жеркенишли ислер қылар,

Жақсылық қылатуғын ҳеш ким жоқ+.

2Ақыллы, яғный Қудайды излейтуғын бар ма екен, деп,

Жаратқан Ийе көктен қарар адамзатқа+.
3Ҳәмме адасқан, бирдей бузылған,
Жақсылық қылатуғын ҳеш ким жоқ,
Бирде биреўи жоқ!+

4Жаўызлық қылыўшылардың ҳәммеси,

Нан жеген киби халқымды жалмайтуғынлар,

Жаратқан Ийени шақырмайтуғынлар ҳеш нәрсеге түсинбей ме+?

5Олар қорқынышқа түседи,

Қудай ҳақ адамлар менен биргедур.

6Напәклер езилгенлердиң нийетин пушқа шығарса да,

Жаратқан Ийе езилгенлердиң панасыдур.

7Келсе еди Израилдың қутқарылыўы Сионнан!

Жаратқан Ийе Өз халқын абаданшылыққа және еристирсе,

Яқыптың урпақлары шадланып, Израил қуўанар еди!

14

14^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе, ким жасай алады Сениң шатырыңда?

Ким мәканлай алады мухаддес таўыңда+?

2Минсиз жасап, ҳақ ис қылғанлар,
Жүректен ҳақыйқатты сөйлегенлер+.
3Басқаларға жала жаўмағанлар,
Достына жаманлық ислемегенлер,
Жақынын уятқа қалдырмағанлар+.
4Қудай бийзар адамлардан жеркенетуғынлар,

Жаратқан Ийеден қорқатуғынларды ҳүрмет ететуғынлар,

Өзине зыян болса да, ишкен антында туратуғынлар+.

5Пул берип, сүтхорлық қылмағанлар,

Айыпсызға қарсы гүўалық бериў ушын пара алмағанлар.

Мәңги сүрникпес усылай жасағанлар+.

15

15^1Даўыттың жыры

Сақла мени, Қудай!

Мен Сеннен пана тапқанман.

2Жаратқан Ийеге былай дедим: «Мениң Ийемсең,

Сеннен басқа бахыт жоқ мен ушын»+.

3Үлкедеги мухаддеслерге келсек,

Әжайыпдур, маған қатты унайды олар.

4Басқа қудайларға ергенлердиң дәрти артады,

Олардың ишимлик садақасы қан екен, буған қосылмайман,

Қудайларының атларын аўзыма алмайман+.

5Маған тийисли үлесим ҳәм несийбем Сенсең, Жаратқан Ийе,

Тәғдирим Сениң қолыңда+.

6Әжайып жерлер түсти пайыма,

Жүдә жағымлы мениң үлесим.

7Маған нәсият берген Жаратқан Ийеге алғыс айтаман,

Ҳәттеки, түнлерде тәлим берер жүрегим.

8Көзимди айырмайман Жаратқан Ийеден,

Ол оң жағымда болғаны ушын,

Ҳеш қашан сүрникпеспен+.

9Соның ушын, жүрегим қуўанышқа, жаным йошқа толы,

Денем де тынышлық ишинде жасайды.

10Сен мени өлилер мәканына таслап кетпейсең,

Садық қулыңды қәбирде қалдырмайсаң+.

11Өмир жолын маған көрсетесең,
Мол қуўаныш бардур Сениң дәргайыңда,
Оң қолың мәңги бахыт алып келер маған+.

16

16^1Даўыттың дуўасы

Жаратқан Ийе, әдиллик ушын дуўа етемен, есит мени,

Пәриядымды тыңла,
Ҳийлесиз аўзымнан шыққан дуўама қулақ сал!+
2Өзиң ҳүким етип, ҳақлығымды көрсет,
Көзлериң әдилликти көрсин.

3Жүрегимди изертлеп, түнде сынадың,

Мени толық тексерсең де, ҳеш нәрсе таппадың.

Аўзым гүна қылмасын, деп қарар қылдым+.

4Басқа адамлардың қылмысларын қылмадым,

Сениң аўзыңнан шыққан сөзге әмел қылып,

Зорлық қылыў жолынан аўлақ жүрдим.

5Қәдемлерим менен Сениң жолыңды туттым,

Ҳеш қашан тайып кетпеди аяқларым+.

6Саған жалбарынаман, Қудай,
Себеби маған жуўап бересең.
Қулақ сал, тыңла сөзлеримди!
7Көрсет Өз сүйиспеншилигиңди,
Душпанларынан пана излеп,
Саған келгенлерди оң қолың менен азат ет!+
8Көзиңниң қарашығындай етип қорға мени,
Қанатларыңның саясына жасыр,+
9Жаўызлардың ҳүжиминен,

Сақла мени жаныма қас болып, қоршап алғанлардан.

10Олардың жүреклерин май басқан,

Менмен сөзлер шығар аўзынан+.

11Олар изиме түскен, қоршап алған,

Жерге урыў ушын маған көзлерин тиккен.

12Олар мени тилкимлемекши болған арыслан киби,

Буққыда жатырған жыртқыш арыслан сыяқлы+.

13Кел, Жаратқан Ийе, оларға қарсы тур,
Оларды дизерлетип, тәжим қылдыр,
Қылышың менен напәклерден мени қутқар.
14Өз қолың менен аман сақла, Жаратқан Ийе,
Несийбеси бул дүньядан болған адамлардан.
Қарынлары Сен таярлап қойған жазаға тойсын,
Балалары да жеп тойсын,
Аўысып қалғаны олардың балаларына да қалсын!

15Ал мен, ҳақлықта Сениң жүзиңди көрейин,

Оянып, дийдарыңа тояйын+.

17

(2Пат 22)

17^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. Жаратқан Ийениң қулы Даўыттың жыры. Жаратқан Ийе оны пүткил душпанларынан ҳәм Шаулдың қолынан қутқарған күни, Даўыт усы жырды Оған арнап айтқан

2Сени сүйемен, күш-қүдиретим Сенсең, Жаратқан Ийе!+

3Жаратқан Ийе – жартасым, қорғаным ҳәм қутқарыўшым.

Қудайым мениң қорғаўшы жартасым, Оннан пана табаман,

Ол қалқаным, қүдиретли қутқарыўшым ҳәм қорғанымдур!+

4Мақтаўға ылайықлы Жаратқан Ийени шақыраман,

Қутқарыламан душпанларымнан+.

5Әжел арқанлары шырмап алып,

Набыт қылыў ағыслары қорқытты мени+.

6Өлилер мәканының арқанлары байлады мени,

Өлим дузақлары шықты қарсыма+.

7Азап ишинде Жаратқан Ийеге жалбарындым,

Жәрдемге шақырдым Қудайымды.

Ибадатханасынан Ол даўысымды еситти,

Қышқырғаным қулағына жетип барды+.

8Сол ўақытта жер жүзи титиреп, шайқалды,
Силкинди таўлардың негизги тырнақлары,
Себеби Жаратқан Ийе ғәзепке минген еди+.
9Мурнынан түтин көтерилди,
Аўзынан жалмап жутатуғын жалын шығып,
Оннан көмир шоғы жаўды+.
10Көклерди жарып, төменге түсти,
Қара булт Оның аяғының астында+.
11Бир керубқа[*] минип,
Самалдың қанатлары үстинде ушып келди+.
12Өзин жасырыў ушын түнекти перде қылды,
Қойыў қара бултларды Өзине шертек қылды+.
13Оның алдындағы нурдан,

Буршақ ҳәм көмир шоғы қара бултларды жарып шықты+.

14Гүркиреди аспанда Жаратқан Ийе,
Даўыс берди Қудай Таала.
Буршақ ҳәм көмир шоғы жаўды+.
15Оқларын атып, душпанларды пытыратты,
Шақмақ шақтырып, оларды албыратып таслады+.
16Жаратқан Ийе, Сениң кейисиңнен,
Мурныңнан шыққан күшли демиңнен,
Суўлардың түби көринди,
Дүньяның тийкары ашылып қалды+.

17Алды мени Жаратқан Ийе қолын созып жоқарыдан,

Ҳәм шығарды терең суўлардан+.

18Қутқарды мени күшли душпанымнан,

Меннен күшлирек болған,

Мени жек көретуғынлардан+.

19Қарсы турды олар маған басыма ис түскенде,

Бирақ тирек болды маған Жаратқан Ийе.

20Ол кең жерге шығарды мени,

Кеўли толып, қутқарды мени+.

21Жаратқан Ийе ҳақлығым ушын сый берип,

Пәк қолларым ушын есесин қайтарды+.

22Өйткени жүрдим Жаратқан Ийениң жолы менен,

Жаманлық ислемедим, Қудайымнан узақласып.

23Көз алдымда сақладым барлық қарарларын,

Қағыйдаларын шетке ысырып қоймадым.

24Минсиз болдым Оның алдында,

Өзимди сақладым гүна ислеўден+.

25Есесин қайтарды Жаратқан Ийе ҳақлығым ушын,

Көз алдында қолларымның пәклиги ушын.

26Сен садыққа садықлық көрсетип,

Минсизге минсиз боласаң.

27Пәк адамға пәклигиңди көрсетип,

Жалатайға жалатайшылығына гөре ис тутасаң.

28Езилгенлерди қутқарасаң,

Менменлерди болса, жерге урасаң+.

29Қудайым Жаратқан Ийе, шырағымды жағыўшы,

Қараңғылығымды жақтыландырыўшы Сенсең+.

30Сениң менен ләшкерлерди қыйратып,

Қудайым менен дийўаллардан асарман.

31Қудайдың жолы минсиз,

Жаратқан Ийениң сөзи исенимли,

Ол қалқаны Өзинен пана излеген ҳәр бир адамның+.

32Жаратқан Ийеден басқа Қудай бар ма?

Қудайымыздан басқа қорғаўшы жартас бар ма+?

33Қудай мени күшке толтырар,

Жолымды минсиз қылар.

34Кийиктиң аяқларындай қылар аяқларымды,

Қояр мени бийикликлерге+.

35Үйретеди қолларымды урысыўға,

Ҳәм қола оқ жайды керип тартыўға+.

36Бересең маған қутқарылыў қалқаныңды,

Оң қолың маған сүйениш болады,

Мәртебели қылар жәрдемиң мени.

37Кең қыларсаң басар жолымды,

Аяқларым мениң сүрникпес.

38Душпанларымның изинен қуўып, жетип алдым,

Оларды жоқ қылмай турып, изге қайтпадым+.

39Езип тасладым, тура алмай қалды олар,

Аяқларым астында созылып жатты.

40Саўаш ушын мени толтырдың күшке,

Маған қарсы шыққанларды бас ийдирдиң алдымда.

41Душпанларымды меннен қашатуғын қылдың,

Мен де өзимди жек көргенлерди жоқ еттим+.

42Жалбарынды олар, бирақ қутқарған болмады,

Жаратқан Ийени шақырды, бирақ Ол жуўап бермеди+.

43Ездим оларды самал ушырған шаң сыяқлы,

Даладағы ылай сыяқлы шашыратып тасладым+.

44Қутқардың халықтың көтерилисинен,

Миллетлердиң басшысы қылдың мени,

Хызмет етер өзим танымайтуғын халықлар маған+.

45Мен туўралы еситиўден бойсынып,

Жат еллилер меннен айбынды+.

46Жат еллилердиң жүзлери қуўарып,

Шықты титиреп, паналаған жерлеринен+.

47Жаратқан Ийе тири, Қорғаўшы жартасыма алғыслар болсын!

Қутқарыўшым Қудай уллылансын!

48Ол болады душпанларымнан өш алыўыма жол қойған,

Халықларды маған бағынышлы қылған+.
49Қутқарар Ол душпанларымнан,
Аўа, үстин қылар маған қарсы шыққанлардан,
Азат қылар жаўызлардың қолынан.
50Буның ушын, Жаратқан Ийе,
Тәрийиплеймен Сени миллетлер арасында,
Саз шертип алғыс айтаман арнап атыңа+.

51Жаратқан Ийе Өз патшасын уллы жеңислерге еристирер,

Майлаған патшасы Даўытқа ҳәм оның урпағына,

Мәңгиге мийрим-шәпәәтин көрсетер+.

18

18^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Қудайдың уллылығын көклер жәриялап турады,

Оның дөретпеси ҳаққында аспан гүмбези хабарлайды+.

3Буны күн күнге жәриялайды,

Түн түнге мәлим қылады.

4Ол жерде бир сөз де, бир гәп те айтылмас,

Шықпас олардан ҳеш қандай сес.

5Бирақ хабарлары ҳәр тәрепке тарқалар,

Сөзлери дүньяның төрт тәрепине жетип барар.

Қудай қуяш ушын көклерде шатыр қурды+.

6Қуяш шымылдықтан шыққан күйеў балаға уқсайды,

Жуўырмақшы болған жуўырыўшы яңлы қуўанады+.

7Аспанның бир шетинен шығып,

Жолын басқа бир шетине қарай даўам етеди,

Оның ҳәўиринен ҳеш нәрсе жасырына алмайды.

8Жаратқан Ийениң нызамы минсиз,

Ол жанға жан қосар,

Жаратқан Ийениң буйрықлары исенимли,

Ол саданы дана қылар+.

9Жаратқан Ийениң пәрманлары дурыс,

Жүректи шадлыққа толтырар.

Жаратқан Ийениң буйрықлары анық,

Олар көзлерге нур берер+.

10Жаратқан Ийеден қорқыў пәклик,

Бул мәңги даўам етер.

Жаратқан Ийениң қағыйдалары ҳақыйқат,

Барлығы әдилдур+.

11Булар алтыннан, сап алтыннан да қәдирли,

Пал көзгенектен тамған палдан да мазалы+.

12Булар қулың болған маған нәсият берер,

Оларға әмел қылғанлар уллы сый алар.

13Ким өз қәтесин көре алады?

Билмей қылған гүналарымнан Өзиң пәкле.

14Биле тура гүна ислеўден сақла қулыңды,

Гүнаның мени басқарыўына жол қойма!

Сонда мен минсиз боламан,

Аўыр гүнадан да узақта боламан+.

15Аўзымнан шыққан сөзлер,
Жүрегимдеги ой-пикирлер,
Сениң алдыңда мақул болсын,
Жаратқан Ийе, қорғаўшы жартасым, әмеңгерим!+

19

19^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Қыйыншылықта қалғаныңда, Жаратқан Ийе жуўап берсин,

Яқыптың Қудайының аты сени аман сақласын!+

3Жәрдем жиберсин саған мухаддес Ибадатханасынан,

Сионнан Ол саған сүйениш болсын+.

4Барлық садақаларыңды ядында сақласын,

Жандырылатуғын қурбанлықларыңа ыразы болсын! Селаҳ

5Кеўлиңдегини берсин саған,
Барлық жобаларыңды жүзеге асырсын!+
6Сонда жеңисиң ушын шадланып бақырамыз,

Қудайымыздың аты менен байрақларымызды орнатамыз,

Жаратқан Ийе барлық тилегиңди жүзеге асырсын.

7Билемен, Жаратқан Ийе Өзи майлаған патшаға жеңис берер,

Оң қолының қутқарыў күши менен,
Мухаддес аспанынан оған жуўап берер.
8Базылар саўаш арбаларға,
Базылар атларға исенеди,

Бизлер Қудайымыз Жаратқан Ийениң атын айтып шақырамыз+.

9Олар қулап, жерге шөгеди,

Бизлер турып, тиклеймиз қәддимизди.

10Жаратқан Ийе, патшамызға жеңис сыйла,

Жуўап бере гөр Саған жалбарынғанымызда!

20

20^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Жаратқан Ийе, қүдиретиңе патша қуўанар,
Берген жеңисиңе сондай шадланар!+
3Жүрегиндеги арзыў-әрманына жеткердиң,

Аўзынан шыққан тилегинен бас тартпадың+. Селаҳ

4Оны уллы жарылқаўлар менен қарсы алдың,

Басына сап алтыннан таж кийдирдиң.

5Сеннен өмир сорағанда, өмир бердиң,

Узақ, мәңги-бақый өмир сыйладың+.

6Жеңис берип, оны уллы даңққа бөледиң,

Оны салтанат ҳәм уллылыққа бөледиң.

7Оның үстине мәңги берекет жаўдырдың,

Қасында болып, шадлыққа толтырдың.

8Патша Жаратқан Ийеге үмит байлайды,

Қудай Тааланың сүйиспеншилиги арқалы сүрникпейди+.

9Қолың барлық душпанларыңды,
Оң қолың Сени жек көретуғынларды табады.
10Жаратқан Ийе, Сен келген ўақтыңда,
Қызған тандырдай қыласаң оларды.
Өз ғәзебиң менен оларды жутып,
Жалын менен жандырасаң+.
11Жоқ етесең урпақларын жер жүзинен,
Зүрядын адамлар арасынан+.
12Душпанларың жаманлық жобасын дүзип,
Саған қарсы жаўызлық ойласа да,
Олар ҳеш нәрсеге ерисе алмайды.
13Оқ жайыңды керип, жүзине гөзлеп,
Артына қашыўға мәжбүрлейсең+.

14Уллылығың менен көтерил, Жаратқан Ийе!

Қүдиретиңди саз шертип, жырлайық.

21

21^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Таңдағы суўын» намасына айтылады. Даўыттың жыры

2Қудайым, Қудайым! Неге мени таслап кеттиң?

Неге меннен соншелли узақтасаң?

Не ушын маған жәрдем бермейсең,

Шеккен налаларымды еситпейсең+?

3Қудайым! Күн бойы шақыраман, жуўап бермейсең,

Түн бойы шақыраман, еле тынышлық таппадым+.

4Сен мухаддессең,

Израилдың алғыслары үстине тахт қурғансаң.

5Саған үмит қылды ата-бабаларымыз,

Үмит байлады, Сен оларды қутқардың.

6Саған жалбарынып, азат болды,

Саған үмит байлап, алданып уятқа қалмады+.

7Бирақ мен адам емес, қуртпан,
Адамлар мени кемситеди, халық жек көреди+.
8Мени көргенлердиң ҳәммеси үстимнен күледи,
Басларын шайқап былай дейди:+

9«Жаратқан Ийеге өзин тапсырды, оны қутқарсын,

Оннан кеўли толса, Оның Өзи жәрдем берсин!»

10Сен едиң мени ана қарнынан шығарған,

Сен едиң емизиўли ўақтымда мени аман сақлаған+.

11Туўылмасымнан алдын, Сениң ғамхорлығыңа өткенмен,

Анамның қарнынан берли, Қудайым Сенсең.

12Меннен узақ болма,

Апат жақын маған,

Жәрдем беретуғын ҳеш ким жоқ+.

13Сүзетуғын буғалардай қоршап атыр көп душпанлар,

Башанның күшли буғаларындай дөгереклеп тур+.

14Ақырған жыртқыш арыслан яңлы,

Олар маған қарсы аўзын ашып турыпты.

15Суў сыяқлы төгилдим,

Барлық сүйеклерим буўынларынан босасты,

Мумдай болып, жүрегим ишимде ериди+.

16Кеўип қалған гүлалдай ҳал-дәрманым қалмады,

Тилим таңлайыма жабысты,

Мени өлим топырағына жатқыздың.

17Әтирапымда ийтлер ызғып жүр,

Жаўызлар топары дөгерегимди қоршап тур.

Аяқ-қолларымды тесип атыр+.

18Барлық сүйеклеримди санай аламан,

Душпанларым маған тигилип, тамаша қылып тур+.

19Кийимлеримди өз ара бөлиспекте,

Липасларым ушын шек тасламақта+.

20Меннен узақ болма, Жаратқан Ийе,
Күш-қуўатым мениң, жәрдемге асық!
21Жанымды қылыш жүзинен,
Өмиримди ийтлердиң пәнжесинен қутқар!+
22Қутқар мени арысланның аўзынан,
Жабайы буғалардың шақынан,
Жалбарыныўыма жуўап бердиң+.
23Туўысқанларыма Сениң атыңды жәриялайман,
Жәмийет алдында Саған алғыс-мақтаў айтаман+.

24Ҳәй, Жаратқан Ийеден қорқатуғынлар,

Оған алғыс-мақтаў айтыңлар!

Оны даңққа бөлең, ҳәй, Яқып урпағы!

Оған ҳүрмет көрсетиң, ҳәй, Израил урпағы!+

25Езилгенниң қайғы-ҳәсиретин көрип,

Ол тиксинип, жеркенип қарамады.

Ал оннан жүзин жасырмай, қулақ салды пәриядына.

26Уллы жыйында алғыс-мақтаў айтыўымның себеби Сенсең,

Сеннен қорққанлардың алдында ўәделеримди орынлайман+.

27Жарлылар жеп тояды,
Сени излегенлер алғыс-мақтаў айтады,
Олардың өмири узақ ҳәм шад болады!

28Жер жүзиниң барлығы Жаратқан Ийени еслеп, Оған қайтады,

Дүньядағы барлық миллетлер Оның алдында тәжим қылады+.

29Патшалық Жаратқан Ийеге тийисли,

Барлық миллетлерге Ол ҳүкимдарлық қылады+.

30Жер жүзиндеги барлық байлар ишип-жеп, Оған тәжим қылады,

Ҳәтте, топыраққа кететуғын ҳәм жанын сақлай алмайтуғынлар да,

Оның алдында дизе бүгип, бас ийеди.

31Келешек әўладлар Оған хызмет етеди,

Туўылатуғын нәсиллерге Ийемиз ҳаққында жәрияланады+.

32Олар келип, Жаратқан Ийениң қутқарыў жолын,

Оның қылған ислерин еле туўылмағанларға жеткереди+.

22

22^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе шопанымдур,
Мен мүтәжлик көрмеспен+.
2Мени жасыл жайлаўларда жатқызар,
Тыныш ағын суў бойына алып барар+.
3Ол жанымды қайта тиклеп,
Өз аты ушын мени туўры жолға жетеклер+.
4Ҳәттеки, өлим қараңғылығы яңлы,
Сол ойпатлықтан өтсем де,
Қорқпайман қәўип-қәтерден.
Сен мениң менен биргесең,
Ҳасаң, шопанлық таяғың,
Тынышлық берер маған+.

5Көз алдында душпанларымның,

Мен ушын дастурхан жаясаң.

Басыма май сүртип,

Кесемди мениң толтырасаң+.

6Өмирим бойы жақсылық ҳәм сүйиспеншилик изимнен жүрер,

Жаратқан Ийениң Үйи мәңги мәканым болар.

23

23^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийеге тийисли жер жүзи ҳәм оны толтырып турғанлар,

Әлем ҳәм онда жасайтуғынлар+.

2Ол теңизлердиң үстине жерди орнатып,

Оны беккемледи суўлар үстине+.

3Жаратқан Ийениң таўына ким шығыўы мүмкин?

Оның мухаддес жеринде ким турыўы мүмкин+?

4Қоллары пәк, жүреги таза болған,

Кеўлин жалған нәрселерге бермеген,

Жалғаннан ант ишпеген адам+.

5Ол Жаратқан Ийеден жарылқаў алады,

Қутқарыўшысы Қудай оны ақлайды.

6Жаратқан Ийени излегенлер,

Оның жүзин көриўди тилеген Яқыптың нәсили сондай болады. Селаҳ

7Кең ашылың, ҳәй дәрўазалар!

Ашылың, ҳәй әзелги қапылар!

Уллы Патша кирсин ишке!+

8Ким бул уллы Патша?

Ол – Жаратқан Ийедур, күшли ҳәм қүдиретли,

Саўашларда қүдиретли болған Жаратқан Ийе+.

9Көтерилип ашылың, ҳәй дәрўазалар!

Ашылың, ҳәй әзелги қапылар!

Уллы Патша кирсин ишке!

10Ким бул уллы Патша?

Ол – Әлемниң Жаратқан Ийеси,

Ол – уллы Патша!+ Селаҳ

24

24^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе, пүткил барлығым менен Саған жақынласаман,+

2Қудайым, Сеннен үмит қыламан,
Мен уятқа қалмайын,
Душпанларым меннен үстин шығып, йошланбасын.
3Саған үмит байлаған ҳасла уятқа қалмас,
Себепсиз қыянет ететуғынлар уятқа қалар+.

4Жаратқан Ийе, жолларыңды көрсет,

Өз соқпақларыңды түсиндир маған+.

5Ҳақыйқатлыққа жетелеп, үйрет маған,

Қутқарыўшым Қудай Өзиңсең.

Күни бойы үмитим Сеннен+.

6Жаратқан Ийе, реҳимиңди ҳәм сүйиспеншилигиңди есле,

Бардур булар әзелден бери+.

7Еске алма жаслықтағы гүна ҳәм қылмысларымды,

Сүйиспеншилигиң ҳәм ийгилигиң ҳақы,

Мени есле, Жаратқан Ийе+.

8Жаратқан Ийе жақсы ҳәм әдалатлыдур!

Соның ушын, гүнакарларға жол көрсетер.

9Кишипейиллерди әдиллик жолы менен алып жүрер,

Оларға Өз жолын үйретер.

10Келисимдеги шәртлерге әмел қылғанлар ушын,

Жаратқан Ийениң соқпақлары сүйиспеншилик ҳәм садықлыққа толыдур.

11Мениң айыпларым көп,
Жаратқан Ийе, Өз атың ушын,
Айыпларымды кешир+.
12Ким Жаратқан Ийеден қорқса,
Жаратқан Ийе оған таңлайтуғын жолды көрсетер.
13Ол адам бахытлы жасар,
Оның нәсили елди мүлик етип алар+.

14Жаратқан Ийе Өзинен қорққанларға сырлас болар,

Келисимин оларға билдирер.

15Көзлерим ҳәмме ўақытта Жаратқан Ийе тәрепте,

Ол азат қылар тордан аяқларымды+.

16Аўҳалыма қара, реҳим қыл маған,

Жалғызбан ҳәм езилгенмен.

17Артып бармақта жүрегимдеги қайғылар,

Усы дәртлерден мени қутқар!

18Азап-ақыретиме қара,

Кешир барлық гүналарымды!

19Душпанларыма қара, қаншелли көбейген,

Жаўызларша олар мени жек көреди!

20Жанымды сақлап, қутқара гөр!

Шерменде қыла гөрме,

Мен Сеннен пана тапқанман!

21Шынлық ҳәм әдиллик мени қорғасын,

Саған үмит байлағанман.

22Қудай, қутқар Израилды,

Барлық қайғы-ҳәсиретлеринен+.

25

25^1Даўыттың жыры

Мени ақла, Жаратқан Ийе,
Мен пәк жолдан жүрдим,
Екиленбестен Жаратқан Ийеге үмит байладым+.

2Жаратқан Ийе, мени тексерип, имтиханнан өткер,

Жүрегим ҳәм нийетимди сынап көр+.

3Сүйиспеншилигиң көз алдымда,

Сениң садықлығың мени жетеклер+.

4Өтирикшилер менен бирге отырмайман,

Еки жүзлилер менен дос болмайман.

5Напәклер топарын жек көремен,

Зулымлардың арасында отырмайман+.

6Көрсетиў ушын айыпсызлығымды,

Жуўаман қолларымды, Жаратқан Ийе,

Қурбанлық орныңды айланып жүремен+.

7Бәлент даўыс пенен алғыс қосығын айтаман,

Тәрийиплеймен, барлық әжайып ислериңди+.

8Жақсы көремен, Жаратқан Ийе, Сен мәкан қылған Үйди,

Сениң салтанатың орналасқан жерди.

9Гүнакарлар менен бирге жанымды алма,

Қанхорлар қатарында өмириме шек қойма+.

10Жаўыз жоба дүзеди олардың қоллары,

Оң қоллары параға толы+.

11Ал мен пәк өмир сүремен,

Қутқар мени, реҳим қыл маған!

12Аяқларым тегис жерде турыпты,

Жаратқан Ийе, уллы жыйында алғыслайман Сени.

26

26^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе мениң нурым ҳәм қутқарыўшым,

Мен кимнен қорқаман?

Жаратқан Ийе өмиримниң қорғаны,

Мени ким қорқыта алады+?

2Денемди тилкимлеў ушын жаўызлар үстиме бастырып келгенде,

Жаўларым ҳәм душпанларым маған қарсы шабыўыл жасағанда,

Өзлери сүрнигип, қулайды.
3Бир орда ләшкер мени қамал қылса да,
Жүрегим қорқпас,
Маған қарсы урыс басланса да,
Үмитим үзилмес+.

4Жаратқан Ийеден бир тилегим ҳәм излегеним мынаў:

Жаратқан Ийениң Үйинде өмир бойы жасаў,
Оның гөззаллығын көриў,
Ибадатханасында сыйынып, ой жуўыртыў+.
5Апатта қалған күнлеримде,
Ол мени Өз панасында аман сақлайды.
Шатырының ишине жасырып мени,
Бәлент жартас үстине алып шығады.
6Сонда әтирапымдағы душпанларым үстинен,
Басым жоқары көтериледи.
Жаратқан Ийениң шатырында қурбанлық беремен,
Шадланып, алғыслаў қурбанлығын беремен,
Саз шертип, Оны жырлайман+.

7Жаратқан Ийе, қулақ сал даўысыма, Саған жалбарынаман,

Реҳим етип, жуўап бер маған!

8«Мениң жүзимди изле!» дегениңди кеўлим еситти,

Аўа, Жаратқан Ийе, Сениң жүзиңди излеймен+.
9Жүзиңди меннен жасырма,
Ғәзепленип, қулыңнан жүз бурма!
Жәрдемшим Сен болдың,
Жүз бурып, мени тәрк етпе,
Қудай, қутқарыўшым мениң!
10Ата-анам мени таслап кетсе де,
Жаратқан Ийе мени қабыл етеди+.
11Жаратқан Ийе, жолыңды үйрет маған,
Буққыда жатқан душпанларыма бола,
Туўры соқпақларыңнан жетеле мени+.
12Жаўларымның қолына тапсырма мени,
Жалған гүўалар, наҳақ айыплаўшылар,
Маған қарсы шықты+.

13Бирақ мынаған анық исенемен:

Мен тирилер әлеминде жүрип,

Жаратқан Ийениң ийгилигин көремен+.

14Жаратқан Ийеге үмит қыл,
Күшли ҳәм мәрт бол,
Жаратқан Ийеге үмит қыл+.

27

27^1Даўыттың жыры

Саған жалбарынаман, Жаратқан Ийе,
Қорғаўшы жартасым, еситпей қалма даўысымды.
Егер маған жуўап бермей, үнсиз қалсаң,
Өлим шуқырына түскен адамдай болып қаламан+.
2Сени жәрдемге шақырғанымда,
Қолларымды мухаддес Ибадатханаңа созғанымда,
Қулақ сал жалбарыныўларыма+.

3Мени жаўызлар ҳәм наҳақлық қылатуғынлар менен,

Бир қатарға қойып, жазалама.

Олар адамлар менен досларша қатнаста болып,

Жүреклеринде жаўызлық ислеўди нийет қылар+.

4Қылмысларының, ислеген жаўызлықларының есесин қайтар,

Қоллары менен ислеген наҳақлықларына жараса жаза бер.

5Олар итибар бермес Жаратқан Ийениң ислерине,

Оның қолларының дөретпесине.

Соның ушын, Жаратқан Ийе оларды қулатады,

Олар қайтадан тиклене алмайды+.

6Жаратқан Ийеге алғыслар болсын!

Ол қулақ салды мениң жалбарыныўларыма.

7Жаратқан Ийе күш-қуўатым ҳәм қалқанымдур,

Жүректен Оған үмит етемен,

Ол маған жәрдем берди, жүрегим йошланар,

Қосықларым менен Оған алғыс айтаман+.

8Жаратқан Ийе Өз халқының қүдиретидур,
Өзи майлаған патшаның қутқарылыў қорғаныдур.
9Халқыңды қутқар, Өз меншик халқыңды жарылқа,
Олардың шопаны бол, мәңги ғамхорлық қыл!+

28

28^1Даўыттың жыры

Ҳәй, иләҳий барлықлар, Жаратқан Ийени алғыслаң,

Жаратқан Ийениң салтанатын ҳәм қүдиретин алғыслаң,+

2Жаратқан Ийениң уллы атын алғыслаң,

Мухаддес сән-саўлатқа бөленген Жаратқан Ийеге сыйының!

3Суў бетинде еситилер Жаратқан Ийениң даўысы,

Уллы Қудай гүркиреп, даўыс шығарар,

Шексиз суў бетинде еситилер Жаратқан Ийениң жаңғырығы+.

4Жаратқан Ийениң даўысы күшлидур,

Жаратқан Ийениң даўысы салтанатлыдур.

5Жаратқан Ийениң даўысы кедр ағашларын сындырар,

Ҳәттеки, Лебанондағы кедр ағашларын майдалап таслар+.

6Ол Лебанон таўын бузаўдай етип,
Сирйон таўын жабайы танадай етип, секиртер+.
7Шақмақ шақтырар Жаратқан Ийениң даўысы,
8Шөлистанды титиретер Оның даўысы,
Жаратқан Ийе Қадеш шөлин ләрзеге салар+.
9Жаратқан Ийениң даўысы суўынларды туўдырар,
Тоғайларды жалаңашлар.

Оның Ибадатханасында ҳәмме «Даңқ болсын!» деп бақырысар.

10Жаратқан Ийе топан суўы үстине тахтын қурды,

Ол мәңги патша болып қалады+.
11Жаратқан Ийе Өз халқына күш бағышлар,
Халқын тынышлық пенен жарылқар!+

29

29^1Даўыттың жыры. Жаратқан Ийениң үйи бағышланған ўақытта айтылған қосық

2Сени уллылайман, Жаратқан Ийе,
Мени жоқары алып шықтың,
Душпанларымның мениң үстимнен,
Күлиўине жол қоймадың+.
3Қудайым Жаратқан Ийе,
Саған жалбарындым, маған шыпа бердиң.

4Жаратқан Ийе, жанымды өлилер мәканынан алып шықтың,

Өлим шуқырына түсип баратырғанымда, мени қутқардың+.

5Ҳәй Жаратқан Ийениң садық қуллары,
Саз шертип, Оны алғыслаң,
Оның мухаддес атын тәрийиплең!
6Оның ғәзеби бир мезгил,
Ал меҳрибанлығы бир өмир даўам етер.
Қайғы-азап бир түн болар,
Бирақ азан менен қуўаныш кирип келер+.

7Әўметли болып, исим жүрискенде,

«Ҳасла сүрникпеспен!» – деген едим+.

8Жаратқан Ийе, меҳриң менен,

Мени таўдай қылып беккемледиң.

Бирақ Сен жүзиңди жасырғаныңда,

Қорқыныш бийлеп алды мени.

9Жаратқан Ийе, Сени шақырдым,

Ийеме жалбарынып, реҳим сорадым:

10«Егер мен кирсем қәбирге,

Өлимимнен Саған не пайда?

Топырақ Саған алғыс айта ма?

Сениң садықлығыңды жәриялай ма+?

11Қулақ сал, Жаратқан Ийе, маған реҳим қыл,

Жәрдемшим бол, Жаратқан Ийе!»

12Қайғымды ойын-күлкиге айландырдың,

Аза кийимимди шешип, шадлыққа бөледиң+.

13Жаным Сени алғыслап қосық айтсын, үнсиз қалмасын,

Саған мәңги миннетдаршылық билдиремен, Қудайым Жаратқан Ийе.

30

(Заб 70:1-3)

30^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Жаратқан Ийе, Сени паналайман,
Мени ҳасла шерменде қылма!
Әдалатлығың менен қутқар мени!+
3Маған қулағыңды түрип, дәрҳал қутқар мени,
Паналайтуғын жартасым бол,
Қутқарылыўым ушын, беккем қорған бол!+
4Шынында да, Сен жартасым ҳәм қорғанымсаң,
Өз атың ушын мени жетеле, жол көрсет маған.
5Маған қарсы қойылған тордан узақлат мени,
Өзиңсең мениң панам.
6Жанымды қолларыңа тапсыраман,
Жаратқан Ийе, садық Қудай, қутқар мени+.

7Жарамсыз бутларға табыныўшылардан жеркенемен,

Жаратқан Ийеге үмит байлайман+.

8Садықлығың арқалы йошып, шад болайын,

Қайғыларымды Өзиң көрдиң,

Шеккен азапларымды билесең.

9Мени душпанның қолына тапсырмадың,

Ал аяқларымды кең жерге бастырдың+.

10Реҳим қыл маған, Жаратқан Ийе, қыйыншылықтаман,

Қайғыдан көзлеримниң нуры сөнди,
Жан-тәним де тамам болды+.
11Өмирим азап пенен,
Жылларым аҳ урыў менен таўысылар,
Гүналарым себепли күшим қайтып,
Сүйеклерим қуўрап қалар.
12Душпанларым себепли жек көринишли болдым,
Әсиресе өз қоңсыларыма.
Досларым да аўҳалымды көрип қорқады,
Көшеде көргенлер меннен қашатуғын болды+.
13Марҳум сыяқлы умыт болдым мен,
Сынып қалған ыдысқа уқсайман+.
14Көплердиң өсек сөзлерин еситип атырман,
Олар маған қарсы тил бириктирди,
Жанымды алыў ушын жоба дүзди,
Әтирапымды қорқыныш орап алды+.

15Жаратқан Ийе, мен Саған үмит байлайман,
«Қудайым Сенсең!» деп айтаман.
16Тәғдирим Сениң қолыңда,
Мени душпанларымның қолынан,
Қутқара гөр изиме түскенлерден+.
17Сениң жүзиң қулыңа нурын шашсын,
Сүйиспеншилигиңди көрсетип, қутқар мени!+
18Шерменде қылма мени, Жаратқан Ийе,
Жәрдем сорап, Саған жалбарынаман.
Жаўызлар шерменде болсын,
Өлилер мәканында үнлери өшсин.
19Менменлик пенен, жоқарыдан қарап,

Ҳақ адамнан жеркенип, оны кемситип сөйлегенниң,

Өшсин жалған сеслери.

20Ийгилигиң соншелли молдур, Жаратқан Ийе,
Оны Өзиңнен қорққанлар ушын сақлайсаң,
Ҳәммениң көз алдында,
Сеннен пана тапқанларға жақсы қатнас қыласаң.
21Адамлардың жаўыз жобасынан,
Дәргайыңда пана болып, оларды қорғайсаң,
Жаман тиллерден,
Өз панаңда сақлайсаң.

22Жаратқан Ийеге алғыслар болсын,

Қамалдағы қалада қалғанымда,

Әжайып мийрим-шәпәәтиңди көрсеттиң маған+.

23Қорқынышқа түсип, былай дедим:

«Сениң дәргайыңнан шығарылдым!»

Бирақ жәрдемге шақырғанымда Сени,

Еситтиң мениң жалбарыныўымды.

24Жаратқан Ийени сүйиң, ҳәй Оның садық қуллары!

Жаратқан Ийе исенимли адамларды қорғайды,
Менменлерге толық жаза береди+.
25Ҳәй, Жаратқан Ийеге үмит байлағанлар,
Күшли болың ҳәм мәрт болсын жүрегиңиз!+

31

31^1Даўыттың нәсият жыры

Қылмыслары кеширилгенлер,
Гүналары алып тасланғанлар қандай бахытлы!
2Жаратқан Ийе тәрепинен айыплы саналмаған,

Кеўлинде сумлық болмаған адам қандай бахытлы!+

3Гүнамды мойынлаўдан бас тартқанымда,
Зар жылап жүргенликтен күни бойы,
Сүйеклерим кеўип қалды.
4Күни-түни қолың үстимде аўыр жүк болды,

Саратан ыссысының қурғақшылығы яңлы, дәрманым қалмады. Селаҳ

5Сонда гүнамды алдыңда мойынладым,

Айыбымды жасырмай, былай дедим:

«Жаратқан Ийениң алдында қылмысымды тән аламан».

Ал Сен айып-гүналарымды кеширдиң+. Селаҳ

6Соның ушын, ҳәр бир садық қулың,

Мүмкиншилик бар ўақытта дуўа етсин.

Сонда топан суўы тасып кетсе де, оған жетип бармас.

7Сен мениң панамсаң,
Мени қәўип-қәтерден сақлайсаң,
Маған берген қутқарылыўың себепли,
Әтирапымдағыларды шадлыққа бөледиң+. Селаҳ

8Жаратқан Ийе былай дейди:
«Саған ақыл-нәсият беремен,
Жүретуғын жолыңды көрсетемен,
Мәсләҳәт берип, нәзеримнен қашырмайман.
9Ат ямаса ғашырдай ойсыз болмаң,

Суўлық ҳәм жүўен керек оларды жолға салыў ушын,

Болмаса, олар бойсынбайды»+.
10Напәклердиң азабы көп болады,
Бирақ Жаратқан Ийеге үмит еткенлерди,
Оның сүйиспеншилиги қоршап алады.
11Ҳәй, ҳақ адамлар,
Жаратқан Ийеде қуўанып, шадланың,
Ҳәй, жүреги пәк болғанлар,
Ҳәммеңиз шадланып бақырың!+

32

32^1Ҳәй, ҳақ адамлар,

Жаратқан Ийеде шадланып бақырың!

Әдил адамларға жарасар Оған алғыс-мақтаў айтыў.

2Лира[*] шертип, Жаратқан Ийени тәрийиплең,

Он тарлы арфада Оған арнап нама шалың+.

3Оған арнап таза қосық айтың,

Бәлент даўыс пенен шадланып, саз шертиң+.

4Жаратқан Ийениң сөзи ҳақыйқатдур,

Оның ҳәр бир иси исенимлидур.

5Жаратқан Ийе ҳақлықты ҳәм әдалатлықты сүйер,

Жер жүзи Оның сүйиспеншилигине толар+.

6Көклер Жаратқан Ийениң буйрығы менен,

Аспан денелери аўзынан шыққан сөзи менен жаратылған+.

7Ол теңиз суўларын бир жерге жыйнар,
Түпсиз суўларды суў сақлағышларға сыйдырар+.
8Пүткил дүнья жүзи Жаратқан Ийеден қорқсын,

Жер жүзинде жасап атырғанның барлығы Оннан сескенсин.

9Ол сөйледи, айтқаны бар болды,
Буйрық берди, ҳәммеси пайда болды+.
10Жаратқан Ийе миллетлердиң жобаларын бузар,
Халықлардың нийетлерин босқа шығарар+.
11Бирақ Жаратқан Ийениң жобалары мәңги турар,

Жүрегиндеги нийетлери әўладтан-әўладқа даўам етер+.

12Қандай бахытлы, Қудайы Жаратқан Ийе болған миллет,

Қандай бахытлы, Жаратқан Ийе таңлап алған халық+.

13Жаратқан Ийе көктен көз таслар,
Пүткил адамзатты көрер+.
14Ол тахтта отырған жеринен,

Гүзетер жер жүзинде жасайтуғынлардың ҳәммесин+.

15Ол ҳәммениң жүрегин жаратқан,

Олардың ислериниң ҳәммесин билер.

16Әскери көп болғаны менен, патша қутқарылмас,

Уллы күши менен жаўынгер жеңе бермес+.

17Жеңис ушын саўаш атлары бос үмитдур,

Олар қүдиретли күши менен қутқара алмас+.

18Жаратқан Ийениң көзи Өзинен қорқатуғынларда,

Оның сүйиспеншилигинен үмит ететуғынларда+.

19Олардың жанын өлимнен қутқарар,

Ашлық дәўирде оларды тири қалдырар+.

20Жанымыз Жаратқан Ийеден үмит етер,

Ол жәрдемшимиз ҳәм қалқанымыз+.

21Ол арқалы жүрегимиз қуўанышқа толар,

Оның мухаддес атына үмит байлаймыз.

22Жаратқан Ийе, мудамы үмит байлаймыз Саған,

Сүйиспеншилигиң бизлерге яр болсын!

33

33^1Абимелехтиң алдында өзин ақылы кемис қылып көрсетип, оның алдынан қуўылған ўақытта[*] Даўыттың айтқан жыры+

2Ҳәмме ўақытта Жаратқан Ийеге алғыс айтаман,
Алғыс-мақтаў түспейди аўзымнан.
3Жаратқан Ийе менен мақтанар жаным,
Езилгенлер еситип, шад болсын!+
4Мениң менен бирге Жаратқан Ийени уллылаң,
Атын биргеликте даңққа бөлейик.

5Жаратқан Ийеге жалбарындым, Ол жуўап берди маған,

Мени азат етти барлық қәўип-қәтерден+.

6Оннан үмит қылғанлардың жүзлеринде нур жарқырайды,

Уятқа қалып, жүзлери қызармайды.

7Мен езилип жалбарындым, Жаратқан Ийе еситти,

Мени барлық азапларымнан азат етти+.

8Жаратқан Ийеден қорқатуғынлардың әтирапына,

Оның периштелери орда қурып, қутқарар оларды+.

9Жаратқан Ийениң жақсылығын татың ҳәм көриң.

Қандай бахытлы Оннан пана тапқанлар+.

10Жаратқан Ийеден қорқың, ҳәй, Оның мухаддеслери,

Оннан қорққанлардың болмас мүтәжлиги+.

11Ҳәттеки, арысланлар аш ҳәм мүтәж болар,

Бирақ ҳеш қандай мүтәжлик көрмес Жаратқан Ийеге келгенлер+.

12Келиң, ҳәй балалар, тыңлаң мени,

Үйретейин сизлерге Жаратқан Ийеден қорқыўды.

13Ким өмирден заўықланып,

Жақсы күнлер келиўин қәлейди+?

14Онда, тилиңизди жаман сөзден,

Аўзыңызды өтирик сөз айтыўдан тыйың+.

15Жаманлықтан қашып, жақсылық ислең,

Тынышлыққа умтылып, соған күш салың+.

16Жаратқан Ийениң көзи ҳақ адамларда,

Қулағын түрер олардың дадына+.

17Жаратқан Ийе жаманлық қылатуғынларға қарсы шығар,

Жер жүзинен олардың атларын өширер+.

18Ҳақ адамлар жалбарынар, Жаратқан Ийе еситер,

Барлық азапларынан оларды азат етер.

19Жаратқан Ийе кеўли қабарғанларға жақындур,

Руўхы езилгенлерди қутқарар+.

20Ҳақ адамның қайғылары көп болса,
Жаратқан Ийе булардан оны азат қылар,+
21Барлық сүйеклерин аман сақлар,
Сындырылмас оның бир сүйеги де+.

22Жаманлық залымды өлтирер,

Ҳақ адамнан жеркенген жаза алар.

23Өз қулларын Жаратқан Ийе қутқарар,

Ҳеш қандай жаза алмас Оннан пана тапқанлар.

34

34^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе, маған қарсы болғанларға Өзиң қарсы шық,

Маған ҳүжим қылғанларға Өзиң қарсы ҳүжим қыл!+

2Үлкен ҳәм кишкене қалқан алып,

Маған жәрдемге кел!

3Мени қуўып киятырғанларға қарсы,

Найза ҳәм балтаңды ал.

«Сени Мен қутқараман», – деп ўәде бер маған!

4Жаныма қаслық қылып жүргенлер,
Уятқа қалып, масқара болсын!
Маған қарсы жаўыз нийет еткенлер,
Шермендеси шығып, артқа шегинсин!+
5Олар самалда ушқан қаўық сыяқлы болсын,
Жаратқан Ийе, Сениң периштең изине түссин!+
6Қараңғы ҳәм сырғанақ болсын олардың жолы,
Жаратқан Ийе, Сениң периштең қуўсын оларды!+

7Себепсиз маған тор қурды,
Мени тутып алыў ушын, себепсиз шуқыр қазды+.
8Тосаттан олардың басына апат келсин,
Қойған торына өзлери түссин,
Қазған шуқырына өзлери қуласын+.

9Сонда Жаратқан Ийе, Сен арқалы шадланаман,

Мени қутқарғаның ушын қуўанаман+.

10Пүткил барлығым былай дейди:

«Ҳәлсизди күшлиниң қолынан,

Бийшара ҳәм жарлыны тонаўшылардан қутқаратуғын,

Саған уқсаған ким бар, Жаратқан Ийе?»+

11Жаўыз нийетли гүўалар турып,

Билмейтуғын нәрселер ҳаққында меннен сорар.

12Олар жақсылығыма жаманлық қайтарар,

Жаным жалғызланып қалды+.

13Олар кесел болған ўақытта,

Аза кийим кийип, ораза туттым.

Басымды ийип, дуўа қылдым+.

14Достым, туўысқаным, деп қайғырдым,

Анам ушын аза тутқандай етип,

Қайғыдан басымды ийип жүрдим.

15Олар болса, жығылғанымда жыйналып, шад болды,

Маған қарсы жыйналды бийтаныс адамлар,

Тоқтамастан мени талап таслады.

16Қудайсызлардай аямай масқара қылды,

Маған қарап, тислерин қайрады+.

17Ийем, қашанға дейин қарап турасаң?
Қутқара гөр жанымды олардың ҳүжиминен,
Азат қыла гөр бул арысланлардан!+
18Уллы жәмийет ишинде Саған шүкир айтаман,

Сансыз халық арасында Саған алғыс-мақтаў айтаман+.

19Үстимнен күлмесин себепсиз маған душпан болғанлар,

Көзлерин алартпасын айыпсыз мени жек көргенлер+.

20Тынышлық сөзин аўзына алмас олар,
Ал елде тыныш жасап атырғанларға қарсы,
Жалған сөзлерди ойлап табар.

21Маған қарсы аўзын кең ашып, былай деп айтар:

«Ҳай-ҳай, өз көзимиз бенен көрдик қылмысларыңды!»+

22Ҳәммесин көрдиң, Жаратқан Ийе, үнсиз қалма,
Ийем, меннен узақ болма!+
23Оян, тур, ҳуқықымды қорғап,
Мен ушын гүрес, Қудайым, Ийем!+

24Әдиллигиңе гөре, мени ақлай гөр, Қудайым Жаратқан Ийе!

Үстимнен күлмесин душпанларым!+

25Олар ишинен былай деп айтпасын:

«Ҳай-ҳай, болды-ғо бизиң қәлегенимиз!»

«Оның басына жеттик!» – демесин+.

26Аўыр аўҳалыма шадланғанлар,
Уялып, шерменде болсын,
Меннен өзлерин үстин қойғанлар,
Уят ҳәм шерменделикке шырмалып қалсын.

27Мениң ҳақ болып шығыўымды қәлегенлер,

Шадланып бақырып, қуўансын.

Тынбастан былай деп айтсын олар:

«Қулының аманлығын қәлеген Жаратқан Ийе уллылансын!»

28Сонда күни бойы тилимнен түспес Сениң әдиллигиң,

Саған арнап алғыс-мақтаў айтаман+.

35

35^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Жаратқан Ийениң қулы Даўыттың жыры

2Наҳақтың гүнасы жүрегинде сөйлейди.

Қудайдан қорқыў жоқ оның кеўлинде+.

3Ол өзин жоқары қойып,

Гүнамды Қудай көрмейди,

Ҳүким қылмайды, деп айтады.

4Аўзынан жаманлық ҳәм жалған шығар,

Даналықтан ҳәм жақсылық қылыўдан бас тартар.

5Ҳәттеки, жатқанда да, напәкликти ойлар,

Жаман жолға түсип, бас тартпас жаўызлықтан+.

6Жаратқан Ийе, сүйиспеншилигиң көклерге,

Садықлығың бултларға жайылғандур+.

7Әдиллигиң уллы таўларға мегзер,

Әдалатың түпсиз теңизге уқсар.

Сен адамзатты да, ҳайўанды да қорғайсаң, Жаратқан Ийе!+

8Сүйиспеншилигиң қаншелли баҳалыдур, Қудай!

Қанатларыңның саясында пана табар адамлар+.

9Олар жеп тояр үйиңдеги молшылықтан,

Оларға ишкизерсең ләззетке толы дәрьяңнан.

10Өмир булағы Сенде,

Жақтылықты көремиз нурың арқалы+.

11Сени таныйтуғынларға сүйиспеншилигиңди,
Жүреги пәклерге ҳақлығыңды көрсет+.
12Менменниң аяғы мени баспасын,
Напәклердиң қоллары мени қуўмасын.
13Қара, жаўызлық ислеўшилер жерге жығылды,

Қайтып тура алмастай етип, төменге ылақтырылды+.

36

36^1Даўыттың жыры

Жаманлық қылыўшыларға көзиң қызбасын,
Наҳақлық ислеўшилерге ҳәўес қылма!+
2Олар майса шөптей тез солып қалар,
Көк шөптей тез қуўрап қалар+.

3Сен Жаратқан Ийеге үмит байлап, жақсылық қыл,

Усы елде жасап, садықлықты сақла.

4Жаратқан Ийеден заўықлан,

Ол жүрегиңдеги қәлеўиңди әмелге асырар+.

5Өмир жолыңды Жаратқан Ийеге тапсыр,

Оған исен, сонда Ол сен ушын ҳәрекет етер+.

6Ол сениң әдиллигиңди нур сыяқлы жарқыратып,

Ҳақлығыңды күндизги қуяштай қылар+.

7Жаратқан Ийениң алдында сабырлы бол, Оған үмит байла,

Ҳәўес қылма өз жолында әўметли болып,
Жаўыз нийетлерин әмелге асырғанларға.
8Ғәзебиңди тыйып, ашыўыңды бас,
Қызба болма, бул тек зыян алып келер.
9Жаўызлық етиўшилер жоқ етилер,

Жаратқан Ийеден үмит етиўшилер елге ийелик етер+.

10Тез арада напәктиң күни питеди,

Қанша излесең де, бул жерде таба алмайсаң оны+.

11Кишипейиллер болса, елге ийелик қылар,

Мол бахытқа ерисип, рәҳәт табар+.

12Напәк адам пәк адамға қарсы жаман нийет қылар,

Оған қарсы тислерин ғышырлатар+.

13Бирақ Ийе напәклер үстинен күлер,

Олардың күни питкенин билер+.

14Бийшара ҳәм жарлыны қулатып,

Туўры жолда жүргенлерди өлтириў ушын,

Напәклер қылышын жалаңашлап, керди садақларын.

15Бирақ қылышлары өзлериниң жүрегине суғылар,

Садақлары да сынып кетер+.

16Ҳақ адамның аз заты,
Напәктиң байлығынан гөре абзалдур+.
17Напәктиң күши қырқылар,

Ҳақ адамды болса, Жаратқан Ийе қоллап қуўатлар+.

18Минсизлердиң ҳәр күни Жаратқан Ийеге белгили,

Мәңги даўам етер олардың мийрасы+.

19Уятқа қалмас олар жаман күнлерде,

Қарынлары тоқ болар ашлық ўақытта да+.

20Бирақ напәклер сөзсиз қырылып қалар,

Жаратқан Ийениң душпанлары дала гүлиндей солып,

Түтин яңлы тарқалып, жоқ болар+.

21Напәклер қарыз алар, қайтып бермес,

Ҳақ адам болса сақыйлық пенен берер.

22Жаратқан Ийе жарылқаған адамлар елге ийелик қылар,

Ал Ол ғарғаған адамлар жоқ болып кетер.

23Адамның жүрген жолына,
Жаратқан Ийениң кеўли толса,
Оның қәдемлерин беккемлер+.
24Ол сүрниксе де, жығылмас,
Жаратқан Ийе қолынан услап қалар+.

25Мен жас едим, енди қартайдым,
Ҳақ адамның таслап кетилгенин,
Оның урпағының нан сорағанын көрмедим+.

26Ол ҳәмме ўақытта сақыйлық пенен қарыз берер,

Урпағы да жарылқаў алып келер+.

27Жаманлықтан қашып, жақсылық қыл,

Сонда елиңде мәңги жасарсаң+.

28Жаратқан Ийе ҳақлықты сүйер,

Ол садық қулларын тәрк етпес.

Оларды мәңги қорғар,

Напәклердиң урпағы жоқ болар+.

29Ҳақ адамлар елди мүлик етип алар,

Сол елде мәңги жасап қалар.

30Ҳақтың аўзынан даналық шығар,

Оның тили әдалатты сөйлер+.

31Қудайының нызамы жүрегиндедур,

Соның ушын, қәдеминде адаспас+.

32Напәк адам ҳақ адамды аңлып жүрер,

Оны өлтириўдиң жолын излер+.

33Жаратқан Ийе ҳақ адамды напәклердиң қолына тапсырмас,

Ҳүким етилгенде, оны айыплы қылмас.

34Жаратқан Ийеге үмит байла, Оның жолынан жүр,

Ол сени мәртебели қылып, бул елди мүлик қылып берер.

Напәктиң қырылып кеткенин көрерсең+.

35Көрдим напәк ҳәм жаўыз адамның,

Өз топырағында жасыл теректей өсип-өнгенин.

36Бирақ узақ турмай, ол өтип кетти, жоқ болды,

Қанша излесем де, таба алмадым оны.

37Минсизге итибар бер, ҳақ адамға қара,

Тынышлықты сүйетуғынлардың келешеги бар.

38Гүнакарлардың ҳәммеси қырылып кетер,

Напәктиң келешеги жоқ болар+.

39Ҳақлардың қутқарылыўы Жаратқан Ийеден,
Апат күнинде оларға болар қорған+.
40Жаратқан Ийеден пана тапқаны ушын,

Жаратқан Ийе оларды қоллап қуўатлап, қутқарар,

Напәклердиң қолынан аман сақлап, азат қылар+.

37

37^1Даўыттың ядқа салыў жыры+

2Жаратқан Ийе, ғәзепленип, мени әшкаралама,
Қәҳәрленип, мени жазалама!+
3Ишиме қадалды оқларың,
Үстиме басылды қолларың+.
4Ғәзебиңнен денемде қалмады саў жерим,
Гүнам себепли сырқырайды сүйеклерим+.
5Айыпларым басымнан асты,
Олар аўыр жүк болып, желкемди басты+.

6Ақылсызлығым себепли,

Жараларым сасып, ириң басып кетти.

7Ийилип, еки бүкленип қалдым,

Күни бойы ғам шегип жүремен.

8От болып жанар мениң белим,

Денемде қалмады саў жерим.

9Диңкем қурып, пүткиллей езилдим,

Жүрегимниң сызлаўынан нала шегемен.

10Ийем, жүрегимдеги барлық қәлеўлеримди билесең,

Налаларым жасырын емес Сеннен.

11Жүрегим титирейди, күш-қуўатым кетти,

Көзлеримниң нуры пүткиллей сөнди.

12Дос-яранларым қашты жараларым себепли,

Жақынларым қасыма келмей қойды+.

13Жаныма қас адамлар маған дузақ қурар,

Нийети жаўызлар маған өлим тилер,

Күни бойы маған қарсы ҳийле ойлап жүрер.

14Ал мен герең сыяқлы еситпеймен,
Тилсиз адамдай аўзымды ашпайман+.
15Шынында да, мен гүңге уқсайман,
Тилинде жуўабы жоқ адамдайман.
16Үмитим Сенде, Жаратқан Ийе,
Сен жуўап бересең, Қудай Ийем!+
17Саған дуўа етип, былай дедим:
«Жағдайымды көрип, душпанларым күлмесин,

Аяқларым сүрниккенде, өзлерин меннен үстин қоймасын!»

18Жығылайын деп турыппан,

Ашшы қайғымды ишиме жутып атырман.

19Жынаятларымды мойынлайман,

Гүналарым себепли қайғыраман+.

20Ал душпанларым күшли ҳәм аман жүрипти,

Себепсиз мени жек көретуғынлар көбейип кетти.

21Олар жақсылығыма жаманлық қайтарар,

Ийгиликли ислерим ушын маған душпан болар+.

22Мени таслап кетпе, Жаратқан Ийе!

Қудайым, меннен узақ болма!+

23Маған жәрдем бериўге асық,

Қутқарыўшым, Ийем!

38

38^1Атқарыўшылардың жетекшиси Едутунға[*]. Даўыттың жыры+

2Мен өзиме былай дедим:
«Атқан адымыма дыққат қылайын,
Тилимди гүнадан тыйып жүрейин,
Алдымда напәклер турса да,
Аўзыма қум қуйып қояйын»+.
3Тилимди тыйып, үнсизлик сақладым,
Ҳәтте, жақсы нәрсени айтыўдан бас тарттым.
Артып кетти мениң дәртим.
4Жүрегим оттай болып, лаўлап кетти,
Ойлаған сайын, кеўлим өртенди,
Мына сөзлер тилимнен төгилди:+

5«Билдире гөр ақыбетимди, Жаратқан Ийе,
Билдир қанша күнлерим қалғанын,
Билейин өмиримниң қаншелли қысқа екенин!+
6Қысқа өмир бергенсең маған,
Сениң нәзериңде ҳеш нәрседур өмирим,
Бир демдур ҳәр бир адамның өмири+. Селаҳ

7Ҳәр бир адамның өмири саядай өтип кетер,
Адамзаттың ҳәрекети бийҳуда болар,
Мал-дүнья жыйнар,
Бирақ оның кимге қалатуғынын билмес+.

8Мен енди не күтиўим мүмкин, Ийе?

Барлық үмитим Сеннен+.

9Азат қыла гөр барлық жынаятларымнан,

Ақмақлардың үстимнен күлиўине жол қойма.

10Үнсизлик сақлайман, ашпайман аўзымды,

Себеби Сен иследиң буны.

11Жудырығыңды узақластыр меннен,

Сен берген соққылардан тамам болдым+.

12Гүналары ушын адамзатты,

Жазалап, жолға саласаң.

Күйе жегендей, әзиз нәрселерин жоқ қыласаң,

Сөзсиз, адамзат бир демде өтип кетеди. Селаҳ

13Дуўамды есит, Жаратқан Ийе,
Қулақ сал жалбарыныўыма,
Көз жасларыма бийпәрўа болма!
Мен бир қонақпан алдыңда Сениң,
Ата-бабаларым сыяқлы келгиндимен+.
14Қәҳәрли нәзериңди узақластыр меннен,

Бул дүньядан өтип кетпесимнен бурын шадланайын!»+

39

39^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Сабыр етип күттим Жаратқан Ийени,

Ол маған бурылып, жалбарыныўымды еситти.

3Мени өлим шуқырынан,

Батпақлықтан шығарып алды.

Аяқларымды тастың үстине бастырды,

Қәдемлеримди беккемледи+.

4Аўзыма жаңа бир қосық,

Қудайымызға арналған алғыс салды.

Көплер буны көрип, қорқар,

Жаратқан Ийеге үмит байлар+.

5Қандай бахытлы Жаратқан Ийеге үмит байлаған,
Менмен ҳәм өтирикшилерге сүйенбейтуғын.
6Жаратқан Ийе, Қудайым,

Бизлер ушын әжайып ислериң ҳәм нийетлериң көпдур,

Ҳеш бир зат Саған тең келе алмас,
Буларды тилге алып, сөйлей басласам,
Көплигинен санап таўыса алмаспан+.

7Сен қурбанлық ҳәм садақаларды қәлемедиң,

Жандырылатуғын ҳәм гүна қурбанлықларын талап қылмадың,

Бирақ бойсыныўым ушын қулақларымды аштың+.

8Сонда мен былай дедим: «Мине, мен келдим,

Орама китапта мен ҳаққында жазылған.

9Сениң еркиңди орынлаўдан рәҳәтленемен, Қудайым,

Жүрегимниң төриндедур Сениң нызамың»+.

10Уллы жәмийетиңде әдиллигиңди жәрия қылдым,
Жаратқан Ийе, Өзиң билесең,
Тилимди ҳеш тыймадым.
11Әдиллигиңди ишимде сақламадым,

Исенимли екениңди ҳәм қутқарғаныңды жәрияладым,

Мийрим-шәпәәтиңди, садықлығыңды,

Уллы жәмийеттиң алдында сыр тутпадым.

12Жаратқан Ийе, реҳимиңди аяма меннен,

Сүйиспеншилигиң ҳәм садықлығың мени мәңги қорғасын.

13Сансыз апатлар орап алды әтирапымды,
Гүналарым басыма жетти, көзим көрмейди,
Булар шашымнан көпдур,
Енди жүрексиз болып қалдым+.

14Жаратқан Ийе, маған мийримиң түссин, қутқар мени!

Жаратқан Ийе, маған жәрдем бериўге асық!
15Жанымды алыўға умтылғанлардың ҳәммеси,
Шерменде болып, уятқа қалсын!
Маған зыян тийгизиўди қәлегенлер,
Масқара болып, кейнине қайтсын!+
16«Ҳай-ҳай!» деп мени масқаралағанлар,
Шерменде болып, сасқалақлап қалсын+.

17Сени излегенлердиң ҳәммеси,

Сенде шадлық ҳәм қуўанышқа толсын.

Сениң қутқарыўыңды сүйгенлер:

«Жаратқан Ийе уллыдур!» – деп бәрқулла айтып жүрсин!

18Мен бийшара ҳәм ғәриппен,
Бирақ ғамхорлық қылар маған Ийем.
Жәрдемшим ҳәм қутқарыўшым Өзиңсең,
Кешикпе, Қудайым!+

40

40^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Қандай бахытлы жарлыны ойлайтуғын!

Апат күнинде оны Жаратқан Ийе қутқарар+.

3Жаратқан Ийе оны қорғап, өмирин сақлар,

Ол елде бахытлы болар,

Душпанларының қолына тапсырылмас+.

4Төсекте жатып қалғанында,

Жәрдем берер оған Жаратқан Ийе,

Оны кеселинен толық айықтырар+.

5Мен: «Оҳ, Жаратқан Ийе, маған реҳим қыл,

Саған қарсы гүна қылдым, шыпа бер!» – дедим.

6Душпанларым жаўыз нийет пенен:

«Қашан өлип, аты өшер екен?» – дейди.

7Олар мени көриў ушын келгенде, жалған сөйлейди,

Ишинен өсек сөзлер тоқыйды,

Кейин сыртқа шығып, өсек тарқатады+.

8Мени жек көретуғынлардың ҳәммеси,
Маған зыян тийгизиўди жобаластырады,
Биргеликте мен ҳаққында сыбырласып:
9«Аўыр кеселликке шалынған ол,
Енди тура алмас төсегинен», – дейди.
10Мениң нанымды жеген жақын достым,
Маған қарсы қол көтерди+.

11Сен маған реҳим қыл, аяққа турғыз, Жаратқан Ийе,

Қылмысларына жараса, өзлерине қайтарайын.

12Душпанларым меннен үстин шықпаса,

Маған кеўлиң толғанын билемен.

13Айыпсызлығым ушын мени аман сақлайсаң,

Мени дәргайыңда мәңги турғызасаң.

14Әзелден мәңгиге дейин,

Израилдың Қудайы Жаратқан Ийеге алғыслар болсын!

Аўмийин! Аўмийин!+

41

41^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының[*] нәсият жыры+

2Суўын ағын суўды қалай аңсаса,
Қудай, мениң жаным да Сени солай аңсайды!+
3Жаным Қудайға, тири Қудайға шөллейди,
Қашан бараман Қудайдың жүзин көриўге?

4Ҳәр күни: «Қудайың қай жерде?» – дегени ушын,

Көз жасларым азығым болды күни-түни+.

5Жүрер едим аламан арасында,

Барар едим Қудайдың Үйине.

Байрамды белгилер едик көпшилик пенен,

Қуўаныш ҳәм алғыс жаңғырығы менен.

Усылар түссе ядыма, сырқырайды жүрегим+.

6Не ушын түскинликке түсесең, ҳәй жаным?

Не ушын тынышсызланасаң?

Қудайға үмит байла,

Мен Оған және алғыс айтаман,

Қутқарыўшым ҳәм Қудайыма+.

7Түскинликке түсип кеткенмен,
Соның ушын, Қудайым, Сени Иордан бойында,
Хермон ҳәм Мисар таўларында еслеймен+.
8Гүркиреген теңизлердей,
Гүўилдеген булақлардай,
Сениң жиберген қүдиретли толқынларың,
Басып өтти үстимнен мениң.

9Күндиз Жаратқан Ийе көрсетер сүйиспеншилигин,

Түнде Оған арнап қосық айтаман.

Өмирим болған Қудайға дуўа етемен+.

10Қорғаўшы жартасым болған Қудайға былай деймен:

«Не ушын мени умыттың?
Душпанларымның зулымынан,
Не ушын қайғы-ғам шегип жүриўим керек?»+

11Күни бойы душпанларым: «Қай жерде Қудайың?» деп,

Мени кемситкенде, сырқырайды сүйеклерим.

12Не ушын түскинликке түсесең, ҳәй жаным?

Не ушын тынышсызланасаң?

Қудайға үмит байла,

Мен Оған және алғыс айтаман,

Қутқарыўшым ҳәм Қудайыма.

42

42^1Қудай, Сен мени ақла!

Опасыз халыққа қарсы даўымда мени жақла.

Өтирикши ҳәм әдилсиз адамлардан қутқар+.

2Мениң қорғаным – Қудай Сенсең,

Неге мени таслап кеттиң?

Душпанларымның зулымынан,

Не ушын қайғы-ғам шегип жүриўим керек+?

3Нурыңды ҳәм ҳақыйқатыңды жибер,

Олар жол көрсетсин маған,

Алып барсын мени Сениң мухаддес таўыңа, мәканыңа+.

4Бараман мен Қудайдың қурбанлық орнына,

Қуўанышым ҳәм шадлығым болған Қудайыма.

Лира шертип алғыслайман Сени, Қудай, Қудайым!

5Не ушын түскинликке түсесең, ҳәй жаным?

Не ушын тынышсызланасаң?

Қудайға үмит байла,

Мен Оған және алғыс айтаман,

Қутқарыўшым ҳәм Қудайыма+.

43

43^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының нәсият жыры

2Қудай, қулақларымыз бенен еситтик,

Әййемги заманда, ата-бабаларымыздың дәўиринде,

Айтып берди олар ислеген ислериң ҳаққында+.

3Өз қолың менен қуўып шығып басқа миллетлерди,

Ата-бабаларымызға жер бердиң,
Сол халықларды қырып тасладың+.
4Шынында, олар жерди қылыш пенен алмады,
Өз қоллары менен жеңиске ериспеди,
Ал Сениң оң қолың, қүдиретиң,
Жүзиңниң нуры менен жеңиске еристи.
Олардан Сениң кеўлиң толған еди+.

5Қудай, Сен патшамсаң,
Буйыр, Яқыптың урпағы жеңсин!+
6Сениң саяңда душпанымызды сүзип шығарамыз,

Бизге қарсы болғанларды атың менен басқылап таслаймыз.

7Мен өз садағыма исенбеспен,
Қылышым да жеңис алып келмес маған+.
8Душпанларымыздан қутқарған Сенсең,
Бизлерди жек көретуғынларды шерменде қылдың.
9Күни бойы Қудайымыз бенен мақтанамыз,
Мәңги алғыслаймыз Сениң атыңды. Селаҳ

10Бирақ Сен бизлерди таслап кетип, шерменде қылдың,

Әскерлеримиз бенен саўашқа шықпай қойдың+.

11Душпанларымыздың алдында шегиндирдиң,

Жек көретуғынлар бизлерди арқайын тонап кетти+.

12Бизлерди сойылатуғын қойдай қылдың,
Миллетлер арасына дағытып жибердиң+.
13Халқыңды арзан баҳаға саттың,
Олардың баҳасын жоқарылатпадың.
14Қоңсы халықларға бизлерди шерменде қылдың,

Дөгерегимиздегилерге масқара ҳәм күлки қылдың+.

15Миллетлерге әпсана еттиң,

Халықлар бизге басын шайқар+.

16Күни бойы масқарашылық мениң алдымда,

Шерменделик жүзимди қаплаған.

17Еситетуғынымыз масқара сөз, көретуғынымыз хорлық,

Көз алдымызда өш алыўшы душпанлар.

18Булардың барлығы басымызға түсти,
Бирақ бизлер Сени умытпадық,
Келисимиңди бузбадық.
19Жүрегимиз Сеннен жүз бурмады,
Сениң жолларыңнан шетке шықпадық.
20Бизлерди сағаллар мәканында езип тасладың,
Үстимизге тас түнек қараңғылықты жаўдың+.

21Егер бизлер Қудайымыздың атын умытқанымызда,

Басқа қудайларға қолларымызды жайғанымызда,

22Онда Қудай буны билмес пе еди?

Ол жүректеги сырларды биледи+.

23Сен себепли күни бойы бизлерди өлтиреди,

Шалынатуғын қой деп, бизлерди есаплайды+.

24Тур, Ийе! Неге уйықлап атырсаң?

Оян, мәңгиге бизлерди таслап кетпе!+

25Не ушын жүзиңди жасырып атырсаң?

Қайғы ҳәм азапларымызды не ушын умытасаң?

26Бизлер топырақта жатырмыз,
Денемиз жерге жабысып қалды.
27Тур, жәрдем бер бизлерге,
Сүйиспеншилигиң ҳақы қутқар бизлерди!+

44

44^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Лала гүл» намасына айтылады. Қорах әўладының нәсият жыры. Муҳаббат қосығы+

2Жүрегимнен гөззал сөзлер төгилди,
Патшаға арнайман қосығымды,
Тилим шебер жазыўшының қәлеминдей болсын.

3Адам уллары арасындағы ең сулыўысаң,

Мийрим төгилер тилиңнен.

Аўа, Қудай сени мәңги жарылқаған.

4Ҳәй батыр, даңқың ҳәм салтанатың менен,

Белиңе қылышыңды байла+.

5Уллылығың менен атланып, алға бас,

Ҳақыйқат, кишипейиллик ҳәм әдалат ушын жеңиске ерис!

Оң қолың таң қаларлық ислер көрсетсин.

6Патшаның душпанларының жүрегин,

Өткир оқларың тесип өтер.

Халықлар аяқларыңның астына жығылар.

7Қудай, тахтың мәңги-бақый турар,
Сениң патшалық ҳасаң – әдалат ҳасасыдур+.
8Сен әдилликти сүйип, жаўызлықты жек көресең,
Соның ушын, Қудай, сениң Қудайың,
Досларыңнан гөре көбирек сени,
Қуўаныш майы менен майлады.

9Барлық кийимиңнен мирра, алоэ ҳәм кассияның хош ийислери шығады,

Пил сүйегинен безелген сарайларда тарлы әсбаплардың ҳаўазы,

Сениң кеўлиңди көтереди!+

10Патша қызлары иззетли ҳаялларың арасында,

Офир алтынлары менен безелген ханбийке турар оң жағыңда+.

11Тыңла, ҳәй қыз, қара, қулақ сал,
Халқыңды ҳәм әкеңниң үйин умыт.
12Патша сениң гөззаллығыңа ҳәўес,
Хожайының болғаны ушын, алдында тәжим қыл.
13Қыз Тир саўғалар алып келер,

Халықтың бай адамлары мийримиңе ерисиўди қәлер.

14Сарайға кирип киятырған сол қыз қандай гөззал,

Кийимлери безелген алтын сабақ пенен.

15Нағыслы кийимде оны алып келер патша алдына,

Оның артынан қызлар, оның дослары ерип келер+.

16Олар қуўаныш ҳәм шадлық пенен алып келинер,

Патшаның сарайына кирип келер.

17Бабаларыңның орнын улларың алсын,

Оларды ҳәким етип қоярсаң пүткил үлкеге.

18Атыңды әўладтан-әўладқа умытылмас қыламан,

Солай етип, халықлар сени мәңги алғыслайды.

45

45^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының қосығы. Жоқарғы даўыста айтылады+

2Қудай бизлердиң панамыз ҳәм күшимиз,

Апатта қалғанымызда, исенимли жәрдемшимиз+.

3Соның ушын, қорқпаймыз жер қыймылдаса да,

Таўлар теңизлердиң түбине қуласа да.

4Олардың суўлары гүркиреп, жоқары көтерилсе де,

Күшли толқынлар таўларды титиретсе де+. Селаҳ

5Бир дәрья бар, суўлары қуўаныш алып келер Қудайдың қаласына,

Қудай Тааланың мухаддес мәканына+.

6Қалада Қудай болғаны ушын,

Қала ҳеш қашан қуламастан турар.

Таң атыўдан, Қудай оған жәрдем берер+.

7Миллетлер шуўласып, патшалықлар қулар,

Қудайдың даўысы гүркиреп, жер жүзи ерип кетер+.

8Әлемниң Жаратқан Ийеси бизлер менен биргедур,

Яқыптың Қудайы қорғанымыздур. Селаҳ

9Келиң, көриң Жаратқан Ийениң ислерин,
Жер жүзине алып келген апатын+.
10Ол жер жүзиндеги саўашларды тоқтатар,
Садақларды сындырып, найзаларды бөлеклеп,
Қалқанларды отқа жағып, былай дер:+
11«Тоқтаң ҳәм билиң, Мен Қудайман!
Мен уллыланаман халықлар арасында,
Уллыланаман жер жүзинде!»

12Әлемниң Жаратқан Ийеси бизлер менен биргедур,

Яқыптың Қудайы қорғанымыздур. Селаҳ

46

46^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының жыры

2Ҳәй, барлық халықлар, шаппатлаң!

Шадлық даўыслары менен Қудайды алғыслаң+.

3Қудай Таала, Жаратқан Ийе қандай айбатлы!

Пүткил дүньяның уллы патшасы+.

4Ол бизлерге бойсындырды халықларды,
Аяғымыздың астына таслады миллетлерди+.
5Өзи сүйген Яқыптың мақтаўлы мүлкин,
Ол таңлап, бизлерге мүлик қылып берди. Селаҳ

6Қудай шадлық даўыслары,

Жаратқан Ийе кәрнай сеслери менен жоқары шықты.

7Саз шертип алғыслаң Қудайды, саз шертип алғыслаң,

Саз шертип алғыслаң Патшамызды, саз шертип алғыслаң.

8Қудай пүткил дүньяның патшасыдур,

Саз шертип, нәсият жыр айтың!+

9Қудай мухаддес тахтына отырып,
Барлық миллетлердиң патшасы болар.
10Халықлардың ҳүкимдарлары,

Ибрайымның Қудайының халқы менен бир жерге жыйналар,

Қудайға тийисли жер жүзиниң патшалары,

Ол жүдә уллыдур+.

47

47^1Қосық. Қорах әўладының жыры

2Жаратқан Ийе уллыдур!

Қудайымыздың қаласында, мухаддес таўында,

Ол аса мақтаўға ылайықлыдур+.

3Бийик ҳәм гөззалдур,

Пүткил жер жүзиниң қуўанышы Сион таўы,

Мухаддес таў – уллы Патшаның қаласы+.

4Қудай оның бекиниси ишинде,

Оның беккем қорғаны болып Өзин танытты.

5Мине, патшалар жыйналып,

Биргеликте Сион таўына жүрис қылды+.

6Бирақ қаланы көрип, албырап қалды,

Қорқынышқа түсип, қашып кетти.

7Толғақ тутқан ҳаялдай,

Сол жерде оларды титиреў басты+.

8Үлкен саўда кемелерин қыйратқан шығыс самалы сыяқлы,

Жоқ еттиң оларды+.

9Әлемниң Жаратқан Ийесиниң қаласында,

Қудайымыздың қаласында,

Нени еситкен болсақ, соны көрдик.

Қудай оның қәўипсизлигин мәңги беккемлейди. Селаҳ

10Қудай, Сениң Ибадатханаңда,

Сүйиспеншилигиң ҳаққында ойлаймыз+.

11Атың сыяқлы, Қудай, Саған арналған алғыс-мақтаў да,

Дүньяның төрт тәрепине жайылғандур.

Оң қолың әдилликке толыдур+.

12Сениң ҳүкимиңнен қуўансын Сион таўы,

Шадлансын Яҳуда қалалары!+

13Сионның дөгерегин айланып жүриң,
Оның минараларын санап шығың.
14Келешектеги әўладыңызға айтып бериў ушын,
Дийўалларына дыққатыңызды қаратың,
Қорғанларына қараң.

15Бул Қудай мәңги-бақый бизлердиң Қудайымыз болады,

Бизлерди өмиримиздиң ақырына дейин жетелейди.

48

48^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының жыры

2Тыңлаң, ҳәй, барлық халықлар!

Қулақ салың ҳәммеңиз, жер жүзинде жасайтуғынлар,+

3Әпиўайы ҳәм ақсүйеклер, бай ҳәм жарлылар!

4Аўзымнан шығар даналық сөзлер,

Кеўлимдеги пикирим түсиник берер.

5Қулақ түремен ҳикметли сөзлерге,

Лира менен мәнисин ашып беремен+.

6Не ушын қорқаман апат күнлерде,

Нийети бузық душпанларым мени қоршап алғанда?

7Олар өз мал-дүньясына исенер,

Есапсыз байлықлары менен мақтанар+.

8Ҳеш ким биреўдиң өмириниң төлемин өтей алмас,

Ол ушын Қудайға қун төлей алмас+.

9Адам өмириниң төлеми қымбат,

Ҳеш ким ҳеш қашан өтей алмас.

10Олай болмағанда, мәңги жасар еди адамзат,

Көрмес еди қәбир жүзин+.

11Ҳәмме билер даналардың да өлетуғынын,
Ақмақ ҳәм биймәни адамлардың жоқ болатуғынын.
Олардың байлығын басқалар ийелер+.
12Жерлерине өз атларын қойса да,
Қәбирлери мәңги үйи болып,
Әўладтан-әўладқа мәканы болар.
13Абырайлы инсан да мәңги турмас,
Өлип кететуғын ҳайўанға мегзер+.
14Өзине исенгенлердиң ақыбети,

Олардың сөзин мақуллағанлардың тәғдири мынадай болар: Селаҳ

15Сүриў сыяқлы өлилер мәканына айдалар,
Өлим олардың шопаны болар.
Таңда ҳақ адамлар оларға ҳүкимдарлық қылар,
Денелери ширип кетер,
Өлилер мәканы олардың үйи болар.

16Бирақ Қудай мени өлилер мәканының қолынан қутқарар,

Ол мени Өз дәргайына алар+. Селаҳ

17Қорқпа, егер бир адам байып кетсе,

Үйиниң мал-дүньясы артып кетсе.

18Ол өлгенде, өзи менен ҳеш нәрсе алып кете алмас,

Байлығы да оның изинен қәбирге ерип кетпес+.

19Тири ўақтында, ол өзин бахытлы санаса да,

Табыслы болғаны ушын көплерден мақтаў алса да,

20Ол да ата-бабалары жатқан жерге кетип,

Жақтылықты артық көрмес+.

21Абырайлы болса да, ақылсыз болғанлар,

Өлип кететуғын ҳайўанларға мегзер+.

49

49^1Асафтың [*] жыры

Қүдиретли болған Қудай, Жаратқан Ийе сөйлер,
Күншығыстан, батысқа дейин,
Пүткил жер жүзин шақырар+.
2Гөззаллықта минсиз Сионнан,
Қудай жарқырап келер+.

3Қудайымыз келер, үнсиз болмас,
Алдындағы жанып турған от ҳәммесин жалмайды,
Дөгерегинде күшли даўыл есер+.
4Халқын ҳүким қылыў ушын,
Жер ҳәм аспанды гүўа қылып шақырар:+
5«Жыйнаң алдыма садық қулларымды,

Қурбанлық шалып, Мениң менен келисим дүзгенлерди».

6Көклер Оның әдиллигин жәриялар,

Ҳүким шығарыўшы Қудайдың Өзидур+. Селаҳ

7«Ҳәй, халқым, тыңлаң, Мен сөйлеймен,
Ҳәй, Израил, саған қарсы гүўалық берейин:
Мен Қудайман, сениң Қудайыңман!+
8Қурбанлықларың ушын,

Ҳәм күнделикли жандырылатуғын қурбанлықларың ушын,

Даўа қылып атырған жоқпан+.

9Қораңдағы буғаға да,

Сүриўиңдеги текеге де зар емеспен.

10Меники тоғайдағы барлық жаныўарлар,

Мың-мыңлаған таўлардағы ҳайўанлар+.

11Таўлардағы барлық қусларды билемен,

Далалардағы ҳәр бир жабайы ҳайўан Меники.

12Аш болсам, сорамаспан сеннен,

Пүткил дүнья ҳәм оны толтырып турғанлар Меники+.

13Мен буғаның гөшин жейтуғын ба едим?

Текениң қанын ишетуғын ба едим?

14Маған, Қудайға шүкирлик қурбанлығын усын,

Қудай Таала алдында ишкен антыңды орынла+.

15Азап-қайғы күниңде шақыр Мени,

Сени қутқараман, сен де Мени даңққа бөлейсең»+.

16Бирақ Қудай напәк адамға былай дейди:

«Не ҳақың бар қағыйдаларым ҳаққында сөйлеўге?

Не ҳақың бар келисимимди аўзыңа алыўға?

17Өзиңе берген тәрбиямды жек көресең,

Сөзлеримнен жүз бурасаң.

18Урыны көргениңде, оған қосыласаң,

Бузықлық қылып атырғанлар менен шерик боласаң.

19Аўзыңды жаўызлыққа кең ашасаң,

Тилиң менен жалған сөзлер тоқыйсаң+.

20Отырып, туўысқаныңа қарсы сөйлейсең,

Туўған-туўысқаныңа да жала жаўасаң.

21Сен усыларды иследиң, Мен үндемедим,

Мени де өзиңдей деп ойладың.

Енди сени әшкаралап, айыбыңды көз алдыңа қояман+.

22Дыққат салың, ҳәй, Қудайды умытқанлар!

Болмаса, сизлерди тилкимлеп таслайман,

Қутқаратуғын ҳеш ким болмайды сизлерди+.

23Маған шүкир қурбанлығын усынғанлар,

Мени ҳүрмет қылған болады.

Ким өз жолын туўрылап жүрсе,

Соған Өз қутқарыўымды көрсетемен».

50

501-2Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыт Бат-Шеба менен жатқаннан кейин, Натан пайғамбар оның алдына келгенде[*], Даўыттың айтқан жыры+

3Қудай, реҳим ет маған,

Сүйиспеншилигиң менен.

Жынаятларымды алып тасла,

Шексиз мийрим-шәпәәтиң менен+.

4Жуўып тасла айыпларымды,

Пәкле мени гүналарымнан+.

5Билемен қылмысларымды,

Гүнам ҳәр қашан турар көз алдымда+.

6Саған қарсы, жалғыз Саған қарсы гүна иследим,

Сениң нәзериңде жаўыз болған иске қол урдым.

Соның ушын, айыпласаң Сен ҳақсаң,

Ҳүким шығарғаныңда, Сен әдилсең+.

7Мине, гүнакар болып туўылғанман,

Анамның қарнында-ақ гүнакар едим+.

8Сен адамның кеўлинде шынлық болыўын қәлейсең,

Жан дүньяма даналық үйрет.

9Мени майоран шөби[*] менен пәкле, таза болайын,

Жуўа гөр мени, қардан да аппақ болайын+.

10Шадлық ҳәм қуўаныш даўысын еситтир маған,

Йошсын Сен сындырған сүйеклерим.

11Жүзиңди бур гүналарымнан,

Алып тасла айыпларымды.

12Қудай, менде таза жүрек жарат,

Ишимдеги турақлы руўхты жаңала+.

13Мени дәргайыңнан шығарып таслама,

Мухаддес Руўхыңды меннен алма.

14Қайтара гөр маған қутқарылыў шадлығыңды,

Бойсыныў қәлеўин оята гөр менде.

15Жынаятшыларға Сениң жолыңды үйретемен,

Гүнакарлар қайтып келер Саған.

16Кешир мени қан төккеним ушын,

Қудай, Қутқарыўшы Қудай,

Сениң әдиллигиң ушын шадланып бақырады тилим+.

17Ийе, аша гөр ләблеримди,

Аўзым Саған алғыслар айтсын.

18Сен қәлемейсең қурбанлықларды,

Болмаса, Саған усынар едим,

Жандырылатуғын қурбанлықтан да кеўлиң толмайды+.

19Саған мақул болатуғын қурбанлық – езилген руўхдур,

Езилген ҳәм тәўбе қылған жүреклерден,

Сен жүз бурмассаң, Қудай+.

20Реҳим етип, Сионға жақсылық қыл,
Ерусалим дийўалларын қайтадан тикле+.
21Сонда туўры усынылған қурбанлықлар,

Толығы менен жандырылатуғын қурбанлықлар Саған мақул болар.

Қурбанлық орныңда буғалар усынылар+.

51

511-2Атқарыўшылардың жетекшисине. Эдомлы Доег Шаулдың алдына барып: «Даўыт Ахимелехтиң үйине кирди», – деп хабар берген ўақытта[*], Даўыттың айтқан нәсият жыры+

3Не ушын мақтанасаң жаўызлығың менен, ҳәй, күшли адам?

Қудайдың мийрим-шәпәәти ҳәмме ўақытта мениң менен бирге.

4Тилиң менен апат келтирерсең,
Өткир пәкиге уқсар тилиң,
Алдаўға сен шеберсең+.
5Сен жақсылықтан гөре, жаўызлықты,

Ҳақыйқаттан гөре, өтирикти жақсы көресең. Селаҳ

6Зыян тийгизетуғын сөзлерди жақсы көресең,

Өтирикши тилди сүйесең.

7Бирақ Қудай сени мәңги ўайран қылады,

Сени услап, шатырыңнан тартып шығарады,

Тирилер әлеминен тамырың менен қуртады+. Селаҳ

8Ҳақ адамлар буны көрип, қорқады,

Үстиңнен күлип, былай дейди:+

9«Қараңлар, бул адам Қудайға қорғаным деп сүйенбеди,

Мол байлығына үмит байлады,

Басқаларға қырғын келтирип, күшейди»+.

10Ал мен Қудайдың Үйинде жасыл зәйтүн ағашындайман,

Қудайдың сүйиспеншилигине мәңги-бақый исенемен+.

11Ислериң ушын Саған мәңги алғыс айтаман,
Садық қулларыңның жәмийетинде,
Ийгиликли атыңа үмит байлап, күтемен.

52

(Заб 13)

52^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. Муңлы айтылатуғын Даўыттың нәсият жыры

2Ақмақлар өз кеўлинде: «Қудай жоқ», – дер.

Олар бузылды, жеркенишли қылмыс қылар.

Жақсылық қылатуғын ҳеш ким жоқ+.

3Бар ма екен деп, ақыллы ҳәм Қудайды излейтуғын,

Қудай көктен қарар адамзатқа+.
4Ҳәммеси жолдан азғырылған, бирдей бузылған,
Жақсылық қылатуғын ҳеш ким жоқ,
Бирде биреўи жоқ!+

5Жаўызлық қылыўшылар,

Нан жеген киби халқымды жалмайтуғынлар,

Қудайды шақырмайтуғынлар ҳеш нәрсеге түсинбей ме+?

6Олар қорқыныш жоқ жерде қорқынышқа түседи,
Қудай саған қарсы ләшкер тартып келгенлердиң,
Сүйеклерин шашып таслайды,

Қудай олардан жүз бурғаны ушын, сен оларды шерменде қыласаң+.

7Келсе еди, Израилдың қутқарылыўы Сионнан!

Қудай Өз халқын абаданшылыққа және еристирсе,

Яқыптың урпақлары шадланып, Израил қуўанар еди.

53

531-2Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбапларында айтылады. Зифлилер Шаулдың алдына барып: «Даўыт бизлердиң арамызда жасырынып жүрипти», – дегенде[*], Даўыттың айтқан нәсият жыры+

3Қудай, мени атың менен қутқар,
Күш-қүдиретиң менен ҳуқықымды қорға!
4Қудай, дуўамды есите гөр,
Қулақ сал аўзымнан шыққан сөзлерге.
5Өзге журтлылар маған қарсы бас көтерди,
Залымлар алмақшы мениң жанымды,
Олар Сени писент етпейди+. Селаҳ

6Мине, Қудай мениң жәрдемшимдур,

Жанымды қоллап қуўатлайтуғын Ийемдур.

7Ол душпанларымның жаўызлығын өзлерине қайтарар,

Қудайым, садықлығың ҳақы оларды қырып тасла!+

8Саған өз ықтыярым менен қурбанлық усынаман,

Атыңды тәрийиплеймен, Жаратқан Ийе, өйткени ол ийгидур.

9Қутқардың мени ҳәр түрли апатлардан,

Көзлерим көрди душпанларымның жеңилисин+.

54

54^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбапларында айтылатуғын Даўыттың нәсият жыры

2Қудай, қулақ сал дуўама,
Жалбарыныўыма итибарсыз болма.
3Қулақ салып, тыңла мени,
Тынышсызланып, азап шегемен,+

4Душпанларымның даўысынан, жаўыздың зулымынан.

Олар басыма қайғы-ғам алып келеди,

Ғәзепленип, маған душпанлық қылады.

5Жүрегим сызлайды ишимде,

Өлим қорқынышы туўды басыма.

6Сескениў ҳәм титиреў басты мени,

Қәўетер қаплады денемди.

7Сонда мен: «Қәнекей, кептердей қанатларым болса,

Ушып кетип, тынышланар едим.

8Шынында да, алысларға кетип,

Елсиз жерде мәканлар едим+. Селаҳ

9Күшли самал ҳәм боранлардан қашып,

Өзиме пана табыўға асығар едим», – дедим.

10Ийем, оларды алжастыр,

Олардың жобаларын бузып жибер.

Қалада зорлық ҳәм жәнжелди көрип турыппан+.

11Олар күни-түни қала дийўалларының үстинде ызғыйды,

Жаўызлық ҳәм апат қала ишинде жүз берип атыр.

12Оның ортасында ўайраншылық бар,

Жалған ҳәм ҳийлекерлик арымас майданынан.

13Егер жаўым мени кейисе,
Буны көтере алар едим,
Душпаным меннен өзин жоқары қойса,
Оннан жасырынған болар едим.
14Бирақ сен, маған теңлес болған адам,
Достым ҳәм жақыным.
15Бизлер сырлас дос едик,
Қудайдың Үйине бирге барар едик+.
16Өлимге дуўшар болсын душпанларым,
Тирилей өлилер мәканына түссин,

Себеби үйлери ҳәм жүреклери жаўызлыққа толыдур+.

17Ал мен Қудайды шақыраман,
Жаратқан Ийе қутқарар мени.
18Түнде, таңда ҳәм күндиз,
Жалбарынып, дад саламан,
Ол еситеди даўысымды.
19Маған қарсы шыққанлар көп болса да,
Аманлық ишинде қутқарар жанымды.
20Әзелден тахтта отырған Қудай, Селаҳ
Мени еситип, оларды бойсындырады.
Оларда өзгерис жоқ,
Қудайдан қорқпайды+.

21Жолдасым достына қарсы қол көтерди,

Дүзген келисимимизди бузды+.

22Оның аўзынан пал тамады,

Бирақ жүрегинде душпанлық.

Сөзлери майдан да жағымлы,

Бирақ булар жалаңашланған қылышдур+.

23Жүгиңди Жаратқан Ийеге тапсыр,

Ол саған сүйениш болады.

Ҳасла жол қоймас,

Ҳақ адамның қулаўына+.

24Сен, Қудай, өлим шуқырына ылақтырасаң жаўызларды,

Өмириниң жартысын да көрмес қанхор ҳәм қыянетшилер.

Ал мен Саған үмит байлайман+.

55

55^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Узақтағы үнсиз кептер» намасына. Филист халқы Даўытты Гат қаласында тутып алғанда[*], оның айтқан жыры+

2Қудай, маған реҳим ет,
Адамлар мени қуўдалап атыр,
Күни бойы ҳүжим қылып, қысқыға алып атыр.

3Душпанларым күни бойы изиме түсип, мени излеп атыр,

Маған қарсы шыққанлар көпдур, уллы Қудай!

4Қорққанымда, Саған үмит байлайман.

5Қудай, сөзиңди мақтайман,

Қудайға үмит байлайман, қорқпайман.

Адамзат маған не қыла алады+?

6Күни бойы жаўларым сөзлеримди бурмалайды,

Олардың ой-пикирлери маған жаўызлық ислеў.

7Олар тил бириктирип, буққыда жатады,

Жанымды алыў ушын, ҳәр бир адымымды аңлыйды+.

8Жынаятларының жазасынан қутылып қала ма олар?

Қудай, ғәзебиң менен оларды жерге ур!

9Сергиздан күнлерим Сениң алдыңда есаплы,

Көз жасларымды ыдысыңа салып қой.

Булар китабыңда жазылған емес пе+?

10Сени шақырған ўақтымда,

Душпанларым артқа шегинеди.

Мынаны билемен: Қудай мен тәрепте.

11Сөзин өзим мақтап атырған Қудайға,
Сөзин өзим мақтап атырған Жаратқан Ийеге,
12Қудайға үмит байлайман, қорқпайман,
Адамзат маған не қыла алады?

13Қудай, Саған берген ўәделеримди орынлайман,

Миннетдаршылық қурбанлықларын Саған арнайман+.

14Жанымды өлимнен қутқарып қалдың,
Аяқларымды сүрнигиўден сақладың,
Соның ушын, Қудай, Сениң алдыңда,
Өмир нурында жүремен+.

56

(Заб 107:2-6)

56^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. «Жоқ етпе» намасына айтылады. Даўыттың Шаулдан қашып, үңгирге киргенде[*] айтқан жыры+

2Реҳим ет маған, Қудай, реҳим ет маған,

Жаным Сенде паналайды.

Апат өтип кеткенше,

Паналайман қанатларыңның саясында+.

3Жалбарынаман Қудай Таалаға,
Мен ушын ийгилик қылатуғын Қудайға.
4Көктен маған қутқарылыў жибереди,
Мени қуўдалағанларға кейис сөз айтады, Селаҳ

Қудай Өз сүйиспеншилигин ҳәм садықлығын жибереди+.

5Жаным арысланлар арасында қалды,

Адам денесин жейтуғынлардың арасында жатырман,

Тислери найза ҳәм садақ оғы,

Тиллери өткир қылыш+.

6Көктен де жоқары уллылана бер, Қудай,

Даңқың пүткил жер жүзине жайылсын!

7Душпанларым аяқларым астына аў таслады,
Руўхым түсип кетти.
Жолыма шуқыр қазды,
Ишине олардың өзлери түсти+. Селаҳ

8Жүрегим Саған садық, Қудай, жүрегим садық,
Сени жырлап, саз шертемен+.
9Оян, ҳәй жаным,
Оян, ҳәй арфа ҳәм лира,
Ерте таңды мен оятайын!+
10Халықлар арасында Сени алғыслайман, Ийе,

Миллетлер арасында саз шертип, Саған алғыс айтаман.

11Сүйиспеншилигиң көклерге жетер,

Садықлығың бултларға уласар+.

12Көктен де жоқары уллылана бер, Қудай,

Даңқың пүткил жер жүзине жайылсын!

57

57^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Жоқ етпе» намасына айтылады. Даўыттың жыры+

2Ҳәй, ҳүкимдарлар, шынында да, сизлер әдил қарар шығарасыз ба?

Адам улларын әдалатлық пенен ҳүким қыласыз ба?

3Яқ, сизлер жүрегиңизде наҳақлық дүзесиз,

Зорлық шашар қолларыңыз жер жүзинде.

4Жаўызлар еле туўылмасынан алдын жолдан адасар,

Анасының қарнында-ақ адасып, жалған сөйлер+.

5Олардың зәҳәри жыланның зәҳәриндей,

Кобрадай қулақларын бекитеди+.

6Жылан ойнатыўшылардың даўысын,

Күшли порханның зикирин еситпейди.

7Қудай, олардың аўзындағы тислерин сындыр,
Арысланлардың жақларын сындыр, Жаратқан Ийе!+
8Ағып кететуғын суўдай жоқ болсын,
Садақларын кергенде, оқлары сынып кетсин.
9Ерип кеткен суў өгизиндей жоқ болсын,

Ана қарнынан түскен түсиктей, олар қуяшты көрмесин+.

10Жанып турған тикен қазанды қыздырмай турып,

Оларды соншелли тез жоқ қыл.

11Жаўыздан өш алынғанын көрип, ҳақ адам қуўанар,

Аяқларын жаўызлардың қанына жуўар+.

12Сонда адамлар: «Шынында, ҳақ адамға сыйлық бар,

Жер жүзинде ҳүким шығарыўшы Қудай бар», – дейди+.

58

58^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Жоқ етпе» намасына айтылады. Шаул Даўытты өлтириў ушын, үйин аңлыўға адам жибергенде[*], Даўыттың айтқан жыры+

2Қудайым, мени душпанларымнан қутқар!

Маған қарсы шыққанлардан аман сақла+.

3Жынаятшылардан мени сақла,

Қанхорлардан қутқар.

4Қара, олар жанымды алыў ушын, аңлып жатыр,
Жазығым ҳәм гүнам болмаса да, Жаратқан Ийе,
Күшлилер маған қарсы бирлеспекте+.
5Айыбым болмаса да,
Маған қарсы ҳүжим етиўге асығып атыр.
Маған жәрдем бериў ушын тур, аўҳалыма қара!
6Сен, Әлемниң Қудайы Жаратқан Ийе,
Израил халқының Қудайы,
Тур, барлық халықларды жазала,
Ҳеш бир жаўыз жынаятшыны аяма. Селаҳ

7Олар кеште қайтып келеди,

Ийтлердей ырылдасып, қаланың ишинде ызғып жүреди+.

8Қара, олардың тиллеринен сөгис төгиледи,

Аўызларынан қылыш шығады.

Олар: «Ким бизлерди еситер еди?» – деп ойлайды.

9Бирақ Сен олардың үстинен күлесең, Жаратқан Ийе,

Барлық халықларды масқара қыласаң+.
10Күш-қуўатым Сенсең, Саған интизарман,
Сен мениң қорғанымсаң, Қудай!+

11Қудайым сүйиспеншилиги менен қарсы алар мени,

Мени аңлыған жаўларымның қулаўын көрсетер маған+.

12Оларды өлтирме, болмаса халқым умытып кетеди,

Қүдиретиң менен оларды гезенде қылып, тарқат,
Кейин оларды жерге ур, Ийе, қалқанымыз+.
13Олардың аўзынан шыққан гүналары ушын,
Тиллери менен сөйлеген сөзлери ушын,
Айтқан нәлет ҳәм жалған сөзлери ушын,
Өзлериниң менменлигиниң дузағына түссин+.
14Ғәзебиң менен жоқ қыл оларды,
Биреўин де қалдырмай қырып тасла.

Сонда Қудайдың Яқып урпақларының үстинен ҳүкимдар екенин,

Жер жүзиниң шетине дейин биледи. Селаҳ

15Олар кеште қайтып келеди,

Ийтлердей ырылдасып, қаланың ишинде ызғып жүреди+.

16Аўқат табыў ушын гезеди,

Түнди аш қарны менен өткереди.

17Ал мен Сениң күш-қүдиретиңди жырлайман,

Таң азаннан сүйиспеншилигиң ушын шадланып бақыраман.

Өйткени Сен маған қорған,

Апатта қалғанымда, пана болдың+.

18Күш-қуўатым мениң, саз шертип, Сени алғыслайман,

Сен мениң қорғанымсаң,

Маған сүйиспеншилик көрсеткен Қудайымсаң.

59

(Заб 107:7-14)

591-2•Атқарыўшылардың жетекшисине. «Келисим лала гүли» намасына айтылады. Тәлим ушын арналған. Даўыт Арам-Наҳарайым ҳәм Арам-Соба халқы менен урысқаннан соң, Иоаб қайтып келип, он еки мың эдомлыны Дуз ойпатлығында өлтиргенде[*], Даўыттың айтқан жыры++

3Қудай, бизлерден бас тарттың,

Бизлердиң қорғанымызды жарып өттиң,

Ғәзеплендиң, енди алдынғы аўҳалымызға бизлерди қайтар!+

4Жерди силкип, оны жардың,
Жарықларын дүзет, ол шайқалып атыр.
5Халқыңа аўыр жағдайлар бердиң,

Тентиреклеп жүрсин, деп бизлерге шарап ишкиздиң+.

6Душпан оқларынан сақланыў ушын,
Өзиңнен қорқатуғынларға байрақ көтерт. Селаҳ
7Оң қолың менен жеңис бер, бизлерди есит,
Өз сүйгенлериң қутқарылсын!

8Қудай Мухаддес мәканында былай деди:

«Йошланып, Шехемди бөлемен,

Суккот ойпатлығын өлшеп беремен+.

9Гилад Меникидур, Менашше де Меники,

Эфрайым дуўлығам, Яҳуда ҳүкимдарлық ҳасам.

10Моаб жуўынатуғын ләгеним,

Эдомға аяқ кийимимди таслайман,

Филист жеринде жеңис дабылын қағаман».

11Ким мени қорғанлы қалаға алып барады?

Ким маған Эдомға дейин жол көрсетеди?

12Қудай, Сен емессең бе?

Бирақ Сен бизлерден жүз бурдың,

Әскерий ордамызға басшылық етпей қойдың.

13Душпанға қарсы гүресте жәрдем бер,

Адамзаттың жәрдеми бийҳудадур+.

14Қудай, Сениң жәрдемиң менен қаҳарманлық көрсетемиз,

Душпанларымызды басқылап таслайсаң.

60

60^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбапларында айтылатуғын Даўыттың жыры

2Қудай, есит наламды,

Тыңла мениң дуўамды!

3Жердиң арғы шетинен Саған жалбарынаман,

Жүрегимди қәўетер басты.

Шығып болмас бәлент жартасқа алып шық мени.

4Сен мениң панам болып киятырсаң,

Душпанға қарсы беккем қорғансаң+.

5Шатырыңда мәңги жасайын,
Қанатларың саясына паналайын+. Селаҳ
6Қудай, Сен ўәделеримди еситтиң,

Маған атыңнан қорқатуғынларға берилетуғын сыйлықтан бердиң.

7Патшаның өмирин узақ қыл,
Өмир жыллары әўладтан-әўладқа даўам етсин+.
8Қудайдың алдында ол мәңги тахтында отырсын,

Оны сүйиспеншилигиң ҳәм садықлығың менен қорға!

9Сонда саз шертип, Сениң атыңды мәңги алғыслайман,

Ҳәр күни берген ўәдемди орынлайман+.

61

61^1Атқарыўшылардың жетекшиси Едутун ушын. Даўыттың жыры+

2Жаным тек ғана Қудайда тынышлық табар,
Қутқарылыў маған Оннан келер.
3Жалғыз Ол мениң қорғаўшы жартасым,
Қутқарылыўым ҳәм қорғаным,
Мен ҳасла сүрникпеймен+.

4Ҳәй, душпанлар, қыйсық дийўалға уқсаған,
Қулайын деп турған қорадай болған маған,
Қашанға дейин ҳүжим қыласыз?

5Сизлердиң жобаңыз жоқарғы дәрежемнен төмен түсириў,

Жалған сөзлерден ләззет аласыз,
Аўзыңыз бенен пәтия берип,
Ишиңизден нәлет айтасыз+. Селаҳ

6Ҳәй жаным, жалғыз Қудайдан тынышлық тап,

Мениң үмитим Оның Өзи.

7Жалғыз Қудай мениң қорғаўшы жартасым, қутқарыўшым,

Қорғаным Олдур, соның ушын, сүрникпеспен.

8Қутқарылыўым ҳәм абырайым Қудайдан келер,

Қүдиретли жартасым, панам Олдур.

9Ҳәй халық, ҳәмме ўақытта Оннан үмит қылың,
Жүрегиңизди Оған ашың,
Бизлердиң панамыз Қудайдур. Селаҳ

10Адамзат ҳеш нәрсе емес,
Аўа, адам баласы өткинши.
Егер тәрезиге тартылса,
Олар ҳаўадан да жеңил+.
11Тонаўшылыққа исенип қалма,
Урланған малға үмит байлама,

Егер байлығың көбейип қалса, оған кеўил қойма+.

12Қудай бир мәрте сөйледи,

Буны еки мәрте еситтим:

Күш-қүдирет Қудайда+.

13Сүйиспеншилик те Сенде, Ийе!

Ҳәр бир адамға қылған исине жараса қайтарасаң+.

62

62^1Даўыттың Яҳуда шөлинде айтқан жыры+

2Қудай, Сен мениң Қудайымсаң,
Сени барлығым менен излеймен,
Жаным Сени аңсайды,
Кеўип, қуўрап ҳәм суўсыз қалған жерде,
Денем Саған интизар+.
3Мухаддес Ибадатханаңда нәзер тасладым Саған,
Күш-қүдиретиңди ҳәм даңқыңды көрдим.
4Сениң сүйиспеншилигиң өмирден абзалдур,
Соның ушын, тилим Сени алғыслар+.
5Өмирим бойы Саған алғыс айтаман,
Сениң атың менен қолларымды жоқары созаман+.
6Майлы жилик жегендей жаным тояды,

Шадлы даўыс пенен аўзым Саған алғыс-мақтаў айтады.

7Төсегимде жатқанымда, Сени еслеймен,

Түни бойы Сени ойлап шығаман+.

8Сен маған жәрдемши болдың,

Қанатларыңның саясында шадланып бақыраман+.

9Кеўлим Саған беккем байланған,

Оң қолың мени қоллап қуўатлайды.

10Ал жанымды алыўды қәлеп атырғанлар,
Жердиң түбине түсип, жоқ болады+.
11Олар қылыштың соққысына дуўшар болып,
Сағалларға жем болады.
12Патша болса, Қудайдан шадлық табады,
Қудай ҳақы ант еткенлер қуўанышын жәриялайды,
Өтирикшилердиң аўзы жабылады+.

63

63^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Қудай, қулақ сал арзыма,

Жанымды душпан қорқынышынан қорға+.

3Напәклердиң жаўыз жобасынан,

Жаўызлардың топарынан сақла мени+.

4Олар тиллерин қылыштай етип қайрап,

Зәҳәрли сөзлери оқ сыяқлы нышанды гөзлеген+.

5Олар айыпсызға оқ атыў ушын буққыда жатады,

Оған күтилмегенде қорқпастан атады+.

6Бир-бириниң жаўыз нийетлерин қоллап қуўатлайды,

Жасырын дузақ қурыў ушын тил бириктиреди,

«Буны ким көрер еди?» – деседи+.

7Олар әдилсизликти излеп,

«Әжайып бир жоба дүздик», – деп айтады.

Адамзаттың ишки дүньясы ҳәм жүреги терең сырдур.

8Бирақ Қудай оларға оқ атады,
Тосаттан олар жарақатланады+.
9Өз тиллери менен өз басына жетеди,
Аўҳалын көргенлердиң жүреги суўлайды+.
10Барлық адамларды қорқыў бийлейди,
Олар Қудайдың ислерин жәриялайды,
Оның ислери ҳаққында ойланады.
11Ҳақ адам Жаратқан Ийеде қуўанады,
Оннан пана табады,
Барлық пәк жүреклилер қуўанышын жәриялайды+.

64

64^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры. Қосық

2Қудай, Сионда алғыс-мақтаў Саған тийисли,

Саған берилген антлар орынланады+.

3Сен дуўаларымызды еситесең,

Барлық адамзат Саған келеди+.

4Гүна аўырманлығынан қыйналып жүргенде,

Сен қылмысларымызды кеширесең+.

5Қандай бахытлы ҳәўлилериңде жасаўы ушын,

Сен таңлаған, Өзиңе жақынлатқан адам!

Үйиңниң, мухаддес Ибадатханаңның,

Жақсы жемислерине тоямыз+.

6Қутқарыўшымыз Қудай, ҳақлығың менен,

Таң қаларлық ислериң менен бизлерге жуўап бер.

Сен жер жүзиниң төрт тәрепиниң,

Узақ теңизлердиң үмитисең+.

7Күш-қүдирет пенен қуралланғансаң,

Өз күшиң менен таўларды жайластырғансаң.

8Теңизлердиң ҳәм олардың толқынларының шаўқымын,

Және де, халықлардың қозғалаңын тынышландырасаң+.

9Дүньяның арғы шетинде жасайтуғынлар,

Кәраматлы белгилериңди көрип қорқыўға түсер.

Шығыстан батысқа дейинги халықларды,

Қуўанышлы даўысларға толтырасаң.

10Жерге ғамхорлық қылып, оның шөлин қандырасаң,

Оны молдан байытасаң.
Қудай, Сениң салмаларың суўға толы,
Адамларға ғәлле бересең,
Жерди соған таярлағансаң+.
11Қарықларын қандырып, суўғарасаң,
Бийик жерлерин тегислейсең.
Жаўының менен оны жумсартасаң,
Оның өнимин берекетли қыласаң.
12Ийгилигиң менен жылға таж кийдиресең,
Жүрген жолларыңнан байлық ағып турар.
13Шөл отлақ жерге айланар,
Төбешиклер шадлыққа бөленер+.
14Жайлаўлар сүриўлер менен қапланар,
Ойпатлықлар дәнге кийинер,
Олар қуўаныштан бақырысып, қосық айтар.

65

65^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қосық, жыр

Ҳәй, жер жүзиндеги барлық адамлар,
Бәлент даўыс пенен Қудайда шадланың!+
2Оның уллы атын саз шертип, алғыслаң,
Оған салтанатлы түрде алғыс айтың!

3Қудайға айтың: «Сениң ислериң қандай қорқынышлы!

Қүдиретиңниң уллылығынан,
Душпанларың Сеннен айбынады+.
4Пүткил жер жүзи Саған тәжим қылады,
Олар Саған арнап қосық айтады,

Аўа, саз шертип, Сениң атыңды алғыслайды»+. Селаҳ

5Келиң, Қудайдың не ислегенлерин көриң!
Қандай қорқынышлы ислер иследи адамзат ушын:+
6Ол теңизди қурғақ жерге айландырды[*],
Ата-бабаларымыз дәрьядан жүрип өтти[*],
Қуўанайық Оның сол ислерине!+
7Қүдирети менен мәңги ҳүкимдарлық етеди,
Көзлери миллетлерди бақлап турады.
Қозғалаңшылар менменликке берилмесин. Селаҳ

8Ҳәй, халықлар, Қудайымызға алғыс айтың,

Оған айтқан алғыс-мақтаўыңыз жаңласын.

9Ол өмиримизди сақлады,

Аяқларымыздың тайып кетиўине жол қоймады.

10Қудай, Сен бизлерди сынадың,

Гүмисти отта тазалағандай етип тазаладың+.

11Бизлерди дузаққа жолықтырдың,

Желкемизге аўыр жүк жүкледиң+.

12Саўаш арбаларын басымыздың үстинен жүргиздиң,

Оттан ҳәм суўдан кешип өттик,

Бирақ кейин абаданшылыққа алып келдиң+.

13Жандырылатуғын қурбанлықлар менен Үйиңе бараман,

Берген ўәделеримди орынлайман+.

14Апатта қалғанымда, аўзымнан шыққан еди,

Тилим менен берген едим ўәделерди.

15Семиртилген ҳайўанларды жандырылатуғын қурбанлыққа беремен,

Қошқарды түтетип Саған усынаман.

Мал ҳәм текелерди қурбанлық етип беремен. Селаҳ

16Келиң, тыңлаң, ҳәй, Қудайдан қорқатуғынлар,

Мен ушын Оның не ислегенин сизлерге айтып берейин+.

17Аўзым менен Оны шақырдым,
Тилим менен Оны уллыладым.
18Егер жүрегимде жаўыз нийет болса,
Онда Ийе мени еситпес еди+.
19Бирақ Қудай тыңлады мени,
Дуўа еткенимде, даўысыма қулақ салды.
20Алғыслар болсын Қудайға,
Ол дуўамнан бас тартпады,
Сүйиспеншилигин меннен аямады.

66

66^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбапларында айтылады. Жыр. Қосық

2Қудай, бизлерге мийримли болып, жарылқа,
Жүзиңниң нуры түссин үстимизге+. Селаҳ
3Солай етип, жер жүзи Сениң жолыңды,
Барлық миллетлер Сениң қутқарыўыңды билсин+.

4Халықлар Саған алғыс айтсын, Қудай,

Барлық халықлар Саған алғыс айтсын!

5Миллетлер қуўанып, шадланып бақырсын,
Сен халықларды әдалатлық пенен ҳүким қыласаң,
Жер жүзиндеги миллетлерди жетелейсең+. Селаҳ

6Қудай, халықлар Саған алғыс айтсын,

Барлық халықлар Саған алғыс айтсын!

7Жер өз өнимин берди,

Қудай, Қудайымыз бизлерди жарылқасын+.

8Қудай бизлерди жарылқасын,

Дүньяның төрт тәрепиндегилер Оннан қорқсын!

67

67^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры. Қосық

2Қудай қозғалады, тарқалып кетеди душпанлары,
Оны жек көргенлер алдынан қашады+.
3Самал айдаған түтин сыяқлы,
Сен оларды айдап жибересең,
Отта ериген мум сыяқлы,
Қырылады жаўызлар Қудайдың алдында+.
4Ал ҳақ адамлар болса, қуўанады,
Қудайдың алдында йошланады,
Қуўанып шадланады+.

5Қудайымызды жырлаң,
Саз шертип, Оның атына алғыс айтың.
Бултлар үстинде келетуғынды уллылаң,
Оның аты – Жаратқан Ийе!
Оның алдында йошланың!+
6Мухаддес мәканындағы Қудай,

Жетимлердиң әкеси, жесирлердиң ҳуқықын қорғаўшы+.

7Қудай жалғыз баслыны үйли қылар,
Тутқынларды аман-есен азат етер,
Қозғалаңшылар болса, ыссы шөлде қалар+.

8Қудай, Өз халқыңның алдында жүргениңде,
Шөл арқалы жүргениңде,+ Селаҳ
9Қудайдың, Синайдағы Қудайдың алдында,
Қудайдың, Израилдың Қудайының алдында,
Жер силкинди, көклерден жаўын жаўды+.
10Мол жаўын жаўдырдың, Қудай,
Күшсизленген жериңе қайтадан күш бердиң.
11Халқың ол жерге мәкан басты,

Қудай, ийгилигиң менен мүтәжлерди тәмийинледиң.

12Ийеден хабар келеди,
Көп ҳаяллар мына хабарды жеткизеди:
13«Душпан әскерлери қашып баратыр,
Патшалары менен бирге қашып баратыр!»
Үйде қалған ҳаяллар олжаны бөлисип алады!+
14Олар қанатлары гүмиске,

Пәрлери сап алтынға қапланған кептерге мегзер.

Ҳәй, еркеклер, саўаш күни не ушын жайлаўда жатырсыз?

15Қүдирети күшли Қудай патшаларды тарқатып жибергенде,

Салмон таўындағы қар боранға мегзеди+.

16Ҳәй, уллы таў, Башан таўы!

Ҳәй, шоққылары көп таў, Башан таўы!

17Ҳәй, шоққылары көп таў,

Қудай мәкан қылыўға таңлаған таўына,

Қудай мәңги мәкан қылатуғын таўға,

Не ушын қызғаныш пенен қарайсаң+?

18Қудайдың саўаш арбалары сан-санақсыздур,

Ийемиз мухаддеслик ишинде Синайдан келер+.

19Сен жоқары шықтың, тутқынларды тутқын еттиң,

Адамлардан, ҳәтте, қозғалаңшылардан сыйлар қабылладың,

Ол жерде жасайсаң, Қудай Ийе+.

20Ҳәр күни жүгимизди көтеретуғын Ийеге,

Бизлерди қутқаратуғын Қудайға алғыслар болсын+. Селаҳ

21Қудайымыз – қутқарыўшы Қудайдур,

Өлимнен қутқаратуғын – Қудай Ийедур.

22Аўа, Қудай Өз душпанларының басын,

Гүна жолында жүргенлердиң шашлы геллесин езеди+.

23Ийе былай дейди:

«Душпанларыңды Башаннан қайтарып алып келемен,

Теңиз түбинде болса да алып шығаман+.

24Сонда аяқларыңды олардың қанына батырасаң,

Ийтлер де қан жалап, өз үлесин алады»+.

25Қудай, Сениң жеңис кәрўаныңның,

Қудайымның, Патшамның мухаддес Ибадатханасына,

Салтанатлы киятырғаны көринер.

26Алдында жыршылар, кейининде сазенделер,

Ортасында дәп қаққан жас қызлар.

27«Ҳәй, сизлер, Израил туқымынан болғанлар,

Жыйыныңызда Қудайға, Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаў айтыңлар!»

28Алдында ең кишкенеси Бенямин урыўы,

Изинен өз топарлары менен Яҳуда басшылары келеди,

Зебулон ҳәм Нафталий басшылары оларға ереди+.

29Қудай, көрсет күш-қүдиретиңди,

Және көрсет бизлер ушын қолланған күшиңди,+

30Ерусалимдеги Ибадатханаңнан!

Патшалар Саған саўғалар алып келеди.

31Бақыр, қамыс арасындағы сол бир жабайы ҳайўанға,

Бузаўлар арасында күшли буғалардай[*] болғанларға.

Олар алдыңда мүләйим болып, гүмислерин Саған саўға қылсын,

Тарқатып жибер саўаштан рәҳәтленетуғын халықларды!+

32Мысырдан елшилер келеди,

Хабашстан халқы асығып, қолларын Саған созады+.

33-34Жер жүзиндеги патшалықлар,

Көклерде, әййемнен бар көклерде айланып жүрген Қудайды жырлаң,

Ийеге арнап саз шертип, алғыс айтың, Селаҳ
Тыңлаң, Оның айбатлы даўысы гүркирейди!++
35Қудайдың қүдиретин жәрия қылың,
Оның уллылығы Израилдың үстинде,
Күш-қүдирети көклерде.

36Қудай айбатлыдур Өзиниң мухаддес Ибадатханасында,

Израилдың Қудайы күш-қуўат берер Өз халқына.

Қудайға алғыслар болсын!+

68

68^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Лала гүл» намасына айтылады. Даўыттың жыры+

2Қудай, қутқар мени,
Суўлар алқымыма келди+.
3Шөгип баратырман түпсиз батпаққа,
Аяғымды басатуғын қатты жер жоқ.
Терең суўларға шөгип кеттим,
Күшли ағыс мени тартып кетпекте+.
4Дад салыўдан диңкем қурыды,
Тамағым кеўип қалды,
Қудайымды күтип, көз нурым сөнди+.

5Себепсиз мени жек көретуғынлар,
Басымдағы шашымнан да көпдур.
Душпанларым маған қарсы жалған сөйлер,
Олар күшли, мени өлтирмекши,
Урламаған нәрсемди қайтарыўды талап қылар+.
6Қудай, ақылсызлығымды Өзиң билесең,
Айыпларым Сеннен жасырын емес.

7Қудай, Әлемниң Ийеси,

Мен себепли уятқа қалмасын Саған үмит қылғанлар!

Израилдың Қудайы,

Сени излегенлер мен себепли шерменде болмасын!

8Сен ушын шыдайман сөгислерге,

Шерменделик қаплайды жүзимди+.

9Аға-инилериме жат адамдай болдым,

Анамның уллары ушын келгинди сыяқлыман+.

10Сениң Үйиңе болған ықласым ишимди жейди,

Сени ақыретлегенлер мени ақыретлеген болады+.

11Ораза тутып, дад салсам,

Мен масқара боламан.

12Аза кийим кийсем,

Олар ушын әпсана боламан.

13Қала дәрўазасы жанында отырғанлар,

Мен туўралы өсек тоқыйды.

Мәскүнемлер мени мысқыллап, қосық айтады.

14Бирақ мен Саған дуўа етемен, Жаратқан Ийе,

Мақул ўақытта, уллы сүйиспеншилигиңниң саясында, Қудай,

Исенимли қутқарыўың менен жуўап бер маған.
15Мени қутқар, батпаққа батып кетпейин,
Мени жек көретуғынлардан азат қыл,
Терең суўлардан мени сақлап қал+.
16Күшли ағыс мени тартып кетпесин,
Түпсиз суўлар мени жутпасын,
Қәбир үстимнен аўзын жаппасын.

17Жуўап бер маған, Жаратқан Ийе,

Ийгиликлидур сүйиспеншилигиң.

Уллы реҳимиң себепли маған қарай бурыл+.

18Өз қулыңнан жүзиңди жасырма,

Апат ишинде қалдым, тез жуўап бер маған!

19Жақынлап маған, қутқар жанымды,

Душпанларымнан азат ет мени.

20Мени қандай масқара қылғанын,
Шерменде болып, уятқа қалғанымды билесең,
Душпанларымның ҳәммеси Сениң қарсыңда.

21Кейислер кеўлимди жарақатлады, дәртке толғанман,

Дәртлесетуғын биреўди изледим, ҳеш ким жоқ,

Жигерлендиретуғын биреўди изледим, оны да таппадым.

22Аўқатыма олар зәҳәр салды,

Шөллегенимде, маған сирке суўын берди+.

23Алдындағы дастурханы өзлерине қақпан болсын,

Дослары ушын дузақ болсын!+
24Көзлерин қараңғылық басып, көрмей қалсын,
Беллери мәңгиге бүгилип қалсын+.
25Ашыўыңды төк олардың үстине,
Лаўлаған ғәзебиң оларды жутсын!
26Олардың мәканы қаңырап қалсын,
Шатырларында жасайтуғын ҳеш ким қалмасын!+
27Олар Сен урған адамларды қуўғын қылар,

Сен жарақатлаған адамлардың жарасын өсек қылар.

28Гүналары үстине гүна қоса гөр,
Сен оларды ақлама+.
29Атлары өмир китабынан өширилсин,
Ҳақ адамлар менен бирге жазылмасын!+

30Мен бийшараман ҳәм азап шегип атырман,
Қудай, қутқар мени ҳәм қәўипсиз жерде сақла!+
31Қудайдың атын қосық айтып мақтайман,
Шүкирлик пенен Оны уллылайман.

32Бул шақлы ҳәм туяқлы буға ямаса танадан гөре,

Жаратқан Ийеге көбирек мақул болады+.

33Езилгенлер буны көрип, қуўансын,

Ҳәй, Қудайды излегенлер, жүрегиңиз жанлансын!

34Жаратқан Ийе мүтәжлерди еситеди,

Тутқын болған халқын жек көрмейди.

35Оған алғыс-мақтаў айтың, ҳәй, аспан ҳәм жер,

Теңизлер ҳәм ондағы барлық жаныўарлар+.

36Қудай Сионды қутқарады,

Яҳуда қалаларын қайта тиклейди,

Халық орналасып, ол жерди ийелейди+.

37Оның қулларының урпағы жерди мийрас қылады,

Оның атын сүйгенлер ол жерге мәкан басады+.

69

(Заб 39:13-17)

69^1•Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың ядқа салыў жыры+

2Қудай, мени қутқарыўға,
Жаратқан Ийе, маған жәрдем бериўге асық!
3Жанымды алыўға умтылғанлар,
Шерменде болып, уятқа қалсын!
Маған зыян тийгизиўди қәлегенлер,
Масқара болып, кейнине қайтсын!+
4«Ҳай-ҳай!» деп масқаралағанлар,
Шерменде болып, изине қайтсын+.

5Сени излегенлердиң ҳәммеси,

Сенде шадлық ҳәм қуўанышқа толсын.

Сениң қутқарыўыңды сүйгенлер:

«Қудай уллыдур!» – деп бәрқулла айтып жүрсин!

6Мен бийшара ҳәм ғәриппен,
Қудай, тезирек кел маған!
Жәрдемшим ҳәм қутқарыўшым Өзиңсең,
Кешикпе, Жаратқан Ийе!+

70

(Заб 30:1-4)

70^1•Жаратқан Ийе, Сени паналайман,

Мени ҳасла шерменде қылма!

2Әдалатлығың менен қутқарып, азат қыл мени!

Маған қулағыңды түрип, қутқар мени!+

3Паналайтуғын жартасым бол,

Ҳәмме ўақытта паналаўға ол жерге бара алайын.

Мени қутқарыў ушын буйрық бер,

Шынында да, Сен жартасым ҳәм қорғанымсаң+.

4Қудайым, мени жаўызлардың қолынан,

Әдалатсыз ҳәм залым адамның пәнжесинен қутқар!+

5Сен мениң үмитимсең, Қудай Ийе,
Жаслығымнан Саған исенемен+.
6Туўылғанымнан баслап, Саған сүйендим,
Мени анамның қарнынан Сен алып шықтың,
Ҳәмме ўақытта Саған алғыс-мақтаў айтаман+.

7Көплер ушын өрнек болдым,
Сен мениң беккем панамсаң.
8Аўзым толып тассын алғыс-мақтаўға,
Күни бойы салтанатыңды жәриялайман+.
9Қартайған шағымда, меннен жүз бурма,
Күшим қайтқаннан кейин, мени тәрк етпе!
10Душпанларым маған қарсы тил бириктирер,

Мени өлтириўди қәлегенлер бир-бири менен кеңесер+.

11Олар: «Қудай оны тәрк етти,
Қуўып, услап алыңлар,
Оны қутқаратуғын ҳеш ким жоқ!» – дейди+.

12Қудай, меннен узақласпа,

Қудайым, маған жәрдем бериўге асық!

13Шерменде болып, жоқ болсын, мени айыплаўшылар,

Маған жаўызлық қылмақшы болғанлар,
Уятқа қалып, бийабырай болсын+.
14Ал мен ҳәмме ўақытта Сеннен үмит қыламан,
Үсти-үстине Саған алғыс айтаман.
15Күни бойы Сениң әдил ислериңди,
Қутқарыўың туўрысында жәриялайман,
Оларды санап, ада болмаспан+.
16Қудай Ийе, қүдиретиң себепли келемен,
Сениң, жалғыз Сениң әдиллигиңди баян қыламан.

17Қудай, жаслығымнан маған Сен тәлим бердиң,

Елеге дейин, Сениң әжайып ислериңди айтып жүремен.

18Шашларым ағарып, қартайғанымда да,

Тәрк етпе мени, Қудай!

Күшиңди келешек әўладқа,

Қүдиретиңди кейинги урпақларға жеткерейин.

19Қудай, көклерге жетер әдиллигиң,
Уллы ислер қылдың Сен,
Саған уқсаған ким бар, Қудай+?
20Сен маған көп аўыр апатлар жибердиң,
Бирақ мени қайтадан жанландырасаң,
Мени жердиң түбинен және шығарып аласаң+.
21Абырайымды жоқарылатасаң,
Маған және жубаныш бересең.

22Мен де арфа шертип, Саған алғыс айтаман,

Садықлығыңды қосық етип айтаман, Қудайым.

Лира шертип, Саған алғыс айтаман, Израилдың Мухаддеси!+

23Саз шертип, Саған алғыс айтқанымда,
Аўзымнан шадлық даўысы шығып,
Өзиң қутқарған жаным қуўанады.

24Тилим күни бойы Сениң әдалатың ҳаққында жәриялайды,

Маған жаўызлық қылыўды қәлегенлер,

Уятқа қалып, шерменде болды.

71

71^1Сулайманның жыры

Қудай, ҳүким шығарыўды патшаға,
Әдалатлығыңды патшаның улына сыйла+.
2Ол Сениң халқыңды әдалатлық пенен,
Ғәриплериңди туўрылық пенен ҳүким қылсын!+
3Таўлар халыққа абаданшылық,
Төбешиклер ҳақыйқатлық алып келсин.
4Патша жарлыларды қорғасын,
Кәмбағаллардың балаларын қутқарсын,
Залымларды езип тасласын+.
5Қуяш ҳәм ай турғанындай,

Халқың әўладтан-әўладқа Сеннен қорқып жасасын+.

6Патшамыз жаңа орылған атызға жаўған жаўындай,

Топырақты суўғаратуғын берекетли жаўындай болсын+.

7Оның дәўиринде ҳақ адам гүллеп, жаснасын,

Ай жоқ болып кетпегенше, абаданшылық мол болсын+.

8Ол ҳүкимдарлық етсин бир теңизден екинши теңизге дейин,

Евфрат дәрьясынан жер жүзиниң шетине дейин!+
9Оның алдында шөлде жасайтуғынлар бас ийсин,
Душпанлары топырақ жаласын+.
10Таршиш ҳәм атаў үлкелериниң патшалары,
Оған салық алып келсин.
Шеба ҳәм Себа патшалықлары саўғалар усынсын+.
11Барлық патшалар алдында тәжим қылсын,
Пүткил халықлар оған хызмет етсин!+

12Ол нала шеккен жарлыға жәрдем берер,

Сүйениши жоқ бийшараны қутқарар+.

13Ғәрип ҳәм жарлыға реҳими келер,

Жарлылардың жанын қутқарар.

14Зорлық ҳәм зулымлықтан оларды азат қылар,

Олардың қаны оның нәзеринде әзиздур+.

15Патшаның өмири узақ болсын!
Шебаның алтыны оған берилсин,
Тынымсыз дуўа етилсин ол ушын,
Күни бойы оны жарылқасын!+
16Үлкеде дән мол болсын,
Таў басларында дән өнимлери шайқалып турсын!
Масақлары Лебанон тоғайындай мол болсын,
Қала халқы жердеги шөп яңлы көбейсин!+
17Патшаның аты мәңги жасасын,
Қуяш сөнгенше, аты өшпесин,
Ол арқалы адамлар жарылқансын,

Пүткил халықлар: «Ол қандай бахытлы», – деп айтсын!+

18Жаратқан Ийе Қудайға, Израилдың Қудайына алғыслар болсын.

Кәраматлар ислейтуғын жалғыз Олдур+.

19Оның уллы атына мәңги алғыслар болсын,

Пүткил жер жүзи Оның даңқына толсын!

Аўмийин! Аўмийин!+

20Ишай улы Даўыттың дуўалары усы жерде тамамланды.

72

72^1Асафтың жыры

Қудай ҳақыйқаттан да Израилға,

Жүреги пәк болғанларға ийгиликли+.

2Аяқларым тайып кете жазлады,

Сырғанап жығылыўдан сәл қалдым.

3Жаўызлардың абаданшылығын көрип,

Сол менменлерге ишим күйди+.

4Олар өмириниң ақырына дейин, қайғы не екенин билмес,

Денелери саў-саламат.

5Адамзатта болатуғын қыйыншылықты көрмес,

Басқалар сыяқлы азап шекпес.

6Менменлик олардың мойнындағы моншағы,

Жаўызлық үстиндеги кийими сыяқлы.

7Олардың көзлерин май басқан,

Жүреклери тәкаббирликке толып тасқан.

8Адамлардың үстинен күлип, жаўыз нийетте сөйлер,

Менменлик етип, зулымлық қылыўды жобаластырар.

9Көклерге қарсы аўзын ашар,
Тиллери менен жер жүзин ийелер.
10Соның ушын, халық соларға қарай жүз бурар,
Сөзлерин болса, суўдай етип ишип алар.
11Олар былай дейди: «Қудай қалай биледи?
Қудай Тааланың хабары бар ма еди?»+
12Мине, усындайдур жаўызлар,
Ҳәмме ўақытта тәшиўишсиз жасар,
Өз байлығын арттырар.

13Мен бийкарға жүрегимди пәк тутқан екенмен-дә,

Айыпсызбан, деп қолларымды жуўған екенмен-дә+.

14Күни бойы азап шегемен,

Ҳәр күни азанда жазаланаман.

15Мен де олар сыяқлы сөйлейин, десем,

Қыянет еткен боламан Сениң ҳақыйқый халқыңа.

16Буларды түсиниў ушын ойланғанымда,

Мен ушын қыйын болды бул.

17Сениң мухаддес Ибадатханаңа киремен дегенше,

Түсинбеген едим олардың ақырети не болатуғынын+.

18Шынында да, оларды тайғақ жерге қойғансаң,
Жерге қулатып, ўайран қыласаң+.
19Олар күтилмегенде бирден қырылып қалады,
Қорқынышлы апат ишинде пүткиллей жоқ болады.
20Оянғанда умытылып кететуғын түс сыяқлы,
Сен қозғалғанда, Ийе,
Оларды елес сүлдердей көрип, менсинбейсең.

21Жүрегим ғамға толып,
Қәлбимде дәрт пайда болғанда,
22Мен надан болып, билмеген екенмен,
Саған ҳайўандай қатнаста болдым+.

23Сонда да ҳәмме ўақытта Сениң менен биргемен,

Мениң оң қолымнан услағансаң.

24Нәсиятларың менен маған жол көрсетесең,

Кейин мени даңққа қарай жетелейсең.

25Сеннен басқа кимим бар аспанда?

Сеннен басқаны қәлемеймен жер жүзинде+.

26Денем ҳәм қәлбим ҳәлсиреп баратыр,

Бирақ Қудай – Сен жүрегимниң күш-қуўатысаң,

Мениң мәңгилик үлесимсең+.

27Сеннен узақласқанлар өлип кетеди,
Қырып таслайсаң Саған опасызлық қылғанларды.
28Ал мен ушын Қудай, Саған жақын болыў жақсы,
Барлық ислериңди жәриялайын деп,
Қудай Ийе, Сени пана қылып алдым өзиме+.

73

73^1Асафтың нәсият жыры

Қудай, не ушын бизлерден мәңги бас тарттың?

Не ушын Өзиң бағып атырған қойларға ғәзебиңди шашасаң+?

2Есле өтмиштеги ийелик қылған жәмийетиңди,
Өз халқың қылыў ушын азат еткен қәўимиңди,
Өзиң мәкан қурған усы Сион таўын+.

3Адымларыңды тикленбей турған қарабақанаға қарай бур,

Душпан Мухаддес орындағы барлық нәрсени қыйратты.

4Ибадатханаңда душпанларың қышқырысты,
Ол жерге өз байрақларын тикти+.
5Олар тоғайда терек шабыў ушын,
Балтасын көтерген адамға уқсайды.
6Кейин олар ай балта ҳәм балғалары менен,
Қыйратып таслады барлық ойма ислерди+.
7Мухаддес мәканыңды өртеди,

Атың орналасқан мәканыңды пүткиллей ҳарамлады.

8Олар өз кеўлинде: «Оларды пүткиллей қуртамыз», – деп,

Елдеги сыйыныў орынларын өртеп жиберди+.

9Кәраматлы белгилериңди көрмеймиз,
Енди пайғамбарлар да қалмады,
Бул қашанға дейин даўам ететуғынын билетуғын,
Ҳеш ким қалмады бизлердиң арамызда+.

10Қудай, қашанға дейин душпан Сени ақыретлейди?

Жаў Сениң атыңа мәңгиге тил тийгизе ала ма?

11Не ушын қолыңды, оң қолыңды артқа тартасаң?

Қойныңнан қолыңды шығарып, оларды қырып тасла!+

12Қудай, әзелден мениң патшамсаң,
Жер жүзине жеңис алып келесең+.
13Күшиң менен теңизди екиге бөлдиң,

Теңиз айдарҳаларының басларын суў ишинде ездиң+.

14Лиўятанның[*] басларын ездиң,

Шөлде жасайтуғынларға оны азық қылып бердиң.

15Суўдың көзлерин ҳәм булақларды ашып ағызған Сенсең,

Ағып турған дәрьяларды қурғатып таслаған Сенсең+.

16Күндиз Сеники, түн де Сеники,

Ай ҳәм қуяшты Сен орнаттың+.

17Сен жер жүзиниң барлық шегараларын орнаттың,

Жазды да, қысты да Өзиң жараттың+.

18Есиңде тут, Жаратқан Ийе, душпан ақыретлеп атыр,

Ақмақ халықлар атыңа тил тийгизип атыр.

19Қумырыңның жанын жыртқышларға тапсырма,

Бийшара бенделериңди мәңгиге умытпа+.

20Дүзген келисимиңе нәзер сал,
Елдиң қараңғы жерлери зорлыққа толған+.
21Езилген адам шерменде болып қайтпасын,

Бийшара ҳәм жарлылар атыңа алғыс-мақтаў айтсын.

22Тур, Қудай, Өз исиңди қорға,

Ақмақлардың күни бойы Сени масқара қылыўын есле.

23Душпанларыңның қышқырығын,

Саған қарсы шыққанлардың тынбай көтерилген шаўқымын умытпа+.

74

74^1Атқарыўшылардың жетекшисине. «Жоқ етпе» намасына айтылады. Асафтың жыры. Қосық+

2Алғыслаймыз Сени, Қудай, алғыслаймыз,
Атың Сениң бизлерге жақын,
Адамлар әжайып ислериңди жәриялайды.

3Қудай былай дейди: «Белгиленген ўақыт келгенде,

Әдиллик пенен қазылық етемен+.

4Жер жүзи ҳәм онда жасайтуғынлар шайқалады,

Бирақ беккем қылдым оның сүтинлерин+. Селаҳ

5„Мақтанбаң!“ – дедим мақтаншақларға,

Наҳақларға: „Көкирек көтермең!

6Көкирегиңизди жоқары көтермең!

Менменлик пенен сөйлемең!“ – дедим».

7Шығыстан да, батыстан да,

Таўлы шөлден де ҳүким шықпас.

8Бирақ қазылық етиўши Қудай,

Бирин төменлетип, екиншисин жоқарылатар+.

9Жаратқан Ийе қолында бир кесе услап тур,

Ол дәмли араласпалы көпирген шарапқа толы.

Оннан жер жүзиндеги барлық наҳақларға қуяды,

Олар түбине дейин оны ишеди+.

10Ал мен Оның ислерин мәңги жәриялайман,

Саз шертип, Яқыптың Қудайына алғыс айтаман.

11Ол барлық наҳақлардың көкирегин басады,

Ҳақ адамлардың күшин жоқарылатады+.

75

75^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Тарлы саз әсбапларында айтылатуғын Асафтың жыры. Қосық

2Яҳудада Қудай белгили,
Израилда Оның аты уллы.
3Оның қонысы Салим[*] қаласында,
Жасайтуғын мәканы Сионда.+
4Ол жерде сындырды отлы оқларды,
Қалқан, қылыш ҳәм саўаш қуралларын+. Селаҳ

5Аңға толы таўлардағы арыслан киби,

Салтанатлы ҳәм қүдиретлисең.

6Қаза таўып тоналған батыр жаўынгерлер,

Мәңги уйқыға кетти.

Күшли жигитлердиң ҳеш бири қолын қозғалта алмайды+.

7Яқыптың Қудайы, Сениң қорқынышлы даўысыңнан,

Атлар ҳәм арбакешлер естен танды+.

8Жалғыз Сен айбатлысаң,
Ким алдыңда тура алады ғәзепленгениңде+?
9-10Дүньядағы езилгенлерди қутқарайын деп,
Ҳүким шығарыў ушын турдың, Қудай,
Көклерден ҳүкимиңди жәриялағаныңда,
Жер жүзи қорқып, тым-тырыс болып қалды. Селаҳ

11Адамзаттың ғәзеби Сениң даңқыңа айланар,

Қалған ғәзебин Өзиң басасаң.

12Ўәде бериңлер Қудайыңыз Жаратқан Ийеге,

Орынлаңлар өз ўәделериңизди.

Оның дөгерегинде болған барлығыңыз,

Қорқынышлы Қудайға сыйлар алып келиң+.

13Ол ҳүкимдарлардың руўхын сөндирер,

Қорқыныш салар жер жүзиндеги патшаларға.

76

76^1Атқарыўшылардың жетекшиси Едутун ушын. Асафтың жыры+

2Даўыслап Қудайға жалбарынаман,
Даўыслап Қудайды шақыраман,
Ол мени еситеди.
3Қыйын күнимде Ийени изледим,
Түни менен қолларымды түсирмей жайдым,
Кеўлим бас тартты жубаныштан+.
4Қудайды еслесем, аҳ ураман,
Ой жуўыртсам, руўхым ҳәлсирейди. Селаҳ

5Көзлериме уйқы бермейсең,

Ҳәўлирип кеткенликтен, сөйлей алмайман.

6Өтмиштеги күнлер ҳаққында,

Өткен жыллар ҳаққында ойлайман+.

7Түнде айтқан қосықларымды еске аламан,

Өзим менен өзим сөйлесип,

Руўхым сораўларға жуўап излер:

8Ийе бизлерден мәңги бас тартты ма?

Енди қайтып ҳеш қашан маған мийримиң түспей ме?

9Оның сүйиспеншилиги мәңги жоқ болғаны ма?

Берген сөзи әўладтан-әўладқа даўам етпей ме?

10Қудай реҳим етиўди умытқаны ма?

Мийрим-шәпәәтиниң орнын ғәзеп басқаны ма? Селаҳ

11Өзиме өзим былай дедим:

«Мине, мениң дәртим –

Қудай Тааланың Өз күшин көрсетпеўи».

12Жаратқан Ийе, Сениң ислериңди еске аламан,

Бурынғы кәраматларыңды еслеймен+.

13Сениң барлық ислериңди түсиниўге тырысаман,

Уллы ислериң үстинде ой жуўыртаман.

14Қудай, жолың мухаддесдур!

Қудай, Сен сыяқлы басқа уллы қудай бар ма+?

15Сен – кәраматлар ислейтуғын Қудайсаң,

Халықлар арасында Өз қүдиретиңди көрсеттиң.

16Өз күшиң менен халқыңды,

Яқып ҳәм Юсуп әўладларын азат қылдың. Селаҳ

17Суўлар Сени көрип, Қудай,

Суўлар Сени көрип, қорқып кетти.

Түпсиз теңизлер титиреди+.

18Бултлардан жаўын қуйды,

Көклерден шақмақ шақты,

Сонда Сениң оқларың ушты+.

19Дүбелей ишинде даўысың гүркиреди,

Жылдырымлар жер жүзин жарық қылды.

Жер титиреп, ләрзеге келди+.

20Жолың теңиз арқалы,

Соқпағың уллы суўлар арқалы өтти,

Излериң болса, көринбеди+.

21Муўса ҳәм Харонның қоллары менен,

Халқыңды сүриў сыяқлы алып жүрдиң+.

77

77^1Асафтың нәсият жыры

Тыңлаң, ҳәй халқым, көрсетпелеримди,
Мениң сөзлериме қулақ түриң.
2Тымсаллар айтыў ушын аўзымды ашаман,
Өтмиштеги сырлы сабақларды баян етемен,+
3Не еситип, билгенимизди,
Ата-бабаларымыздың бизлерге айтып бергенин+.
4Балаларымыздан буларды жасырмаймыз,
Жаратқан Ийениң даңқын, Оның күшин,

Оның әжайып ислерин келешек әўладқа баян етемиз+.

5Жаратқан Ийе Яқып урпағына қағыйдалар орнатып,

Израилға нызам тайынлады.
Буларды балаларына үйретсин деп,
Ата-бабаларымызға буйрық берди+.
6Солай етип, келешек әўладлар билсин,
Келешекте туўылатуғын балалар да,
Буларды өз балаларына жеткерсин+.
7Сөйтип, олар Қудайға үмит байласын,
Қудайдың ислерин умытпасын,
Оның буйрықларын орынласын.
8Жүреклери турақлы болмаған,
Руўхлары Қудайға садық болмаған,

Ата-бабалары сыяқлы өжет, қозғалаңшы әўлад болмасын+.

9Садақ ҳәм оқлар менен қуралланған Эфрайым әўлады,

Саўаш күни кейнине бурылып қашты.

10Олар Қудайдың келисимин сақламады,

Оның нызамы бойынша жүриўден бас тартты.

11Умытты Оның ислерин,

Өзлерине көрсеткен кәраматларын+.

12Мысырда, Соан даласында,

Ол кәрамат иследи ата-бабаларының көз алдында[*],+

13Теңизди екиге бөлип, оларды алып өтти,
Суўларды дийўал сыяқлы етип қойды[*]+.
14Күндиз булт пенен,

Түнде оттың жақтысы менен оларды алып жүрди[*]+.

15Шөлде жартасларды қақ айырып,

Теңиздей мол етип суў берди+.

16Жартастан булақлар ашып,

Суўларды дәрьядай ағызды[*].

17Бирақ олар Оның алдында гүна ислеўди,

Шөлде Қудай Таалаға қарсы бас көтериўди даўам етти:

18Жүреклеринде Қудайды сынап,

Кеўли күсеген аўқатты талап қылды+.

19Олар Қудайға қарсы сөйлеп, былай деди:

«Қудай шөлде дастурхан жая ала ма?

20Мине, Ол тасты урып, суў шығарды,

Суўды дәрья қылып ағызды.

Енди халқына нан бере ала ма,

Гөш пенен де тәмийинлей ала ма?»[*]

21Жаратқан Ийе буны еситип, қатты ғәзепленди,
Яқыпқа қарсы отын лаўлатып,
Израилға қәҳәрин шашты+.
22Себеби олар Қудайға исенбеди,
Оның қутқарыўынан үмит етпеди.
23Ол жоқарыдағы бултларға буйрық берип,
Аспан қақпақларын ашты+.
24Халыққа жейтуғын манна жаўдырды,
Көктеги дәннен берди оларға+.
25Адамлар периштелердиң нанын жеди,
Тойғанынша аўқат жиберди оларға[*].
26Шығыс самалын естирди аспанда,
Қүдирети менен қубла самалын алып келди.
27Шаңдай қылып, оларға гөш,
Теңиз қумындай мол етип қуслар жаўдырды+.
28Оларды ордасының ортасына,
Мәкан қылған жердиң дөгерегине қондырды.
29Солай етип, халық тойғанынша жеди,
Қәлегенинше оларға Қудай берди+.
30Бирақ олардың күсеўи қайтпай турып,
Аўқатлары еле аўзында екен,
31Қудайдың ғәзеби оларға шашылды,
Ең күшлилерин өлтирди,
Жерге қулатты Израилдың жас жигитлерин[*]+.

32Буған қарамастан, олар даўам етти гүна ислеўин,

Оның әжайып ислерине исенбеди+.

33Соның ушын, Қудай олардың күнлерин бийҳудалық пенен,

Жылларын қорқыныш ишинде ақырына жеткерди+.

34Қудай оларды өлтирип баслағанда,

Олар Оны излеп, қайта бет бурды,

Пүткил барлығы менен Қудайды изледи.

35Қудай – өзлериниң қорғаўшы жартасы екенин,

Қудай Таала – әмеңгери екенин еследи+.

36Бирақ аўызлары менен Оған жағымпазлық қылды,

Тиллери менен Оның алдында өтирик сөйледи+.

37Оның алдында жүреклери садық болмады,

Оның келисимине бийопалық қылды+.

38Деген менен, Қудай реҳимли,
Гүналарды кеширеди, гүнакарларды жоқ етпейди,
Көп мәрте Өз ғәзебин басады,
Қәҳәрин толық шашпайды+.
39Қудай олардың тәннен ибарат екенин,

Есип өтип, қайтып келмейтуғын самал екенин еследи+.

40Шөлде Оған қарсы нешше рет бас көтерди,
Қула дүзде Оны қапа қылды+.
41Қайта-қайта сынады Қудайды,
Израилдың Мухаддесин иренжитти.
42Еслемеди Оның қүдиретли қолын,
Өзлерин душпаннан қутқарған күнин.
43Мысырда көрсеткен белгилерин,
Соан даласында ислеген кәраматларын+.
44Сонда Мысырдың өзеклерин қанға айландырды,
Олар суўларынан ише алмай қалды+.
45Оларға шақсын деп, ийтшыбын,
Ўайран қылсын деп, қурбақалар жиберди+.
46Олардың егинлерин ҳәм қол мийнетлерин,
Шегирткелерге тапсырды+.
47Буршақ пенен жүзимзарларын,
Жабайы әнжир ағашларын жоқ етти+.
48Олардың ири малларын буршақтың,
Сүриўлерин жылдырымның астында қалдырды+.
49Олардың үстине лаўлаған ғәзебин шашты,
Оларға қәҳәр, ашыў ҳәм азап,
Апат алып келетуғын периштелерин жиберди+.
50Өз қәҳәрине жол қойды,
Оларды өлимнен сақламады,
Жанларын иллетке дуўшар қылды.
51Қырып таслады Мысырдағы барлық туңғышларды,
Хамның шатырларындағы белиндеги күшиниң,
Биринши жемиси болған балаларын+.

52Өз халқын қой сыяқлы жетеклеп шықты,
Шөлде сүриўдей етип баслап жүрди+.
53Оларды аман-есен алып жүрди, олар қорқпады,
Душпанлары болса, теңизге ғарқ болды[*]+.
54Оларды Өзиниң мухаддес жерине,

Қүдиретли оң қолы менен ерискен таўлы үлкеге алып келди+.

55Алдыларынан басқа халықларды қуўып шығарды,

Жерлерин оларға мүлик етип, бөлип берди,

Израил урыўларын олардың шатырларына жайластырды+.

56Бирақ олар еле де Қудайды сынады,
Қудай Таалаға қарсы бас көтерди,
Оның тәртиплерине бойсынбады+.

57Ата-бабалары сыяқлы опасызлық қылып, қыянет етти,

Жарамсыз садақ яңлы исенимсиз болды+.

58Табынатуғын орынлары менен Оны иренжитти,

Мүсин қудайлары менен Оның қызғанышын оятты+.

59Қудай буларды еситип, ғәзеби лаўлады,

Израилдан пүткиллей жүз бурды.

60Адамлар арасындағы мәкан жерин,

Шилодағы Мухаддес мәканын тәрк етти+.

61Өз қүдиретин тутқынлыққа,

Өз салтанатын душпан қолына тапсырды[*].

62Халқын қылыш жүзине тапсырды,

Өз меншик халқына ғәзепленди+.

63Жас жигитлерин от жалмады,

Жас қызларына той қосықлары айтылмады.

64Руўханийлери қылыштан өлди,

Жесирлери жоқлаў да айта алмады+.

65Бирақ Ийе уйқыдан оянғандай,

Шараптың тәсиринен қышқырған батырдай қозғалды+.

66Душпанларын шегиндирип, жеңилиске ушыратты,

Оларды мәңги шерменделикке дуўшар қылды.

67Кейин Ол Юсуптиң урпағынан бас тартты,

Эфрайым урыўын таңламады.

68Бирақ Яҳуда урыўын,

Өзи сүйген Сион таўын таңлады+.

69Өз мухаддес Ибадатханасын аспан сыяқлы қурды,

Оны жер жүзиндей етип мәңги беккемледи.

70Өз қулы Даўытты таңлады,

Қой қорасынан оны шақырып алды+.

71Өз халқы Яқыпты, меншиги Израилды бағыў ушын,

Саўлық қойлардың арасынан алып келди[*]+.

72Солай етип, ол халқына әдалатлық пенен шопанлық қылды,

Шебер қоллары менен оларды жетекледи+.

78

78^1Асафтың жыры

Қудай, басқа миллетлер Сениң елиңе бастырып келди,

Мухаддес Ибадатханаңды ҳарамлады,
Ерусалимди қарабақанаға айландырды+.
2Жем қылды қулларыңның өликлерин қусларға,

Садық адамларыңның денелерин жабайы ҳайўанларға+.

3Қанларын суўдай ағызды Ерусалим бойлап,
Оларды жерлейтуғын ҳеш ким болмады+.
4Бизлер қоңсы халықларға масқара,

Дөгерегимиздегилерге күлки ҳәм шерменде болдық+.

5Қашанға дейин, Жаратқан Ийе,
Мәңги даўам ете бере ме ғәзебиң,
От сыяқлы жанған қәҳәриң+?
6Ғәзебиңди шаш Сени билмейтуғын халықларға,
Сениң атыңды шақырмайтуғын патшалықларға+.
7Олар Яқып урпақларын жалмады,
Оның мәканын ўайран қылды+.

8Өтмиштеги гүналарды бизлерге жүклеме,
Өз реҳимиңди бизлерге тез арада көрсет,
Бизлер жүдә ҳәлсиреп қалдық+.

9Қутқарыўшымыз Қудай, даңқыңа бола, бизлерге жәрдем бер,

Азат ет, Өз атың ушын гүналарымызды кешир+.

10Не ушын басқа халықлар:

«Олардың Қудайы қаяқта?» – деп айтыўы керек?

Қулларыңның қанының өшин алғаныңды,

Өз көзимиз бенен көрейик, буны басқа миллетлер де билсин+.

11Тутқынлардың дады жетип барсын алдыңа,
Өлимге ҳүким етилгенлерди,
Өз қүдиретли күшиң менен қутқар+.
12Сени ақыретлеген қоңсы халықларға,
Жети есе етип, өзлерине қайтар, Ийе!+

13Ал бизлер Сениң халқың ҳәм Өзиң бағып атырған қойларыңбыз.

Сени мәңги тәрийиплеймиз,

Әўладтан-әўладқа Саған алғыс-мақтаў айтамыз+.

79

79^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Асафтың жыры. «Лала гүллердиң келисими» намасына айтылады+

2Израилдың шопаны, қулақ сал,

Юсупти қой сыяқлы алып жүриўши!

Нурыңды шаш, керублар арасында тахтта отырған+.

3Эфрайым, Бенямин ҳәм Менашше алдында,
Өз күшиңди көрсет,
Келип, бизлерди қутқар+.

4Қудай! Бизлерди алдынғы ҳалымызға қайтар,

Бизлерге жүзиңниң нурын шаш, қутқарылайық!+

5Жаратқан Ийе, Әлемниң Қудайы!

Қашанға дейин, халқыңның дуўаларына қәҳәрленесең+?

6Бизлерге нан орнына көз жас бердиң,

Көз жасқа әбден тойдырдың+.

7Қоңсыларымызды бизлерге қарсы ийтермеледиң,

Душпанларымыз күлер үстимизден.

8Әлемниң Қудайы! Бизлерди алдынғы ҳалымызға қайтар,

Бизлерге жүзиңниң нурын шаш, қутқарылайық!+

9Мысырдан бир жүзим ағашын алып келип,

Басқа халықларды қуўып, оны отырғыздың+.

10Ол ушын жер таярлап, тазаладың,

Ол тамыр жайып, елди толтырды.

11Көлеңкеси таўларды қаплады,

Шақалары нәҳән кедр ағашын қаплады.

12Шақалары созылды Жер Орта теңизине дейин,
путалары болса, Евфрат дәрьясына дейин+.

13Не ушын қулаттың оның дийўалларын?

Жолдан өткенлердиң ҳәммеси жүзимин жулсын деп пе+?

14Тоғайдағы доңызлар оны қопарып таслайды,

Жабайы ҳайўанлар жеп қояды.

15Әлемниң Қудайы, бизлерге жүзиңди бур,
Көклерден қарап, нәзер сал,
Ғамхорлық қыл усы жүзим ағашына+.
16Оң қолың менен отырғызғаныңды,
Өзиң ушын күшейткен нәлиңди қорға!
17Душпанларымыз оны отқа жағып, қырқып атыр,
Ғәзебиң менен оларды өлтир+.
18Жәрдем қолың оң тәрепиңдегилердиң үстинде,

Өзиң ушын тәрбиялаған халқыңның үстинде болсын.

19Бизлер Сеннен ҳеш қашан безбеймиз,
Бизлерди қайта тирилт, атыңды шақырамыз.
20Жаратқан Ийе, Әлемниң Қудайы!
Бизлерди алдынғы ҳалымызға қайтар,
Бизлерге жүзиңниң нурын шаш, қутқарылайық!+

80

80^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Гат тарлы әсбабында айтылатуғын Асафтың жыры+

2Шадланып бақырың күш-қуўатымыз болған Қудайға,

Қуўанышлы түрде қышқырың Яқыптың Қудайына!

3Қосық айтың, дәп қағың,

Жағымлы даўыслы лира ҳәм арфа шертиң.

4Кәрнай шертиң жаңа айда,

Толық айда, байрам күнимизде+.

5Бул Израил ушын бир қағыйдадур,

Яқыптың Қудайының қарарыдур.

6Қудай Мысырға қарсы жүрис қылғанда,

Ол буны Юсуп урпағына нызам қылып қойды.

Мен бир таныс болмаған даўысты тыңлап турман:+

7«Желкеңизден жүкти алып тасладым,
Қолларыңызды аўыр себеттен азат қылдым+.
8Басыңызға апат түскенде, Мени шақырдыңыз,
Сонда сизлерди қутқарып алдым,
Гүлдирмама арасынан сизлерге жуўап бердим,

Мериба суўлары жанында сизлерди сынадым[*]+. Селаҳ

9Тыңла, халқым, сизлерге ескертемен:

Израил, қәне енди, сен Маған қулақ салғаныңда!+

10Араңызда басқа қудай болмасын,

Жат қудайға табынбаң+.

11Сени Мысырдан алып шыққан,

Қудайың Жаратқан Ийе – Мен боламан.

Аўзыңды аш, оны толтыраман.

12Бирақ халқым, сен даўысыма қулақ салмадың,

Израил, сен Маған бойсыныўдан бас тарттың.

13Мен де жүреклериңиздиң қайсарлығынша қалдырып,

Жол қойдым өз қәлеўлериңиз бенен жүриўиңизге+.

14Қәне енди халқым, сен Маған қулақ салғаныңда,

Израил, сен Мениң жолларым менен жүргениңде!+
15Душпанларыңызды дәрҳал бойсындырар едим,
Жаўларыңызға қарсы қолымды көтерер едим!
16Мени жек көретуғынлар Меннен айбынар еди,
Олардың бул аўҳалы мәңги даўам етер еди.

17Халқым, сизлерди ең жақсы бийдай менен азықландырар едим,

Жартастағы пал менен тойдырар едим»+.

81

81^1Асафтың жыры

Қудай иләҳийлер жыйынын басқарып,

Қудайлардың арасында ҳүкимин жәриялайды:+

2«Қашанға дейин, сизлер жаўызлардың тәрепин алып,

Наҳақ қазылық етесиз+? Селаҳ
3Кәмбағал ҳәм жетимлерге әдалатлық көрсетиң,
Ғәрип ҳәм жарлылардың ҳуқықын қорғаң+.
4Кәмбағал ҳәм ғәриплерди қутқарың,
Жаўызлардың қолынан оларды азат қылың+.
5Сизлер ҳеш нәрсени билмейсиз, түсинбейсиз,
Қараңғылықта жүресиз.
Жер жүзиниң тийкары ләрзеге келеди+.
6„Сизлер қудайларсыз,

Ҳәммеңиз – Қудай Тааланың улларысыз“, – дедим+.

7Бирақ сизлер инсан сыяқлы өлесиз,

Ҳәр қандай ҳүкимдар сыяқлы қулайсыз!»+

8Тур, Қудай, қазылық ет жер жүзине,

Барлық халықлар Саған тийислидур.

82

82^1Қосық. Асафтың жыры

2Қудай, үнсиз қалма,
Сөйлемей, тып-тыныш болма, Қудай!+
3Мине, душпанларың шаўқым шығарып,
Сени жек көретуғынлар бас көтермекте.
4Халқыңа қарсы ҳийлели жоба дүзип,
Қәдирлегенлериңе қарсы ойласық өткермекте+.

5Олар: «Келиң, оларды халықлар арасынан жоқ қылайық,

Израилдың аты қайтадан еске алынбасын», – дейди+.

6Мыналардың ҳәммеси тил бириктирип,
Саған қарсы аўқам дүзген:
7Эдомлылар ҳәм Исмайыл урпағы,
Моаблылар ҳәм Ажар урпағы,+
8Гебал, аммон ҳәм амалек халықлары,
Филист халқы ҳәм Тир турғынлары+.
9Ассирия да оларға қосылған,
Олар Лут урпағына қосымша күш болған+. Селаҳ

10Мидянға не ислеген болсаң[*],

Кишон сайында Сисера ҳәм Ябинге не қылған болсаң[*],

Оларға да соны исле+.

11Олар Эн-Дорда жоқ қылынып,

Жер ушын төгин болып қалды+.

12Олардың ақсүйеклерине Ореб ҳәм Зеебке ислегениңди[*] исле,

Барлық көсемлерине Зебах ҳәм Салмуннаға қылғаныңды[*] қыл+.

13Олар: «Келиң, Қудайдың жайлаўларына,

Ийелик етейик», – деген еди.

14Қудайым! Оларды қуйын көтерген шаңдай,
Самал ушырған қаўықтай етип тасла,+
15От тоғайды жалмағандай,
Жалын таўлардағы шөплерди күйдиргендей,+
16Боранларың менен оларды қуўып,
Өз даўылларың менен қорқынышқа сал+.
17Шерменделиктен қызарсын жүзлери,

Солай етип, олар Сениң атыңды излесин, Жаратқан Ийе.

18Олар мәңги уятқа қалып, қорқынышқа түссин,

Хорланып, жоқ болсын.

19Билсин олар Сениң атың Жаратқан Ийе екенин,

Жер жүзиниң жалғыз Қудай Тааласы екениңди+.

83

83^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Гат тарлы әсбабында. Қорах әўладының жыры+

2Қандай әжайып Сениң мәканың,
Әлемниң Жаратқан Ийеси!
3Жаным Сениң ҳәўлилериңди аңсап, шаршады,
Жүрегим ҳәм пүткил барлығым,
Тири Қудайға шадланып бақырады+.
4Әлемниң Жаратқан Ийеси, Патшам, Қудайым!
Қурбанлық орныңның қасында,
Қус та жасаў ушын өзине орын табар,
Палапанлары ушын қарлығаш уя қурар+.
5Қандай бахытлы Сениң Үйиңде жасайтуғынлар,

Олар тынбастан Саған алғыс-мақтаў айтар!+ Селаҳ

6Қандай бахытлы Сеннен күш тапқан адам,
Шын жүректен Сионға барыўға умтылғанлар+.
7Жылаў ойпатлығынан өтип,
Олар суў өзеклерин ашар,
Биринши жаўын ол жерди берекетке толтырар.
8Жол жүрип, олардың күшине күш қосылар,
Сионда Қудайдың алдында болар.

9Жаратқан Ийе, Әлемниң Қудайы, дуўамды тыңла,
Қулақ сал, Яқыптың Қудайы! Селаҳ
10Қудай, бизлердиң қалқанымызға қара,
Өзиң майлаған патшаңа нәзер сал!+

11Сениң ҳәўлилериңдеги бир күн мың күннен артық.

Наҳақлардың шатырында жасаўдан гөре,
Қудайдың Үйиниң босағасында турғаным абзал.
12Қудай Ийе – қуяш ҳәм қалқандур,
Ол мийрим ҳәм даңқ берер,
Минсиз жүргенлерден жақсылықты аямас+.
13Әлемниң Жаратқан Ийеси,
Қандай бахытлы Саған үмит байлаған адам!+

84

84^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Қорах әўладының жыры

2Жаратқан Ийе, Өз елиңе мийрим көрсеттиң,
Яқып урпағын абаданшылыққа және еристирдиң.
3Халқыңның айыбын кеширдиң,
Олардың барлық гүналарынан өттиң+. Селаҳ
4Пүткил қәҳәриңди услап қалдың,
Лаўлаған ғәзебиңнен қайттың+.

5Бизлерди қутқарған Қудай, алдынғы аўҳалымызға қайтар,

Бизлерге деген ғәзебиңди тоқтат.

6Мәңги ғәзепленесең бе бизлерге?

Ғәзебиңди әўладтан-әўладқа даўамлайсаң ба+?

7Халқың Сенде қуўаныш табыўы ушын,

Бизлерди қайтадан жанландырмайсаң ба?

8Жаратқан Ийе, сүйиспеншилигиңди көрсет,

Бизлерге қутқарыўыңды инам ет.

9Қудайдың, Жаратқан Ийениң сөзине қулақ түремен,

Ол Өз халқына, Өзиниң садық адамларына тынышлық сөзин айтады,

Енди олар ақылсыз жолларына қайтпасын.

10Оның салтанаты елимизде мәканлаўы ушын,

Сөзсиз, Оннан қорққанларға Оның қутқарыўы жақын.

11Сүйиспеншилик ҳәм садықлық ушырасады,

Әдиллик пенен тынышлық сүйиседи.

12Садықлық жерден көгерип шығады,

Әдалатлық аспаннан қарайды.

13Жаратқан Ийе ийгиликти жаўдырады,

Жеримиз өз өнимин береди+.

14Әдалатлық Оның алдында жүреди,

Оның қәдемлери ушын жол таярлайды+.

85

85^1Даўыттың дуўасы

Жаратқан Ийе, қулақ салып, жуўап бер маған,
Мен ғәрип ҳәм мүтәжбен+.
2Жанымды қорға, Саған садықпан,
Қудайым, Саған үмит байлаған қулыңды қутқар!
3Маған мийрим-шәпәәтиңди түсир, Ийе,
Саған күни бойы жалбарынаман.
4Қулыңның қәлбин қуўанышқа толтыр,
Жүрегимди ашаман Саған, Ийе+.
5Сен ийгиликли ҳәм кеширимлисең, Ийе,

Сени шақырғанлардың ҳәммесине сүйиспеншилигиң уллы+.

6Қулақ сал мениң дуўама, Жаратқан Ийе,

Жалбарынған даўысыма дыққат ет!

7Қыйын күнлеримде Сени шақыраман,

Сен мени еситесең+.

8Қудайлар арасында Саған теңлесетуғыны жоқ, Ийе,

Сениң ислериңдей ислер жоқ+.
9Сен жаратқан барлық миллетлер,
Ийе, Сениң алдыңа келип, тәжим қылады,
Сениң атыңды даңққа бөлейди+.
10Сен уллысаң, әжайып ислер ислейсең,
Сен жалғыз Қудайсаң+.
11Жаратқан Ийе, жолыңды маған үйрет,
Саған садық болып жүрейин,

Сениң атыңнан қорқатуғын етип, жүрегимди беккемле+.

12Қудай Ийем, шын жүрегим менен алғыслайман,
Сениң атыңды мәңги даңққа бөлеймен.
13Маған деген сүйиспеншилигиң уллы,

Жанымды өлилер мәканының туңғыйығынан аман сақлайсаң+.

14Қудай, арсызлар маған қарсы көтерилди,

Қарақшылар топары жанымды алыў ушын мени излеп жүр,

Олар Сени писент етпейди+.

15Сен, Ийе, реҳимли ҳәм мийримли Қудайсаң,

Сабыр-тақатлы, сүйиспеншилигиң уллы ҳәм садықсаң+.

16Аўҳалыма қара, реҳим қыл маған,
Қулыңа күш-қуўат бер,
Шорыңның улын қутқар+.
17Қайырқомлығыңнан бир белги көрсет маған,
Мени жек көретуғынлар көрип, уялып қалсын.
Жаратқан Ийе, жәрдем көрсетип,
Маған жубаныш берген Өзиңсең+.

86

86^1Қорах әўладының жыры. Қосық

2Жаратқан Ийе мухаддес таўлар үстине
Сионның тийкарын қурды,
Яқыптың барлық мәкан жайларынан гөре,
Сионның дәрўазаларын сүйеди+.
3Қудайдың қаласы,
Сен ҳаққында әжайып сөзлер айтылады+. Селаҳ

4Қудай былай дейди:

«Мени таныйтуғынлар ишинде,

Раҳаб[*] ҳәм Бабилонияны есапқа аламан.

Мине, Филистия, Тир ҳәм Хабашстан да,

Сол жерде туўылған».

5Сион ҳаққында былай деп айтылады:

«Ҳәр бири сол жерде туўылған!

Қудай Тааланың Өзи Сионды беккемлейди»+.

6Жаратқан Ийе халықларды дизимге алғанда,

«Бул да Сионда туўылды», – деп жазады. Селаҳ

7Жыршылар ҳәм ойынға түсиўшилер:

«Өмиримниң булағы сендедур!» – дейди+.

87

87^1Қосық. Қорах әўладының жыры. Атқарыўшылардың жетекшиси ушын. Муңлы айтылатуғын Эзрах нәсилинен болған Ҳеманның нәсият жыры+

2Жаратқан Ийе, мени қутқарыўшы Қудай,

Күни-түни алдыңа келип, жалбарынаман+.

3Дуўам Сениң алдыңа жетип барсын,

Қулақ сал жалбарыныўыма.

4Жаным азапқа толы,
Өмирим өлилер мәканына жақынласты+.
5Қәбирге киргенлер арасында деп есапланаман,
Ҳал-дәрманы қалмаған адамға уқсайман+.
6Мен өлилер арасына тасланғанман,
Сен енди еске алмайтуғын,
Жәрдем қолыңнан маҳрум болған,
Қазаланып қәбирде жатырғанларға уқсайман+.
7Сен мени қәбирдиң түбине,
Қараңғылық ҳәм туңғыйыққа тасладың+.
8Ғәзебиң үстимди зилдей басып,
Барлық толқынларың менен ездиң мени+. Селаҳ

9Жолдасларымнан айырдың,
Мени оларға жеркенишли қылдың,
Қамалып қалдым, шыға алмайман+.
10Көзлерим қайғыдан ҳәлсиреген,
Ҳәр күни Сени шақырдым, Жаратқан Ийе,
Қолларымды Саған жайдым.

11Кәраматларыңды көрсетер ме едиң өлилер ушын?

Руўхлары турып, Сени тәрийиплер ме еди+? Селаҳ

12Сениң сүйиспеншилигиң қәбирде,
Садықлығың набыт болыў мәканында айтыла ма?
13Қараңғылықта Сениң әжайып ислериң ҳаққында,

Умытылыў мәканында әдалатлығың ҳаққында айтыла ма+?

14Ал мен, Жаратқан Ийе, Сени жәрдемге шақыраман,

Қылған дуўам таңда жетип барар Саған+.

15Не ушын меннен жүз бурдың, Жаратқан Ийе,

Неге жүзиңди меннен жасырасаң?

16Жаслығымнан қыйналаман, өлимим жақын қалған,

Қорқынышың алдында шарасыз қалдым.

17Қәҳәрли ғәзебиң үстимнен басып таслады,

Қорқынышларың мени тамам қылды+.

18Күни бойы булар суў сыяқлы орап алды,

Дөгерегимди пүткиллей қоршап алды+.

19Досларымнан ҳәм жақынымнан айырдың,

Тек ғана қараңғылық жолдасым болып қалды+.

88

88^1Эзрах нәсилинен болған Этанның нәсият жыры+

2Жаратқан Ийениң сүйиспеншилигин мәңги жырлайман,

Садықлығын әўладтан-әўладқа жәриялайман+.

3Сүйиспеншилигиң мәңги орналасқан,

Садықлығыңды көклерде беккемледиң, деймен.

4Сен былай дедиң: «Таңлағаным менен келисим дүздим,

Қулым Даўытқа былай деп ант иштим:

5„Урпағыңды мәңги беккем қыламан,

Тахтыңды әўладтан-әўладқа даўам еттиремен“».[*]+ Селаҳ

6Жаратқан Ийе, көклер алғыслар әжайып ислериңди,

Мақталар садықлығың периштелер жыйынында+.

7Көклерде Жаратқан Ийеге ким теңлесе алады?

Иләҳий барлықлар ишинде Жаратқан Ийеге уқсайтуғыны бар ма+?

8Периштелер кеңесинде Қудай оғада қорқынышлы,

Әтирапындағылардың ҳәммесинен айбатлы.

9Әлемниң Қудайы Жаратқан Ийе,

Сен сыяқлы күшли бар ма, Жаратқан Ийе?

Садықлығың әтирапыңды орап алған+.

10Қутырған теңизлер үстинен Сен ҳүкимдарлық қыласаң,

Көтерилген толқынларды Сен тынышландырасаң+.

11Сен Раҳабты[*] өликтей етип езип тасладың,

Қүдиретли қолың менен душпанларды тарқатып жибердиң+.

12Көклер Сеники, жер жүзи де Сеники,

Дүньяны ҳәм оны толтырып турғанларды Сен орнаттың+.

13Арқа ҳәм қубланы Өзиң жараттың,

Табор ҳәм Хермон таўлары атың себепли шадланып бақырады+.

14Билегиң күшли, қолың қүдиретли,

Оң қолың ҳәммесинен бәлентте.

15Әдиллик ҳәм әдалатлық тахтыңның тийкары,

Сүйиспеншилик ҳәм садықлық алдыңда турады+.

16Қандай бахытлы бәлент даўыста шадланған халық, Жаратқан Ийе!

Олар Сениң жүзиңниң нурында жүреди+.

17Күни бойы Сениң атың себепли шадланады,

Әдиллигиң арқалы жоқары көтериледи.

18Сен даңққа бөлейтуғын күшимизсең,

Ыразылығың арқалы күшимиз артады.

19Қалқанымыз Жаратқан Ийеники,

Патшамыз Израилдың Мухаддесине тийисли+.

20Бурын аян арқалы сөйлеп,

Өз садық адамларыңа былай дедиң:

«Бир жаўынгерди қоллап қуўатладым,

Халық ишинен бир жигитти жоқары көтердим+.

21Қулым Даўытты таптым,

Мухаддес майым менен оны майладым.

22Қолым оны қоллап қуўатлайды,

Билегим оған күш береди.

23Душпан оны алдай алмайды,

Жаўызлар оған зулымлық қыла алмайды.

24Жаўларын оның көз алдында еземен,

Оны жек көргенлерди қыраман+.

25Садықлығым ҳәм сүйиспеншилигим оның менен бирге,

Мениң атым менен ол жеңиске ериседи.

26Оның қолын теңиздиң үстине,

Оң қолын дәрьялардың үстине қояман+.

27Ол Мени шақырып, былай дейди:

„Сен мениң әкемсең, Қудайымсаң,

Қутқарыўшы жартасымсаң“.+

28Мен де оны туңғыш ул қылып аламан,

Дүньядағы патшалардың ең уллысы қыламан+.

29Оған болған сүйиспеншилигимди мәңги сақлайман,

Оның менен дүзген келисимим беккем турады+.

30Әўладын мәңгиге,

Тахтын көклер турғанша даўам еттиремен+.

31Егер оның нәсили көрсетпелеримнен жүз бурып,

Нызамларым бойынша жүрмесе,
32Қағыйдаларымды бузып,
Буйрықларымды орынламаса,
33Жынаятлары ушын таяқ пенен ураман,
Гүналары ушын оларды жазалайман+.

34Бирақ Даўытқа болған сүйиспеншиликтен ўаз кешпеймен,

Садықлығыма немқурайды қарамайман+.
35Келисимимди бузбайман,
Аўзымнан шыққан сөзимнен ҳасла қайтпайман.
36Бир мәрте мухаддеслигим ҳақы ант иштим,
Даўытты алдамайман+.
37Оның әўлады мәңги даўам етеди,
Оның тахты Мениң алдымда қуяш яңлы турады.
38Ай сыяқлы мәңги-бақый аман турады,
Көклерде садық гүўа болады»+. Селаҳ

39Бирақ Сен оннан жеркенип, жүз бурдың,
Майлаған патшаңа қатты ғәзеплендиң+.
40Қулың менен дүзген келисимнен бас тарттың,
Оның тажын топыраққа былғадың+.
41Оның барлық дийўалларын қулаттың,
Ўайран қылдың қорғанларын+.
42Жолдан өткенлердиң ҳәммеси оны тонады,
Қоңсы халықларға масқара болды.
43Жаўларының оң қолын оннан жоқары қылдың,
Барлық душпанларын қуўанышқа бөледиң.
44Өткир қылышын артқа қайтардың,
Саўашта оны қоллап қуўатламадың.
45Оның салтанатына шек қойдың,
Тахтын жерге қулаттың.
46Оның жаслық күнлерин қысқарттың,
Оны шерменде қылдың+. Селаҳ

47Қашанға дейин бул даўам етеди, Жаратқан Ийе?!

Өзиңди бизлерден мәңги жасырасаң ба?

Қашанға дейин, ғәзебиң оттай лаўлап жанады+?

48Есиңе түсир өмиримниң қаншелли қысқа екенин,

Не ушын адамзатты бийҳуда жараттың?!+

49Бул дүньяда өмир сүрип, өлим көрмейтуғын,

Өлилер мәканының күшинен жанын қутқаратуғын адам бар ма+? Селаҳ

50Қаяқта сениң бурынғы сүйиспеншилигиң, Ийе?

Даўытқа садықлық пенен ант ишкен едиң!

51Есле, Ийе, қулыңның шерменде болғанын,

Барлық халықлардың хорлықлы сөзлерин көтерип жүриппен.

52Есле, душпанларыңның масқаралаўын,

Майлаған патшаңның ҳәр бир қәдемин масқара қылыўын.

53Жаратқан Ийеге мәңги алғыслар болсын!

Аўмийин! Аўмийин!+

89

89^1Қудайдың адамы болған Муўсаның дуўасы+

2Ийе, әўладтан-әўладқа,
Бизлердиң пана жеримиз болдың+.
3Таўлар пайда болмасынан алдын,
Жер жүзи ҳәм дүньяны бар қылмасыңнан алдын,
Әзелден мәңгиге Сен – Қудайсаң+.

4Адамзатты топыраққа қайтарасаң,

«Адам уллары, топыраққа қайтың», – дейсең+.

5Сениң нәзериңде мың жыл өткен бир күн сыяқлы,

Өтетуғын түнги бир нәўбетшилик яңлы+.
6Адамларды тасқын суў сыяқлы ығызып кетесең,
Олар таңда умыт болатуғын түс сыяқлы,
Азанда гүллеп, өсетуғын,
Ал кеште солып қалатуғын шөп киби+.

7Жоқ болып кетемиз ғәзебиңнен,
Қорқынышқа түсемиз Сениң қәҳәриңнен.
8Сен айыпларымызды Өзиңниң алдыңа,

Жасырын гүналарымызды жүзиңниң нуры алдына қойдың+.

9Күнлеримиз ғәзебиң астында өтер,

Жылларымыз бир дем яңлы таўысылар.

10Өмиримиз жетпис жыл екен,

Егер күшли болсақ, сексен жыл болар.

Әжайып жылларымыз да машқала ҳәм қыйыншылықта өтти,

Өмиримиз тез өтер, ушып кетермиз+.

11Ким биле алар Сениң ғәзебиңниң күшин?

Адамлар қорққандай, ол сондай күшли!

12Дана жүрекке ийе болыўымыз ушын,

Өмиримиздиң күнлерин санаўды үйрет+.

13Бизлерге қайт, Жаратқан Ийе!

Қашанға дейин бул даўам етеди?

Қулларыңа реҳим қыл!

14Таңда бизлерди сүйиспеншилигиң менен тойдыр,

Өмир бойы қуўанып, шадланып бақырайық.

15Бизлерди азапқа қалдырған күнлериңниң,

Бахытсыз жасаған жылларымыздың есесине,

Бизлерди шадлыққа бөле.

16Сениң ислериң қулларыңа,

Салтанатың олардың балаларына көринсин.

17Қудай Ийемиз, Сениң бизлерге мийримиң түссин,

Қол мийнетимизди табыслы қыл,

Аўа, қол мийнетимизди табыслы қыл+.

90

90^1Қудай Тааланың панасында жасаған адам,

Қүдирети күшли Қудайдың саясында түнейди+.

2Жаратқан Ийеге былай деймен:

«Сен мениң панамсаң, бекинисимсең,

Мен үмит байлаған Қудайымсаң»+.

3Сөзсиз Ол сени аңшының дузағынан,
Өлтиретуғын иллеттен қутқарады+.
4Ол сени орайды Өз пәрлери менен,
Оның қанатларының астынан пана табасаң,

Оның садықлығы қалқаның ҳәм қорған дийўалың болады+.

5Сонда сен түнде қәўип-қәтерден,
Күндиз ушқан оқлардан,+
6Қараңғылықта келетуғын иллеттен,

Түски ўақытта қырғын келтиретуғын апаттан қорқпайсаң.

7Қапталыңда мың адам,
Оң тәрепиңде он мың адам қырылса да,
Бул апатлар саған жақынламайды.
8Тек ғана сен өз көзиң менен,
Жаўыз адамлардың жазаланыўын көресең+.

9Егер Жаратқан Ийени өз панаң,
Қудай Тааланы мәканлайтуғын жериң қылсаң,+
10Бәлеге дуўшар болмайсаң,
Шатырыңа апат жақынламайды+.
11Ол периштелерине буйрық береди,
Периштелер барлық жолларыңды қорғайды.
12Аяғыңды тасқа урып алмаўың ушын,
Олар сени қолларында алып жүреди+.
13Арыслан ҳәм жыланның үстинен басып өтесең,

Күшли арыслан ҳәм жыланды басқылап таслайсаң+.

14Жаратқан Ийе былай дейди:

«Мени сүйгени ушын, оны қутқараман,

Мениң атымды билгени ушын, оны аман сақлайман+.

15Мени шақырғанда, оған жуўап беремен,
Басына ис түскенде, оның қасында боламан,
Оны қутқарып, иззет көрсетемен+.
16Оған узақ өмир бағышлайман,
Өз қутқарыўымды оған көрсетемен»+.

91

91^1Жыр. Шаббат ушын арналған қосық

2Жаратқан Ийеге миннетдаршылық билдириў,
Саз шертип, Қудай Тааланың атын алғыслаў,+
3Таңда сүйиспеншилигиңди,
Түнде садықлығыңды жәриялаў қандай жақсы!
4Буларды он тарлы әсбап, арфа,
Және лира ҳаўазында айтыў қандай жақсы!

5Ислериң менен мени қуўандырдың, Жаратқан Ийе,

Қолларыңның ислери себепли шадланып бақыраман.

6Қандай уллы ислеген ислериң, Жаратқан Ийе,
Ой-пикирлериң жүдә терең!+
7Надан адам буны билмейди,
Ақмақ адам буны түсинбейди.
8Наҳақлар майса шөптей өсип шыққаны менен,
Жаўызлық ислеўшилер жайнап-жаснағаны менен,
Олар мәңгиге жоқ қылынады.
9Бирақ Сен мәңгиге уллысаң, Жаратқан Ийе+.

10Мине, Жаратқан Ийе, душпанларың сөзсиз,

Аўа, сөзсиз қырылып кетеди,

Жаўызлық ислеўшилердиң ҳәммеси тарқалып кетеди.

11Мени жабайы буғадай күшли қылдың,
Таза зәйтүн майы менен майладың+.
12Душпанларымның жеңилисин көрди көзлерим,

Маған қарсы шыққан жаўызларға не болғанын еситти қулақларым+.

13Ҳақ адам пальма ағашындай гүллеп жаснайды,

Лебанондағы кедр ағашындай бийик болып өседи+.

14Олар Жаратқан Ийениң Үйине отырғызылған болып,

Қудайымыздың ҳәўлисинде гүллеп жаснайды+.

15Ҳәттеки, қартайса да, мийўесин береди,

Жапырақлары қойыў, тап-таза болып турады.

16Олар былай деп жәрия қылады:

«Жаратқан Ийе әдалатлы! Сүйенген жартасым!

Онда ҳеш қашан наҳақлық болмас!»+

92

92^1Жаратқан Ийе патшалық қылмақта!

Ол уллылықты кийим етип кийип,

Қүдиретти белине байлаған,

Дүнья беккем орнатылған, тербелмейди+.

2Сениң тахтың әзелден орнатылған,

Сен әзелден барсаң+.

3Суў толқынлары гүркиреп шуўылдайды, Жаратқан Ийе,

Толқынлар гүркиреп даўыс шығарады,

Толқынлар гүркиреп шуўылдап, урылады+.

4Жоқарыдағы Жаратқан Ийе уллы суўлардың гүркиреўинен,

Күшли теңиз толқынларынан да қүдиретли+.

5Сениң қағыйдаларың турақлы,

Үйиңе мухаддеслик мәңги жарасады, Жаратқан Ийе.

93

93^1Өш алыўшы Қудай, Жаратқан Ийе,
Өш алыўшы Қудай, нурыңды шаш!+
2Тур, жер жүзин ҳүким етиўши,
Менменлерге ылайықлы жазасын бер!+
3Жаратқан Ийе, жаўызлар қашанға дейин,
Қашанға дейин, үстем болып, йошланады+?

4Аўызларынан менмен сөзлер шығып,

Залымлардың ҳәммеси мақтанып атыр.

5Жаратқан Ийе, олар халқыңды езип,

Өзиң таңлаған халқыңа азап берип атыр+.

6Жесир ҳәм келгиндини өлтирип,

Жетимлерди жоқ қылып атыр+.

7Олар: «Жаратқан Ийе көрмейди,

Яқыптың Қудайы итибар бермейди», – дейди+.

8Ҳәй, халықтың ишиндеги ойсызлар, дыққат етиң,

Ҳәй, ақмақлар, қашан сизлерге ақыл киреди?

9Қулақты жаратқан еситпей ме?

Көзди дөреткен көрмей ме+?

10Миллетлерге тәртип берген,

Адамзатқа билим берген жазаламай ма+?

11Жаратқан Ийе адамзаттың пикирлерин,

Ҳәм олардың бийҳуда екенин биледи.

12Жаратқан Ийе, қандай бахытлы Сен тәртип берген,

Нызамыңды Өзиң үйреткен адам!+

13Қыйын күнлерде оған тынышлық бересең,

Жаўызлар ушын шуқыр қазылғанша, ол аман болады.

14Аўа, Жаратқан Ийе халқын таслап кетпейди,

Өз меншик халқын тәрк етпейди+.

15Ҳүкимниң тийкары және әдалат болады,

Әдил адамлар оның изине ереди.

16Ким мени қорғаў ушын жаўызларға қарсы шығады?

Ким мен ушын залымларға қарсы турады?

17Егер Жаратқан Ийе маған жәрдем бермегенде,

Жаным үнсиз өлим мәканына түсер еди+.

18«Аяғым тайып атыр», – дегенимде,

Сениң сүйиспеншилигиң мени қоллады, Жаратқан Ийе.

19Ишим қайғы-уўайымға толып кеткенде,

Сениң жубанышың кеўлимди көтерди.

20Қағыйданы бәнелеп, наҳақлық қылған ҳүкимдар,

Сениң менен шерик бола ала ма?
21Олар ҳақ адамға қарсы бирлеседи,
Айыпсызға өлим жазасын береди+.
22Бирақ Жаратқан Ийе мениң қорғаным,
Қудайым паналайтуғын жартасым.+

23Қудайымыз Жаратқан Ийе олардың жаўыз ислерин,

Өз басына келтиреди.

Жаўызлықлары ушын оларды жоқ қылады,

Аўа, оларды жоқ қылады.

94

94^1Келиң, Жаратқан Ийеге шадланып бақырайық,
Қутқарыўшы жартасқа шадланайық+.
2Алғыс айтып, Оның алдына келейик,
Оған бәлент даўыс пенен қосық айтайық!
3Жаратқан Ийе уллы Қудайдур,

Барлық қудайлардан үстем турыўшы уллы патшадур+.

4Жердиң туңғыйықлары Оның қолында,

Таў шыңлары да Оған тийисли.

5Теңиз Оныки, оны Өзи жаратты,

Қурғақ жерди де Өз қолы менен дөретти+.

6Келиң, тәжим қылып, ийилейик,

Бизлерди жаратқан Жаратқан Ийениң алдында дизе бүгейик+.

7Ол бизлердиң Қудайымыз,
Бизлер Оның бағып атырған халқымыз,
Қолының астындағы қойларымыз.

Егер бүгин Оның даўысын еситсеңиз,+

8Мерибада, сол күни шөлдеги Массада болғаны сыяқлы[*],

Тас қылмаңлар жүреклериңизди.

9Ислеген ислеримди көрген болса да,

Ата-бабаларыңыз сол жерде Мени сынап, тексерди.

10Қырық жыл даўамында ол әўладтан жеркенип[*], былай дедим:

«Олар жүреклери азғырылған халық,

Мениң жолларымды билмейди».

11Сонлықтан ғәзепленип, былай деп ант иштим:

«Олар Мениң тынышлық беретуғын мәканыма ҳасла кирмейди!»[*]+

95

(1Жлн 16:23-33)

95^1•Жаратқан Ийеге таза қосық айтың!

Ҳәй, пүткил дүнья, Жаратқан Ийеге арнап қосық айтың!+

2Жаратқан Ийеге арнап қосық айтың,
Оның атын алғыслаң,
Ҳәр күни жәриялаң Оның қутқарыўын!+
3Баян етиң даңқын миллетлерге,
Әжайып ислерин барлық халықларға!+

4Аўа, Жаратқан Ийе уллы, мақтаўға жүдә ылайықлы,

Барлық қудайлардан айбатлы+.

5Халықлардың барлық қудайлары жалған,

Ал Жаратқан Ийе көклерди жаратқан+.

6Салтанат ҳәм уллылық Оның дәргайында,

Қүдирет ҳәм гөззаллық мухаддес Ибадатханасында.

7Ҳәй, пүткил халықлар, Жаратқан Ийени мақтаң,

Жаратқан Ийениң салтанатын ҳәм қүдиретин мақтаң,+

8Жаратқан Ийениң салтанатын атына ылайықлы түрде мақтаң,

Сыйлар әкелип, Оның ҳәўлисине кириң!

9Мухаддес сән-саўлатқа бөленген Жаратқан Ийеге сыйының!

Титирең пүткил жер жүзи Оның алдында!+

10Миллетлер арасында: «Жаратқан Ийе патшалық қылмақта,

Дүнья беккем орнатылған, тербелмейди,

Ол халықларды әдалатлық пенен ҳүким қылады», – деп айтың+.

11Қуўансын көклер, йошлансын жер жүзи!

Шуўласын теңиз ҳәм оны толтырып турғанлар!+

12Йошлансын дала ҳәм оның үстиндегилер!

Сонда тоғайдағы ағашлар шадланып бақырысар,

13Киятырған Жаратқан Ийениң алдында.

Өйткени Ол жер жүзин ҳүким етиў ушын киятыр,

Дүньяны әдалатлық пенен,

Халықларды Өз әдиллиги менен ҳүким етеди+.

96

96^1Жаратқан Ийе патшалық қылмақта,
Шадлансын жер жүзи,
Барлық атаўлар қуўансын!+

2Булт ҳәм қойыў қараңғылық Оның дөгерегин қаплаған,

Әдиллик ҳәм ҳақыйқатлық тахтының тийкары+.

3От жүрер Оның алдында,

Әтирапындағы душпанларын жандырып жибереди+.

4Шақмақлары дүньяны жақтыландырады,

Жер жүзи оны көрип, титирейди+.

5Жаратқан Ийениң алдында,

Пүткил жер жүзиниң Ийесиниң алдында,

Таўлар мумдай ерип кетеди+.

6Көклер Оның әдалатлығын жәриялайды,

Пүткил халықлар уллылығын көреди+.

7Бутқа табыныўшылар,

Жалған қудайлары менен мақтанатуғынлар шерменде болсын!

Жаратқан Ийеге сыйының, ҳәй, барлық қудайлар!+

8Жаратқан Ийе, ҳүкимлериңди еситип, Сион қуўанады,

Яҳуда қалалары шадланады+.

9Жер жүзиндеги ең уллысы Сенсең, Жаратқан Ийе,

Барлық қудайлардан үстемсең, уллысаң+.

10Жаратқан Ийени сүйетуғынлар,
Жаманлықты жек көриң.
Ол садық қулларының жанын қорғайды,
Оларды жаўызлардың қолынан қутқарады+.
11Ҳақ адамларға нур шашылып,
Пәк жүреклилер қуўанышқа бөленеди+.
12Ҳәй, ҳақ адамлар, Жаратқан Ийеде қуўаның,
Оның мухаддес атын тәрийиплең!+

97

97^1Жыр

Жаратқан Ийеге таза қосық айтың,

Ол әжайып ислер қылды,

Жеңис алып келди Оның оң қолы ҳәм мухаддес билеги+.

2Жаратқан Ийе миллетлерге Өз жеңисин аян етти,

Әдалатлығын оларға көрсетти.
3Израил халқына болған сүйиспеншилигин,
Оларға болған садықлығын есинде сақлады,

Қудайымыздың жеңисин көрди дүньяның төрт тәрепи+.

4Пүткил жер жүзи шадланып бақырың, Жаратқан Ийеге,

Қуўанышлы түрде саз шертип, қосық айтың+.

5Лира шертип, Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаў айтың,

Лира ҳәм саз ҳаўазлары астында!

6Ҳәр түрли кәрнайлар шертип,

Бәлент даўыста шадланың патшамыз Жаратқан Ийениң алдында+.

7Шуўласын теңиз ҳәм оны толтырып турғанлар,

Жер жүзи ҳәм онда жасайтуғынлар+.

8Дәрьялар қол шаппатласын,

Таўлар биргеликте шадланып бақырсын,+

9Жаратқан Ийениң алдында!

Ол жер жүзин ҳүким етиў ушын киятыр.

Ол дүньяны әдалатлық пенен,

Халықларды теңлик пенен ҳүким етеди+.

98

98^1Жаратқан Ийе патшалық қылмақта,
Титиресин халықлар!
Керублар арасында тахтта отыр,
Шайқалсын жер жүзи!+
2Сионда Жаратқан Ийе уллы,
Ол барлық халықлардан да жоқары+.

3Олар Сениң уллы ҳәм айбатлы атыңды алғысласын!

Ол мухаддесдур.

4Әдалатлықты сүйетуғын қүдиретли Патша,

Сен әдилликти орнаттың,

Яқып урпағында әдалатлық ҳәм әдиллик орнаттың+.

5Қудайымыз Жаратқан Ийени уллылаң,

Оның аяқ қойғышының алдына жығылып, сыйының!

Ол мухаддесдур.

6Оның руўханийлери арасында Муўса менен Харон да бар еди,

Самуел де Оның атын айтып шақырғанлар арасында еди.

Олар Жаратқан Ийеге жалбарынды,

Ол да оларға жуўап берди+.

7Минара сыяқлы булт ишинен олар менен сөйлести,

Олар Оның буйрықларына,

Өзлерине берилген қағыйдаларға әмел қылды+.

8Қудайымыз Жаратқан Ийе, Сен оларға жуўап бердиң,

Ислеген жаўызлықлары ушын жазаласаң да,
Кешириўши Қудай болдың+.
9Қудайымыз Жаратқан Ийени уллылаң,
Сыйының Оған мухаддес таўында!
Қудайымыз Жаратқан Ийе мухаддесдур!+

99

99^1Миннетдаршылық жыры

Пүткил дүнья, бәлент даўыста Жаратқан Ийеге шадланың!+

2Қуўанышлы түрде Оған хызмет қылың,

Бәлент даўыста шадланып, Оның дәргайына барың!

3Жаратқан Ийе – Қудай екенин тән алыңлар,

Ол бизлерди жаратты, бизлер де Оған тийислимиз,

Оның халқымыз, бағып атырған қойларымыз+.

4Дәрўазаларына мақтаўлар менен,
Ҳәўлилерине алғыс пенен кириң!
Оны тәрийиплеп, атын алғыслаң!+

5Жаратқан Ийе ийгиликли,
Сүйиспеншилиги даўам етер мәңги,
Садықлығы әўладтан-әўладқа даўам етеди+.

100

100^1Даўыттың жыры

Сүйиспеншилик ҳәм әдилликти қосық қылып айтаман,

Саз шертип, Сени алғыслайман, Жаратқан Ийе+.

2Минсиз жолдан жүриўге дыққатлы боламан,

Маған қашан келесең?

Пәк жүрек пенен өмир сүремен үйимде+.
3Жеркенишли нәрседен көзлерим жырақ болады,
Қыйсық жолларды жаман көремен,

Ондай ислердиң маған жабысыўына жол қоймайман.

4Азғын жүрек меннен аўлақ болсын,

Жаўызлықты билиўди де қәлемеймен.

5Достының артынан мыш-мыш айтқанның үнин өширемен,

Тәкаббир ҳәм менмен адамларға тақатым жоқ+.

6Көзим елдеги садық адамлардың үстинде болады,

Олардың жанымда болыўын қәлеймен,
Минсизлик жолынан жүретуғын адам,
Маған хызмет етеди.

7Ҳийлекерлик қылатуғын мениң сарайымда жасамайды,

Өтирик сөйлейтуғын көз алдымда тура алмайды.

8Ҳәр таңда елдеги жаўызларды жоқ қыламан,

Барлық залымларды Жаратқан Ийениң қаласынан жоқ қыламан+.

101

101^1Езилген бийшараның Жаратқан Ийеге өз дәртин айтып, еткен дуўасы+

2Жаратқан Ийе, дуўамды есит,
Пәриядым Саған жетип барсын.
3Қыйын күнимде жүзиңди меннен жасырма,
Қулақ сал мениң даўысыма,
Сени шақырғанымда, тез жуўап бер маған.

4Өмирим түтиндей жоқ болып,
Сүйеклерим оттай жанып атыр+.
5Жүрегим қуўраған шөптей болып қалды,
Аўқат жеўди де умыттым+.
6Дад салып, аҳыў-нала шеккенликтен,
Етим сүйеклериме жабысқан.
7Мен қула дүздеги узақшаға уқсайман,

Қарабақанаға айланған жерлердеги байыўлы сыяқлыман+.

8Көзиме уйқы келмейди,
Там басындағы жалғыз бир қус яңлыман.
9Күни бойы душпанларым мени мазақ қылады,

Мени мазақлаўшылар атымды нәлет айтыў ушын қолланады+.

10Нан орнына күл жеп атырман,

Көз жасымды ишимлигиме араластыраман+.

11Сениң ашыў ҳәм қәҳәриң себепли усындай қылып атырман.

Аўа, Сен мени көтерип, ылақтырдың.

12Кешки ўақыттағы көлеңкеге уқсайды өмирим,

Шөп сыяқлы, сарғайып солып атырман+.

13Бирақ Сен, тахтыңда мәңги отырасаң, Жаратқан Ийе,

Сениң даңқың әўладтан-әўладқа даўам етеди+.
14Орныңнан турып, Сионға реҳим ет,
Оған мийрим-шәпәәт көрсететуғын ўақыт келди,
Белгиленген ўақыт-саат жетип келди+.
15Қулларың оның тасларын да қәдирлейди,
Оның топырағы ушын жанлары ашыйды+.
16Миллетлер Жаратқан Ийениң атынан,

Жер жүзиндеги патшалар Оның салтанатынан қорқады+.

17Жаратқан Ийе Сионды қайта тиклейди,

Өз салтанаты менен пайда болады+.

18Гедейлердиң дуўасына қулақ салады,

Пәриядынан бас тартпайды.

19Еле туўылмаған халық Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаў айтсын,

Мыналар кейинги әўлад ушын жазылсын:+
20-21Тутқынлардың наласын тыңлаў ушын,
Өлимге ҳүким етилгенлерди қутқарыў ушын,

Жаратқан Ийе жоқарыдағы мухаддес мәканынан қарады,

Көклерден жер жүзине нәзер таслады++.

22Солай етип, Жаратқан Ийениң аты Сионда,

Алғыс-мақтаў Ерусалимде жәрияланады+.

23Халықлар ҳәм патшалықлар,

Жаратқан Ийеге сыйыныў ушын жыйналады.

24Өмир жолымда Ол мени күштен қалдырды,
Өмир жасымды қысқартты.
25Мен былай дедим:
«Қудайым, өмиримниң жартысында жанымды алма!
Сениң жылларың даўам етер әўладтан-әўладқа!+
26Әзелден жер жүзин орнаттың,
Көклер Сениң қолларыңның дөретпеси+.
27Олар жоқ болады, ал Сен даўам етесең,
Олардың ҳәммеси кийимдей тозып қалады,
Шапандай етип оларды алмастырасаң,
Олар жоқ болып кетеди+.
28Бирақ Сен өзгермейсең,
Ҳеш таўысылмайды Сениң жылларың+.
29Қулларыңның балалары усы жерди мәканлайды,
Әўладлары Сениң алдыңда қәўипсиз жасайды»+.

102

102^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийеге алғыслар айт, ҳәй жаным!

Оның мухаддес атына алғыслар айт, ҳәй пүткил барлығым!+

2Жаратқан Ийеге алғыслар айт, ҳәй жаным!
Умытпа Оның барлық жақсылықларын!
3Барлық айыпларымды кеширетуғын,
Ҳәмме кеселиме шыпа беретуғын,+
4Жанымды өлим шуқырынан азат ететуғын,
Сүйиспеншилик ҳәм реҳим тажын кийдиретуғын,+
5Өмиримди ийгилик пенен толтыратуғын Ол,
Мени бүркиттей етип, жаслығымды тиклейди+.

6Жаратқан Ийе барлық езилгенлерге,

Ҳақлық ҳәм әдалатлық қылады.

7Өз жолларын Муўсаға,

Ислерин израиллыларға көрсетти.

8Жаратқан Ийе реҳимли ҳәм мийримли,

Сабыр-тақатлы ҳәм сүйиспеншилиги уллы+.

9Ол бәрқулла айыплай бермейди,

Мәңгиге кек те сақламайды+.

10Бизлерге гүналарымызға қарап қатнас қылмайды,

Жаманлықларымызды өзимизге қайтармайды+.

11Көклер жер жүзинен қаншелли жоқары болса,

Оның Өзинен қорқатуғынларға болған сүйиспеншилиги де соншелли уллы+.

12Шығыс батыстан қаншелли узақ болса,

Ол жынаятларымызды бизлерден соншелли узақластырды+.

13Әке балаларына қандай реҳим қылса,

Жаратқан Ийе де Өзинен қорқатуғынларға сондай реҳим қылады+.

14Ол бизлердиң қандай жаралғанымызды биледи,

Топырақтан екенимизди умытпайды+.

15Адамзаттың өмири шөпке уқсайды,

Даладағы гүлдей болып гүллейди+.

16Самал ескенде, жоқ болып кетеди,

Болған жери оны қайтып танымайды+.

17-18Бирақ Жаратқан Ийе Өзинен қорқатуғынларды мәңги сүйеди,

Оның келисимине әмел қылғанлардың,

Ҳәм пәрманларына муқыятлы түрде бойсынғанлардың,

Балаларының балаларына садықлығы даўам етеди++.

19Жаратқан Ийе Өз тахтын көклерге орнатты,
Оның патшалығы ҳәмме жерди өз ишине алады+.
20Оның сөзине қулақ салып,
Айтқанларын орынлайтуғын,
Қүдирети күшли периштелер,
Жаратқан Ийеге алғыслар айтың!+
21Жаратқан Ийениң көктеги ләшкерлери,
Оның еркин орынлайтуғын хызметкерлери,
Оған алғыс-мақтаўлар айтың!
22Жаратқан Ийеге алғыслар айтың,
Ҳәй, Оның патшалығындағы барлық жаратылыс!
Жаратқан Ийеге алғыслар айт, ҳәй жаным!

103

103^1Жаратқан Ийеге алғыслар айт, ҳәй жаным!
Қудайым Жаратқан Ийе, Сен оғада уллысаң!
Салтанат ҳәм уллылыққа бөленгенсең,+
2Шапандай етип нурға оранғансаң,
Көклерди шатырдай етип жайғансаң,+

3Сарайыңды жоқарыдағы суўлардың үстине қурғансаң,

Бултларды Өзиңе саўаш арбасы қылғансаң,

Самалдың қанатларына минип кетесең+.

4Самалларды Өзиңе хабаршы,

От жалынларын хызметкер қыласаң+.

5Сен жерди тийкар үстине орнаттың,

Ол мәңги-бақый орнынан қозғалмас+.

6Оған туңғыйықты кийим сыяқлы кийгиздиң,

Ҳәттеки, таўлардың жоқарысын да суў қаплаған.

7Сениң кейислериңнен суўлар қашты,

Гүркиреген даўысыңнан олар шегинди+.

8Таўлардан асып, ойпатлықларға түсти,

Өзиң белгилеген жерлерге ақты.

9Суўлар тасып кетпесин, жер жүзин және қапламасын деп,

Олар ушын шегара қойдың+.

10Булақларды сайларға қарай,

Таўлар арасы менен ағызасаң.

11Олар барлық жабайы ҳайўанларды суўғарады,

Қуланлардың шөлин қандырады.

12Қуслар суў бойларында жасайды,

Путалар арасынан олар сайрайды.

13Көктеги үйиңнен таўларды суўғарасаң,

Жер жүзи ислериңниң мийўесинен тояды.

14Малларды шөплер менен тәмийинлейсең,
Адамлар мийнет пенен азығын алсын деп,
Жерге егинлер өсиресең+.
15Кеўиллерин көтеретуғын шарапты,
Жүзлерине нур беретуғын зәйтүн майын,
Күш-қуўат беретуғын нанды Сен бересең+.

16Жаратқан Ийениң тереклери,

Өзи тиккен Лебанондағы кедр ағашлары суўға қанады.

17Қуслар тереклерде уя қурады,

Ләйлектиң уясы бар сәрўи ағашларында.

18Таў ешкилери бийик таўларда жасайды,

Жартасларда даманлардың[*] инлери бар+.

19Ўақытты белгилесин деп, айды,

Бататуғын ўақтын билетуғын қуяшты жараттың+.

20Қараңғылық шөктиргениңде, түн болады,

Сонда тоғай ҳайўанлары гезип жүреди+.

21Арысланлар ақырып, олжа излейди,

Қудайдан азығын сорайды+.

22Қуяш шыққанда, олар изине қайтады,

Өзлериниң инлерине барып жатады+.

23Адам өз жумысларына шығады,

Кешке дейин жумысы менен бәнт болады.

24Қаншелли ислер қылдың, Жаратқан Ийе!

Ҳәммесин даналық пенен жараттың,

Жер жүзи жаратқанларың менен толы+.

25Мине, ушы-қыйыры жоқ теңизлер,

Ишинде қайнаған сансыз жанзатлар,

Үлкен-киши жаныўарлар.

26Ол жерде кемелер жүзеди,

Ишинде ойнасын деп, жараттың Лиўятанды[*].

27Ўақтында ырысқымызды берсин, деп,

Олардың ҳәммеси Саған көз тигеди+.

28Ырысқысын бергениңде, олар жыйнап алады,

Қолларыңды ашқаныңда, олар жеп тояды+.

29Жүзиңди жасырғаныңда, олар сасқалақлап қалады,

Жанларын алсаң, олар өлип, топыраққа қайтады+.

30Жан берсең, олар жаратылады,

Жаңадан өмир бересең жер жүзине+.

31Жаратқан Ийениң салтанаты мәңги даўам етсин!

Жаратқан Ийе шадлансын Өз жаратқанларына!+
32Ол жер бетине көз тасласа, жер титирейди,
Таўларға қол тийгизсе, таўлар түтейди+.

33Өмирим бойы Жаратқан Ийени жырлайман,

Бар екенмен, саз шертип, Қудайыма алғыслар айтаман+.

34Ой-пикирлерим Оған мақул болсын,

Жаратқан Ийеде қуўанаман!

35Жер жүзинен гүнакарлар жоқ болсын,

Буннан былай жаўызлар болмасын!

Жаратқан Ийеге алғыслар айт, ҳәй жаным!

Ҳалилуйя![*]

104

(1Жлн 16:8-22)

104^1•Жаратқан Ийени алғыслап, атын айтып шақырың,

Оның ислерин халықларға билдириң!+
2Оны жырлап, саз шертип алғыс айтың,
Барлық әжайып ислерин баян етиң!+
3Оның мухаддес аты менен мақтаның,

Жаратқан Ийени излейтуғынлардың жүреклери шадлыққа толсын!

4Жаратқан Ийени ҳәм Оның қүдиретин излең,
Бәрқулла Оның дәргайында болыўға умтылың!+
5Есте сақлаң Оның ислеген әжайып ислерин,
Кәраматларын ҳәм аўзынан шыққан ҳүкимлерин,+
6Ҳәй, Оның қулы Ибрайымның урпақлары,
Ол таңлап алған Яқыптың балалары!

7Ол – Жаратқан Ийе, бизлердиң Қудайымыз!

Ҳүкимлери пүткил жер жүзин қаплаған+.

8Мәңги есте сақлайды Өз келисимин,

Мың-мыңлаған әўладларға берген сөзин,+

9Ибрайым менен дүзген келисимин,

Ысаққа берген антын+.

10Буны Яқып ушын бир қағыйда етип тастыйықлады,

Израил ушын мәңгилик келисим қылып:
11«Әўладларыңның пайына тийген мүлик етип,
Қанан жерин саған беремен», – деди.[*]+

12Сол ўақытта олар саны жағынан аз еди,

Сол жерде аз санлы ҳәм келгинди еди+.

13Олар бир халықтан екиншисине,

Бир патшалықтан екиншисине гезип жүрген еди.

14Жаратқан Ийе ҳеш кимниң оларды езиўине жол қоймады,

Олар ушын патшаларға ескертиў берип:+
15«Мениң майлағанларыма тиймең,
Пайғамбарларыма жаманлық қылмаң!», – деди+.

16Елге ашлық жиберди,
Бир тислем нанға зар қылды+.
17Олардың алдынан бир адамды жиберди,
Аўа, Юсуп қул болып сатылды+.
18Оның аяқлары шынжырланды,
Мойнына буғаў салынды.
19Оның айтқанлары орынланғанша,
Жаратқан Ийениң сөзи оны сынады+.
20Патша адам жиберип, Юсупти босатты,
Халықлардың ҳүкимдары оны азат қылды+.
21Оны өз сарайының басқарыўшысы,

Пүткил ийелигиниң ҳүкимдары етип тайынлады.[*]+

22Қәлесе, хызметкеримди шынжырласын,

Ақсақалларыма даналық үйретсин, деди.

23Кейин Израил Мысырға келди,
Яқып Мысырға, яғный Хам үлкесине орналасты+.
24Жаратқан Ийе оның халқын берекетледи,

Душпанларына қарағанда, олардың санын көбейтти+.

25Кейин Ийемиз Мысыр халқының жүрегинде,
Өз халқына деген жек көриўшилик оятты.
Мысыр халқы Оның қулларына қарсы,
Ҳийлекерлик қыла баслады.[*]+

26Ол Өз қулы Муўсаны,

Өзи таңлап алған Харонды жиберди+.

27Олар көрсетти Жаратқан Ийениң кәраматлы белгилерин,

Хам үлкесинде әжайып ислерин+.

28Жаратқан Ийе қараңғылық жиберип, елди тас түнек қылды,

Муўса менен Харон Оның сөзлерине қарсы шықпады+.

29Олардың суўларын қанға айландырды,

Ондағы балықларды набыт қылды+.

30Мысыр жери қурбақаларға толып кетти,

Ҳәттеки, патшасының бөлмесине кирди+.

31Жаратқан Ийе буйырғанда, ийтшыбынлар ушып келди,

Ширкейлер пүткил елди қаплады+.

32Жаўынның орнына буршақ жаўдырды,

Шақмақ шақтырды олардың елинде+.

33Жүзимзарларын ҳәм әнжир ағашларын қуртты,

Елдеги барлық тереклерди сындырды.

34Ол буйырғанда, шегирткелер келди,

Сансыз шекшеклер пайда болды+.

35Олар елдеги барлық өсимликлерди,

Атызлардағы егинлерди жеп таўысты.

36Жаратқан Ийе елдеги туңғышлардың ҳәммесин,

Ҳәр бириниң белиндеги күшиниң биринши жемиси болған балаларын өлтирди+.

37Израиллыларды елден гүмис ҳәм алтын менен шығарды[*],

Урыўларының ишинде сүрниккени болмады+.

38Олар шығып кеткенде, Мысыр қуўанды,

Мысыр халқы Израилдан қорқып қалған еди+.

39Жаратқан Ийе Израилды булт пенен жаўды,

Түнде жақты болсын, деп от берди[*]+.

40Халық сорағанда, оларға бөденелер жиберди,

Аспаннан нан жаўдырып, оларды тойдырды[*]+.

41Тасты жарды, суў атлығып шықты,

Қуўраған жерлерден дәрья болып ақты[*]+.

42Ол Өз мухаддес ўәдесин,

Қулы Ибрайымға берген сөзин ядына алды[*]+.

43Халқын қуўаныш ишинде,

Таңлағанларын шадлық пенен елден алып шықты+.

44Басқа миллетлердиң жерлерин оларға берди,

Сол халықлардың мийнетин мүлик қылып алды+.

45Солай етип, Оның қағыйдаларын орынлап,

Нызамларына бойсыныўы ушын иследи.

Ҳалилуйя!

105

105^1Ҳалилуйя!

Жаратқан Ийени тәрийиплең, Ол ийгиликли,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

2Жаратқан Ийениң уллы ислерин ким айтып бере алады?

Ким Оған ылайықлы түрде алғыс айта алады?
3Қандай бахытлы әдалатлық пенен ис тутқанлар,
Ҳәмме ўақытта туўры ислерди қылғанлар!+

4Жаратқан Ийе, халқыңа реҳим еткениңде, есле мени,

Қутқарғаныңда, мени де итибарға ал.

5Таңлағанларыңның бахытын көрейин,

Халқыңның қуўанышын көрип, қуўанайын,

Халқыңның мақтанышын бирге бөлисейин.

6Ата-бабаларымыз сыяқлы, бизлер де гүна иследик,

Айып ислер ҳәм жаўызлық қылдық+.
7Ата-бабаларымыз Мысырда болған ўақытта,
Ислеген әжайып ислериңе итибар бермеди,
Сениң мол сүйиспеншилигиңди еслемеди,

Теңиз бойында, Қызыл теңизде қозғалаң көтерди+.

8Бирақ Жаратқан Ийе қүдиретин көрсетиў ушын,
Өз аты ушын оларды қутқарды+.
9Қызыл теңизге бақырды, теңиз қурып қалды,
Қурғақ жерден жүргизгендей,
Оларды теңиз түби арқалы өткерди+.

10Оларды жек көретуғынлардың қолынан қутқарды,

Душпанларының қолынан азат қылды+.
11Жаўларын суў басты,
Олардың ҳеш бири аман қалмады+.
12Сонда ата-бабаларымыз Оның сөзине исенди,
Оны алғыслап, қосық айтты.[*]+

13Деген менен, олар Жаратқан Ийениң ислерин дәрҳал умытты,

Оның көрсететуғын жол-жорығын күтип отырмады+.

14Шөлде олар нәпсихорлыққа берилди,

Изсиз далада Қудайды сынады+.

15Қудай олардың сорағанын берди,

Бирақ оларға аўыр кеселлик жиберди[*]+.

16Ордада олар Муўсаны,

Жаратқан Ийениң мухаддеси болған Харонды күнледи,+

17Жер жарылып, Датанды жутып жиберди,
Абирам менен оның шериклерин жалмады+.
18Олардың изинен жүргенлерге от түсти,
Жалын жандырып жиберди жаўызларды.[*]+

19Хореб таўында тананың мүсинин ислеп алды,
Сол қуйып ислеген бутына табынды+.
20Шөп жейтуғын тананың мүсинине,
Қудайдың уллылығын алмастырды+.
21Олар умытты өзлерин қутқарған Қудайды,
Мысырда уллы ислерди ислегенди,+
22Хам үлкесинде әжайып ислерди көрсеткенди,
Қызыл теңизде таң қаларлық ислерди қылғанды.

23Соның ушын, Қудай оларды жоқ қылатуғынын айтты,

Бирақ таңлаған адамы Муўса араға түсип,

Оны қуртаман деген ғәзебинен қайтарды.[*]+

24Кейин әжайып елден жүз бурды,

Қудайдың берген ўәдесине исенбеди+.

25Өз шатырларында тоңқылдады,

Жаратқан Ийениң айтқанларына қулақ салмады.

26Соның ушын, Жаратқан Ийе ант ишип:

«Сизлерди шөлде қуртып таслайман,

27Урпақларыңызды миллетлер арасына тарқатаман,

Өзге еллерге шашып жиберемен», – деди.[*]+

28Олар Пеордағы Баалға байланып қалды,

Өлилерге берилген қурбанлық гөшинен жеди+.

29Олар өз қылмыслары менен Жаратқан Ийени ғәзеплендирди,

Сонлықтан оба кеселлиги олардың арасына жайылды.

30Пинехас турып, араға түсти,
Сонда апат та тоқтады+.
31Оның бул иси әдиллик саналып,
Әўладтан-әўладқа мәңги даўам етеди.[*]+

32Мериба суўлары жанында олар Жаратқан Ийени және ғәзеплендирди,

Олар себепли Муўсаның басына қайғы түсти+.
33Олар Муўсаның ашыўына тийди,
Ол да ойланбастан сөйледи.[*]+

34Жаратқан Ийе жоқ етиўди буйырса да,
Олар жоқ етпеди халықларды+.
35Басқа халықлар менен араласты,
Олардың үрп-әдетлерин үйренди+.
36Олардың бутларына табынды,
Бутлар олар ушын дузақ болды+.
37Ул ҳәм қызларын,
Жинлерге қурбанлық қылды+.
38Қанан бутларына қурбанлық болсын деп,
Ул ҳәм қызларының қанын,
Айыпсызлардың қанын төкти.
Ел төгилген қан себепли ҳарамланды+.
39Олар ислери менен ҳарам болды,
Қылмыслары менен опасызлық қылды.[*]

40Жаратқан Ийениң ғәзеби лаўлады халқына қарсы,

Жеркенди Өзиниң меншик халқынан.

41Оларды басқа халықларға тәслим қылды,

Жек көретуғынлары оларға ҳүкимдар болды+.

42Душпанлары оларды езди,

Олардың қол астында баслары ийилди+.

43Жаратқан Ийе оларды көп мәрте қутқарды,

Бирақ олардың ақыл-еси қозғалаң көтериў болды,

Гүналары себепли пәске урылды.[*]+

44Сонда да, Жаратқан Ийе халықтың қыйыншылығына итибар берди,

Дад-пәриядына қулақ салды+.

45Олар ҳақы Өз келисимин еследи,

Уллы сүйиспеншилиги себепли оларға реҳим қылды+.

46Оларды тутқынға алғанларды,

Реҳимли болыўға ийтермеледи+.

47Қутқар бизлерди, Қудайымыз Жаратқан Ийе,

Басқа халықлар арасынан бизлерди жыйна.

Мухаддес атыңды тәрийиплейик,

Саған алғыс айта алғанымыз ушын мақтанайық.

48Израилдың Қудайы Жаратқан Ийеге,

Әўел бастан, мәңгиге дейин алғыслар болсын!

Пүткил халық: «Аўмийин!» – десин.

Ҳалилуйя!+

106

106^1Жаратқан Ийени тәрийиплең, Ол ийгиликли,
Садықлығы мәңги даўам етеди+.
2Солай десин Жаратқан Ийениң қутқарғанлары,
Душпан қолынан азат етип алғанлары,+
3Шығыс, батыс, арқа ҳәм қубладан,
Шет еллерден жыйнап алғанлары.

4Базылары изсиз далаларда гезип жүрди,

Мәканлаў ушын қалаға жол таппады.

5Аш болып, шөллеп қалды,

Жанлары ҳәлсиреп, өле жазлады.

6Сонда олар азап ишинде Жаратқан Ийеге жалбарынды,

Жаратқан Ийе оларды азаптан азат етти.

7Мәканлай алатуғын қалаға оларды,

Туўры жол менен жетелеп, баслап барды.

8Алғыслар айтсын Жаратқан Ийеге сүйиспеншилиги ушын,

Адамларға ислеген әжайып ислери ушын.

9Ол шөллегенниң шөлин қандырды,

Аш болғанды жақсы азықлар менен тойдырды+.

10Базылары тас түнек қараңғылықта,
Шынжырланып, азап ишинде отырды+.
11Олар Қудайдың сөзлерине қарсы шығып,

Қудай Тааланың үгит-нәсиятларын менсинбеген еди+.

12Ол аўыр жумыслар менен олардың көкирегин басты,

Жығылғанда, жәрдем беретуғын ҳеш ким болмады+.

13Сонда олар азап ишинде Жаратқан Ийеге жалбарынды,

Жаратқан Ийе оларды азаптан қутқарды.

14Алып шықты тас түнек қараңғылықтан,

Үзип таслады шынжырларын.

15Алғыслар айтсын Жаратқан Ийеге сүйиспеншилиги ушын,

Адамларға ислеген әжайып ислери ушын!

16Ол қола дәрўазаларды сындырды,

Темир тәмбилерди екиге бөлип таслады+.

17Базылары жынаят қылып, ақмақтай болды,

Гүналары себепли азап шекти.

18Барлық азық-аўқаттан жүреклери айнып,

Өлим аўзына жақынлап қалды+.

19Сонда олар азап ишинде Жаратқан Ийеге жалбарынды,

Жаратқан Ийе оларды азаптан қутқарды.

20Сөзин жиберип, шыпалады,

Қәбирден оларды қутқарды+.

21Алғыслар айтсын Жаратқан Ийеге сүйиспеншилиги ушын,

Адамларға ислеген әжайып ислери ушын!
22Миннетдаршылық қурбанлықларын усынсын,
Оның ислерин бәлент даўыс пенен жәрияласын!+

23Базылары кемелер менен теңизге шығып,
Шексиз суўларда саўда қылды,
24Жаратқан Ийениң ислерин,
Терең суўларда ислеген әжайып ислерин көрди.
25Ол буйрық бергенде, даўыл басланды,
Теңиз толқынлары бийик көтерилди+.

26Кемелер жоқары көтерилип, және туңғыйыққа түсти,

Апаттан кемедегилердиң руўхлары түсип кетти.

27Олар мәскүнемдей шайқалып жүрди,

Олардың шеберликлери нәтийже бермеди+.

28Сонда олар азап ишинде Жаратқан Ийеге жалбарынды,

Жаратқан Ийе оларды апаттан алып шықты.

29Ол даўылды тынышландырды,

Теңиз толқынлары да басылды+.

30Даўыл тоқтағанда, олар қуўанды,

Өзлери гөзлеген мәнзилге Жаратқан Ийе жеткерди.

31Алғыслар айтсын Жаратқан Ийеге сүйиспеншилиги ушын,

Адамларға ислеген әжайып ислери ушын!

32Оны уллыласын жәмийет ишинде,

Алғыслар айтсын ақсақаллар жыйынында.

33Ол дәрьяларды шөлге,
Булақларды кеўип қалған жерге айландырады+.
34Турғынларының жаўызлығы себепли,
Өнимли топырақты шор жерге айландырады+.
35Ал шөлди көллерге,
Кеўип қалған жерди булақларға айландырады+.
36Ашларды сол жерге жайластырады,
Олар жасаў ушын қала қурады.
37Егин егип, жүзимзарлар отырғызады,
Солардан мол өним алады.
38Жаратқан Ийениң жарылқаўы астында,
Олар өсип-өнеди,
Малларының саны көбейеди+.

39-40Жаратқан Ийе хор қылды ақсүйеклерди,

Изсиз бир шөлде гездирди оларды.

Күшли езиўшиликтен ҳәм азаптан,

Олардың саны азайып, көкиреклери басылды+.

41Ал жарлыларды болса, езиўшиликтен қутқарды,

Қой сүриўиндей етип, зүрядын көбейтти+.

42Ҳақ адамлар буны көрип шадланады,

Наҳақлар болса аўызларын жабады+.

43Ким дана болса, усыларға итибар берсин,

Жаратқан Ийениң сүйиспеншилигин аңласын+.

107

(Заб 56:8-12; 59:7-14)

107^1•Қосық. Даўыттың жыры

2Жүрегим Саған садық, Қудай,

Пүткил жаным менен Сени жырлап, саз шертемен+.

3Оян, ҳәй арфа ҳәм лира,

Ерте таңды мен оятайын!+

4Халықлар арасында Сени алғыслайман, Жаратқан Ийе,

Миллетлер арасында саз шертип, Саған алғыс айтаман.

5Сүйиспеншилигиң көклерден асар,

Садықлығың бултларға тийер+.

6Көктен де жоқары уллылана бер, Қудай,

Даңқың пүткил жер жүзине жайылсын!

7Оң қолың менен жеңис бер, мени есит,

Өз сүйгенлериң қутқарылсын!

8Қудай Мухаддес мәканында былай деди:

«Йошланып, Шехемди бөлемен,

Суккот ойпатлығын өлшеп беремен+.

9Гилад Меникидур, Менашше де Меники,

Эфрайым дуўлығам, Яҳуда ҳүкимдарлық ҳасам.

10Моаб жуўынатуғын ләгеним,

Эдомға аяқ кийимимди таслайман,

Филист жеринде жеңис дабылын қағаман».

11Ким мени бекинисли қалаға алып барады?

Ким маған Эдомға дейин жол көрсетеди?

12Қудай, Сен емессең бе?

Бирақ Сен бизлерден жүз бурдың.

Әскерий ордамызға басшылық етпей қойдың.

13Душпанға қарсы гүресте жәрдем бер,

Адамзаттың жәрдеми бийҳудадур+.

14Қудай, Сениң жәрдемиң менен қаҳарманлық көрсетемиз,

Душпанларымызды басқылап таслайсаң.

108

108^1Атқарыўшылардың жетекшиси ушын. Даўыттың жыры

Мен алғыслап жүрген Қудай,

Үнсиз қалма!+

2Жаўызлар ҳәм өтирикшилер маған қарсы аўзын ашып,

Жалғаншы тиллери менен мени алдайды+.

3Жеркенишли сөзлер менен мени қоршап,

Себепсиз маған қарсы ҳүжим қылады+.

4Сүйиспеншилигиме қарсы айып тағады,

Бирақ дуўа етиўди даўам етемен.

5Жақсылығыма жаманлық қайтарады,

Сүйиспеншилигим ушын мени жек көреди+.

6Жаўыз адамды оларға қарсы қой,
Оң жағында айыплаўшы биреў турсын!+
7Ҳүким етилгенде, олар айыплы болсын,
Олардың дуўасы гүна саналсын!+
8Олардың өмири қысқа болсын,
Ислейтуғын ўазыйпасын басқа биреў алсын!+
9Балалары жетим,
Ҳаяллары жесир болып қалсын!+
10Балалары гезенде болып, тиленшилик қылсын,

Қарабақанаға айланған үйлеринен кетип, нан излесин!+

11Мал-мүликлерин сүтхорлар ийелесин,
Жыйнап-тергенлерин жат адамлар тартып алсын!
12Ҳеш ким оларға жақсылық қылмасын,
Жетимлерине ҳеш ким реҳим етпесин!
13Олардың әўлады жоқ болсын,
Бир әўладтан соң атлары өшип қалсын!+
14Олардың ата-бабаларының гүналарын,
Жаратқан Ийе, Сен еске ал,
Аналарының гүнасы өширилмесин!+

15Гүналары ҳәмме ўақытта, Жаратқан Ийе, Сениң алдыңда турсын,

Олардың атларын жер жүзинен жоқ ет!+

16Себеби олар жақсылық қылыўға урынбады,
Бийшара ҳәм мүтәжлерди қуўдалап,
Үмитсизликке түскенлерди өлтирди.
17Басқаларды нәлетлеўди жақсы көрди,
Енди сол нәлетлер өз басына түссин!
Ҳеш кимди жарылқаўды хош көрмеди,
Енди жарылқаў олардан узақ болсын!
18Нәлетти олар кийимдей етип кийип алды,
Нәлетлер суўдай ишине кирсин,
Майдай сүйеклерине сиңсин!+
19Кийим кийгендей, нәлетке оранып алсын,
Оны ҳәр күни белине қайыс қылып тақсын!

20Жаратқан Ийе усылай етип қайтарсын мени айыплаўшыларға,

Маған қарсы жаман сөз айтыўшыларға!

21Ал Қудай Ийе,
Өз атың ушын маған жәрдем бер,
Сүйиспеншилигиң ийгиликли, мени қутқар!+
22Мен бийшара ҳәм мүтәжбен,
Ишимде жүрегим жараланған+.
23Кешки көлеңкедей жоқ болып баратырман,
Қағып жиберилдим шегиртке сыяқлы+.
24Ораза тутыўдан дизелеримде дәрман қалмады,
Азып, сүйек болып қалдым.

25Мени айыплап атырғанлардың алдында жүзим төмен болды,

Мени көргенде, олар басын шайқайды!

26Маған жәрдем бер, Қудайым Жаратқан Ийе,

Сүйиспеншилигиң ҳақы қутқар мени!

27Олар билсин бул исте Сениң қолың бар екенин,

Буны Сениң ислегениңди, Жаратқан Ийе!

28Мейли, олар мени нәлетлесин, бирақ Сен мени жарылқайсаң,

Маған ҳүжим қылғанда, олар шерменде болсын,

Қулың болған мен шадланаман.

29Мени айыплаўшылар кийим кийгендей уятқа бөленсин,

Шапан жамылғандай, шерменделикти жамылсын!+

30Жаратқан Ийени көп тәрийиплеймен,
Жәмәәт ишинде Оны алғыслайман.
31Ол мүтәж адамның оң тәрепинде турады,

Оның жанына қарсы ҳүким шығаратуғынлардан қутқарады+.

109

109^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе ийеме былай деди:

«Душпанларыңды аяғыңның астына бастырмағанымша,

Мениң оң жағымда отыр»+.

2Жаратқан Ийе Сионнан баслап патшалығыңды кеңейтеди,

Душпанларыңның үстинен ҳүкимдарлық қыл!+
3Сен саўашқа атланғаныңда,
Ләшкерлериң өз қәлеўи менен изиңе ереди.
Таң қушағынан туўылған шық сыяқлы,
Мухаддес кийимлер ишинде,
Жаслар сениң алдыңа келеди.

4Жаратқан Ийе ант ишти, Өз қарарынан қайтпайды:

«Сен Мелкиседек[*] сыяқлы,

Мәңгиге руўханий болып қаласаң!» – деди+.

5Ийе сениң оң жағыңда,

Ол Өзиниң ғәзеп күнинде патшаларды езип таслайды+.

6Миллетлерге қарсы ҳүким шығарып,

Өликлерди үйип таслайды,

Пүткил жер жүзиндеги ҳүкимдарларды езип таслайды+.

7Патша жол бойындағы өзектен суў ишеди,

Ол басын жоқары көтереди.

110

110^1Ҳалилуйя!

Ҳақ адамлардың жыйынында,

Жәмийет ишинде,

Пүткил жүрегим менен Жаратқан Ийени тәрийиплеймен+.

2Жаратқан Ийениң ислери уллы,

Олардан ләззет алатуғынлар оларды изертлейди+.

3Оның ислери салтанатлы ҳәм уллы,

Әдалатлығы мәңгиге даўам етеди+.

4Жаратқан Ийе умытылмас әжайып ислер қылды,
Ол мийримли ҳәм реҳимли+.
5Өзинен қорқатуғынларға нан береди,
Дүзген келисимин ҳеш ўақытта умытпайды+.
6Басқа халықлардың жерлерин Өз халқына берип,
Көрсетти оларға қүдиретли ислерин.
7Ислеген ҳәр бир исинде садық ҳәм әдил,
Оның барлық пәрманлары исенимли.
8Булар мәңги-бақый беккем турады,

Садықлық ҳәм әдалатлық пенен орынланыўы тийис.

9Ол Өз халқын азат етти,

Олар менен мәңгиге келисим дүзди.

Оның аты мухаддес ҳәм айбатлыдур+.

10Жаратқан Ийеден қорқыў – даналықтың басы,
Оның буйрықларын орынлағанның ҳәммеси,
Ақыл-парасаттың ийеси болады.
Оған мәңги алғыс-мақтаў айтылады!+

111

111^1Ҳалилуйя!

Қандай бахытлы Жаратқан Ийеден қорқатуғын,

Оның буйрықларын орынлап, рәҳәтленетуғын адам!+

2Оның әўлады қүдиретли болар жер жүзинде,
Ҳақлардың әўлады жарылқаў алады+.
3Молшылық ҳәм байлық үйинде болады,
Ҳақлығы мәңги даўам етеди+.
4Қараңғылықта нур шығады ҳақлар ушын,

Мийрим-шәпәәтли, реҳимли ҳәм әдил адамлар ушын+.

5Қолы ашық, қарыз беретуғын,

Ислерин әдалатлық пенен ислейтуғын адам абадан турмысқа ериседи!+

6Ол ҳасла сүрникпейди,
Ҳақ адам мәңги еске алынады+.
7Ол жаман хабардан қорқпайды,
Жаратқан Ийеге исенген жүреги беккем+.
8Оның жүреги мықлы, қорқыў дегенди билмейди,
Душпанларының жеңилисин көреди+.
9Ол мүтәжлерге сақыйлық пенен жәрдем береди,
Оның ҳақлығы мәңги даўам етеди,
Қүдиретли ҳәм абырайлы болады+.

10Жаўыз адам буны көрип, ашыўланады,
Тисленип, өзин өзи жеп, жоқ болады,
Жаўызлардың қәлеўи пушқа шығады+.

112

112^1Ҳалилуйя!

Алғыслар айтың, ҳәй Жаратқан Ийениң қуллары,

Жаратқан Ийениң атына алғыслар айтың!

2Ҳәзир ҳәм мәңгиге,
Жаратқан Ийениң атына алғыслар болсын!+
3Шығыстан батысқа дейин,
Жаратқан Ийениң атына алғыслар болсын!+
4Жаратқан Ийе барлық миллетлерден бәлентте,
Оның салтанаты көклерден де жоқары+.

5Жоқарыда тахтта отырған,

Қудайымыз Жаратқан Ийеге ким теңлесе алады+?

6Ол ийилип қарайды,

Көктегилерге ҳәм жер жүзиндегилерге+.

7Жарлыны топырақтан көтерип алып,

Бийшараны тасланды арасынан алып шығады+.

8Оларды отырғызады ақсүйеклер менен,

Халқының ақсүйеклери менен.

9Бийперзент ҳаялды өз үйинде жарылқап,

Оған перзент сыйлап, бахытлы қылады.

Ҳалилуйя!+

113

113^1Израил Мысырдан шыққанда,
Яқыптың урпағы тили басқа халықтан кеткенде,+
2Яҳуда Жаратқан Ийениң мухаддес жери,
Израил Оның патшалығы болды.

3Теңиз оларды көрип, артқа шегинди[*],

Иордан дәрьясы терисине ақты[*]+.

4Таўлар қошқарлар сыяқлы,

Төбешиклер қозылар киби секирди[*]+.

5Ҳәй, теңиз, не ушын артқа шегиндиң?

Ҳәй, Иордан, не ушын терис қарай ақтың?

6Ҳәй, таўлар, не ушын қошқар сыяқлы,

Ҳәй, төбешиклер, не ушын қозы киби секирдиң?

7Титире, ҳәй жер жүзи, Ийениң алдында,

Яқыптың Қудайының алдында+.

8Ол жартасты суў ҳәўизине,

Қатты тасты булаққа айландырды[*]+.

9Бизлердиң емес, Жаратқан Ийе, бизлердиң емес,

Сүйиспеншилигиң ҳәм садықлығың ҳақы,

Сениң атың даңққа бөленсин!

10Не ушын басқа халықлар:
«Олардың Қудайы қаяқта?» – деп айтыўы керек+?
11Бизлердиң Қудайымыз көклерде,
Ол нени қәлесе, соны ислейди+.
12Ал олардың бутлары гүмис ҳәм алтыннан,
Адамның қоллары менен соғылған+.
13Аўызлары бар, сөйлемейди,
Көзлери бар, көрмейди,+
14Қулақлары бар, еситпейди,
Мурынлары бар, ийис сезбейди,
15Қоллары бар, бирақ сезбейди,
Аяқлары бар, жүрмейди,
Тамақларынан даўыс шығара алмайды+.

16Оларды соққан, оларға исенгенлердиң ҳәммеси,

Солар сыяқлы болып қалады!+

17Израил халқы, Жаратқан Ийеге үмит байлаң,
Ол жәрдемшиңиз ҳәм қалқаныңыздур!
18Харон урпағы, Жаратқан Ийеге үмит байлаң,
Ол жәрдемшиңиз ҳәм қалқаныңыздур!+

19Жаратқан Ийеден қорқатуғынлар, Жаратқан Ийеге үмит байлаң,

Ол жәрдемшиңиз ҳәм қалқаныңыздур!

20Жаратқан Ийе бизлерди ядында тутып, жарылқайды,

Израил халқын жарылқайды,

Харон урпағын жарылқайды.

21Үлкенди-кишини,

Өзинен қорқатуғынлардың ҳәммесин жарылқайды.

22Сизлердиң ҳәм балаларыңыздың санын,
Жаратқан Ийе көбейтсин!+
23Аспан ҳәм жерди дөреткен Жаратқан Ийе,
Сизлерди жарылқасын!

24Көклер Жаратқан Ийеге тийисли,

Ал жер жүзин Ол адамларға берди.

25Марҳумлар, үнсизлик мәканына түскенлер,

Жаратқан Ийеге алғыслар айтпайды+.

26Бизлер Жаратқан Ийени алғыслаймыз,

Ҳәзирден баслап мәңгиге дейин.

Ҳалилуйя!+

114

114^1Жаратқан Ийени сүйемен,

Ол дадымды еситеди+.

2Маған қулақ түргени ушын,

Өмирим бойы, Оны шақыраман.

3Өлим арқанлары мени орап алды,
Өлилер мәканының қорқынышы қыйнады,
Мени ҳәсирет ҳәм қайғы басты+.
4Сонда Жаратқан Ийениң атын айтып шақырдым,
«О Жаратқан Ийе, жанымды қутқар!» – дедим.

5Жаратқан Ийе меҳрибан ҳәм әдил,

Қудайымыз реҳимли+.

6Жаратқан Ийе сада адамларды сақлайды,

Қәўип-қәтерде қалғанымда, мени қутқарады.

7Ҳәй, жаным, және рәҳәтлен,

Жаратқан Ийе саған жақсылық қылды+.

8Жаратқан Ийе, Сен жанымды өлимнен,
Көзлеримди жастан,
Аяқларымды сүрнигиўден сақладың+.
9Тирилердиң әлеминде,
Жаратқан Ийениң дәргайында жүремен+.

115

115^1«Қатты азап шегип атырман», – дегенимде де,

Мен исенимимди жойтпадым+.

2Асығып, албырағанымда,

«Барлық адамлар өтирикши», – дедим+.

3Маған қылған соншелли көп жақсылықларын,

Жаратқан Ийеге қалай қайтараман+?

4Қутқарғаны ушын ишимлик садақасын усынаман,

Жаратқан Ийениң атын айтып шақыраман.

5Пүткил халқының алдында,

Жаратқан Ийеге айтқан антымды орынлайман+.

6Садық қулларының өлими,
Жаратқан Ийениң нәзеринде қымбатлыдур+.
7О Жаратқан Ийе, шынында мен Сениң қулыңман,
Шорыңның улыман,
Сен мени буғаўдан азат еттиң+.

8Миннетдаршылық қурбанлығын Саған усынып,
Сениң атыңды айтып шақыраман, Жаратқан Ийе+.
9-10Жаратқан Ийениң Үйиниң ҳәўлисинде,
Ерусалим, сениң қақ ортаңда,
Пүткил халықтың алдында,
Жаратқан Ийеге айтқан антымды орынлайман.

Ҳалилуйя!

116

116^1Барлық миллетлер, Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаўлар айтың!

Барлық халықлар, Оны даңққа бөлең!+

2Бизлерге көрсеткен сүйиспеншилиги уллы,

Жаратқан Ийениң садықлығы мәңгиге даўам етеди.

Ҳалилуйя!+

117

117^1Жаратқан Ийени тәрийиплең, Ол ийгиликли,

Садықлығы мәңги даўам етеди!+

2Израил халқы былай десин:

«Садықлығы мәңги даўам етеди!»

3Харонның урпағы былай десин:

«Садықлығы мәңги даўам етеди!»

4Жаратқан Ийеден қорқатуғынлар былай десин:

«Садықлығы мәңги даўам етеди!»

5Қыйын жағдайымда Жаратқан Ийеге жалбарындым,

Жуўап берип, Ол мени кеңисликке шығарды+.

6Жаратқан Ийе мениң менен бирге, қорқпайман,

Не қыла алады адамлар маған+?

7Жаратқан Ийе мениң менен бирге, Ол мениң мәдеткерим,

Мени жек көргенлердиң жеңилисин көремен+.

8Адамнан үмит еткеннен гөре,

Жаратқан Ийеден пана излеген жақсы+.

9Ақсүйеклерден үмит еткеннен гөре,

Жаратқан Ийеден пана излеген жақсы.

10Барлық миллетлер мени қоршап алды,
Жаратқан Ийениң аты менен қыйраттым оларды+.
11Қоршап алып, маған ҳүжим қылды,
Жаратқан Ийениң аты менен қырдым оларды.
12Ҳәррелердей мени қоршап алды,
Бирақ жанған тикен путасындай тез өшип қалды,
Жаратқан Ийениң аты менен қырдым оларды.
13Мени қулатыў ушын қатты ийтерди,
Бирақ Жаратқан Ийе маған жәрдем берди.
14Жаратқан Ийе күш-қүдиретим,
Қутқарыўға келди Ол мени+.

15Шадлық ҳәм жеңис даўыслары,

Жаңлайды ҳақ адамлардың шатырларында:

«Жаратқан Ийениң оң қолы қүдиретли ислер қылады!+

16Жаратқан Ийениң оң қолы жеңис береди,

Жаратқан Ийениң оң қолы қүдиретли ислер қылады!»

17Мен өлмеймен, жасайман,

Жаратқан Ийениң ислерин жәриялайман+.

18Жаратқан Ийе мени қатаң жазалап, жолға салды,

Бирақ өлимге тапсырмады.

19Ашың маған ҳақлық дәрўазаларын,

Кирип, Жаратқан Ийени тәрийиплейин+.

20Бул Жаратқан Ийениң дәрўазасы!

Ҳақ адамлар оннан кире алады+.

21Сени тәрийиплеймен, себеби маған жуўап бердиң,

Мени қутқарыўға келдиң.

22Қурылысшылардың керексиз деп таслаған тасы,

Үйдиң мүйешиниң тийкарғы тасы болды+.

23Жаратқан Ийе қылған бул ис,

Көзимизге әжайып көринди!

24Бүгин Жаратқан Ийениң жаратқан күни,

Усы күни қуўанып, шадланайық!

25Жалбарынамыз, Жаратқан Ийе, қутқар бизлерди,

Жалбарынамыз, Жаратқан Ийе, бизлерге әўмет бер!

26Жаратқан Ийениң аты менен келетуғын жарылқансын!

Жаратқан Ийениң Үйинен саған пәтия беремиз+.

27Жаратқан Ийе – Қудайдур, бизлерге нур береди,

Байрамды белгилеп баслаң,

Жапырақлы шақаларды алып, қурбанлық орынға барың+.

28Сен мениң Қудайымсаң, Сени тәрийиплеймен,

Сен мениң Қудайымсаң, Сени уллылайман.

29Жаратқан Ийени тәрийиплең, Ол ийгиликли,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

118

118^1Қандай бахытлы минсиз жолдан жүргенлер,

Жаратқан Ийе, Сениң нызамың бойынша жасайтуғынлар!+

2Қандай бахытлы Сениң шәртлериңе әмел қылатуғынлар,

Шын жүреги менен Сени излегенлер!

3Олар ҳеш қандай наҳақлық қылмас,

Сениң жолыңда жүрер+.

4Берген пәрманларыңды,

Муқыятлы түрде орынлаўымызды тапсырдың.

5Қәне енди, турақлы болсам,

Сениң қағыйдаларыңды орынлаўда!

6Егер барлық буйрықларыңнан нәзеримди айырмасам,

Мен шерменде болмайман+.
7Сениң әдил нызамларыңды үйренгенимде,
Пәк жүрек пенен Саған алғыс-мақтаў айтаман.
8Қағыйдаларыңды орынлайман,
Мени пүткиллей таслап кетпе!+

9Жас жигит қалай пәк жол менен жүре алады?

Сениң сөзиң бойынша жасаў арқалы соған ериседи+.

10Пүткил жүрегим менен Саған умтыламан,
Буйрықларыңнан аўып кетиўиме жол қойма!+
11Саған қарсы гүна ислемеўим ушын,
Жүрегимде сақладым сөзлериңди+.
12Алғыслар болсын Саған, Жаратқан Ийе,
Маған қағыйдаларыңды үйрет+.
13Аўзыңнан шыққан барлық қарарларыңды,
Өз аўзым менен жәриялайман+.
14Шәртлериң менен жасап, шадланаман,
Үлкен байлық тапқандай боламан+.
15Пәрманларың ҳаққында терең ой жуўыртаман,
Сениң жолларыңа дыққат қыламан+.
16Қағыйдаларыңнан ләззет аламан,
Сөзлериңди умытпайман.

17Маған, қулыңа ийгилик қыл,

Өмир сүрип, сөзиңе әмел қыламан.

18Көзлеримди аш,

Нызамыңдағы әжайып ислериңди көрейин.

19Мен бир келгиндимен бул дүньяда,

Буйрықларыңды меннен жасырма+.

20Бәрқулла Сениң ҳүкимлериңди,

Жаным сағынып сарғаяды+.

21Буйрықларыңнан аўып кеткен,

Нәлетленген тәкаббирлерди кейийсең+.

22Масқарашылық ҳәм хорлықты меннен узақластыр,

Себеби шәртлериңди орынлап киятырман.

23Басшылар жыйналып, маған қарсы өсек айтса да,

Мен, қулың Сениң қағыйдаларың ҳаққында терең ой жуўыртаман+.

24Шәртлериңнен ләззет аламан,

Олар маған ақыл береди.

25Жаным әжелге жақынлап қалды,

Ўәдең бойынша өмир бер маған.

26Жүрген жолларымды айтып бердим, маған жуўап бердиң,

Қағыйдаларыңды үйрет маған!

27Пәрманларыңның мәнисин түсиндир,

Солай етип, әжайып ислериң ҳаққында ой жуўыртайын.

28Ғам-қайғыдан жаным ада болды,
Ўәде қылғаныңдай, мени аяққа турғыз!+
29Жаман жолдан узақластыр,
Мийримиң менен маған нызамыңды үйрет.
30Садықлық жолын таңладым,
Әдалатлы қағыйдаларыңды көз алдыма қойдым.
31Шәртлериңди беккем услайман,
Жаратқан Ийе, уятқа қалдырма мени!

32Шын жүректен буйрықларыңның жолынан жүремен,

Кеўлиме кең түсиник бердиң.

33Қағыйдаларыңның жолын үйрет маған, Жаратқан Ийе,

Мен оларды ақырына дейин орынлайман.

34Түсиник бер, нызамыңа әмел қыламан,

Шын жүрегимнен оған бойсынаман+.

35Буйрықларыңның жолы менен мени жетеле,

Мен оннан рәҳәт аламан.

36Жүрегимди наҳақ пайдаға емес,

Ал Өз шәртлериңе қарай бур+.

37Көзлеримди бийҳуда нәрселерден қайтар,

Өз жолыңда жанымды сақлай гөр.

38Адамлар Сеннен қорқыўы ушын,

Маған, Өз қулыңа берген ўәдеңди орынла.

39Мени өзим қорққан шерменделиктен узақ қыл,

Сениң қағыйдаларың ийгиликли.

40Пәрманларыңа талпынаман,

Сен әдалатлысаң, өмиримди сақла.

41Маған сүйиспеншилигиңди көрсет, Жаратқан Ийе,

Ўәдең бойынша қутқар мени!

42Сонда мени мазақлағанларға жуўап қайтара аламан,

Сениң сөзиңе исенемен+.

43Ҳақыйқат сөзиңди алып қойма аўзымнан,

Сениң қарарларыңа үмит байлайман.

44Нызамыңа ҳәмме ўақытта,

Ҳәзир ҳәм мәңги-бақый әмел қыламан.

45Мен еркин жүремен,

Себеби пәрманларыңды орынлаўға тырысаман.

46Патшалар алдында шәртлериңди айтаман,

Буннан уялмайман+.

47Буйрықларыңнан ләззет аламан,

Оларды жақсы көремен+.

48Буйрықларыңды сүйип, ҳүрмет етемен,

Қағыйдаларың ҳаққында ой жуўыртаман.

49Қулың болған маған берген ўәдеңди есле,
Ол арқалы Сен маған үмит бердиң.
50Сениң ўәдең өмиримди сақлайды,

Азап ишинде қалғанымда усы маған жубаныш береди.

51Тәкаббирлер мени ҳәдден тыс мазақлайды,

Сонда да Сениң нызамыңнан жүз бурмадым+.

52Әзелги қағыйдаларыңды еслеймен,

Солар маған жубаныш береди, Жаратқан Ийе.

53Нызамыңнан жүз бурған жаўызлар себепли,

Ғәзепке толып кетемен+.

54Қай жерде жасасам да,

Сениң қағыйдаларыңды жырлап жүремен+.

55Түнде атыңды еслеймен, Жаратқан Ийе,

Нызамыңа әмел қыламан.

56Бул маған әдет болып қалған,

Сениң пәрманларыңа әмел қыламан.

57Мениң үлесим Сенсең, Жаратқан Ийе,

Сөзлериңди орынлайман, деп ўәде бердим+.

58Шын жүрегимнен Сениң мийримиңди излеймен,

Ўәдең бойынша маған реҳим ет.

59Тутқан жолларыма дыққат еттим,

Шәртлериң бойынша адым аттым.

60Буйрықларыңды орынлаўға,

Асығаман ҳәм кешиктирмеймен.

61Жаўызлардың арқанлары мени орап байлады,

Ал мен нызамыңды умытпадым+.

62Әдил ҳүкимлериң ушын,

Түн ортасында турып, Сени тәрийиплеймен+.

63Сеннен қорқатуғынлардың,

Пәрманларыңа әмел қылатуғынлардың достыман.

64Жер жүзи сүйиспеншилигиңе толы, Жаратқан Ийе,

Қағыйдаларыңды үйрет маған!+

65Жаратқан Ийе, жақсылық қылдың қулыңа,
Берген ўәдеңде турдың.
66Маған зейин ҳәм түсиник бер,
Сениң буйрықларыңа исенемен.
67Азап шегиўден алдын жолдан адастым,
Бирақ енди Сениң сөзиңе әмел қыламан.
68Сен ийгиликлисең, жақсылық қыласаң,
Маған қағыйдаларыңды үйрет+.
69Тәкаббирлер жалған сөйлеп, мени қаралады,

Бирақ мен шын жүрегим менен пәрманларыңа бойсынаман+.

70Олардың жүреклерин май басқан,

Ал мен нызамыңнан ләззет аламан+.

71Жақсы болды азап шеккеним,

Усы арқалы қағыйдаларыңды үйрендим+.

72Аўзыңнан шыққан нызам мен ушын,

Мыңлаған алтын ҳәм гүмистен баҳалыдур+.

73Сениң қолларың мени жаратып, пишим берди,

Түсиник берип, буйрықларыңды үйрет+.

74Сеннен қорқатуғынлар мени көрип қуўансын,

Мен Сениң сөзиңе үмит байладым+.

75Жаратқан Ийе, Сениң ҳүкимлериң әдил екенин билемен,

Маған әдалатлы түрде азап шектирдиң.

76Қулың болған маған берген ўәдең бойынша,

Сүйиспеншилигиң мени жубатсын.

77Маған реҳим қыл, аман жасайын,

Нызамың мен ушын ләззетли.

78Мени жалған айыплағаны ушын,

Тәкаббирлер шерменде болсын.

Ал мен пәрманларың ҳаққында ой жуўыртаман.

79Шәртлериңди билетуғынлар, Сеннен қорқатуғынлар,

Маған бет бурсын.

80Шерменде болмаўым ушын,

Қағыйдаларыңа бола жүрегим минсиз болсын+.

81Қутқарыўыңа интизар болып, жаным ада болды,

Сениң сөзиңе үмит байладым.

82Берген сөзиңниң орынланыўын күтип,

Көзлеримниң нуры сөнди,

«Қашан мени жубатасаң?» – деп сорайман+.

83Тозған шапандай болып қалсам да,

Умытпайман Сениң қағыйдаларыңды.

84Қулың болған мен және қанша күтиўим керек?

Мени қуўғын қылып атырғанларды қашан ҳүким қыласаң+?

85Нызамыңа бойсынбайтуғын тәкаббирлер,

Шуқыр қазды мен ушын+.

86Барлық буйрықларың исенимли,

Мени наҳақ қуўдаламақта, жәрдем бер!

87Олар мени жер жүзинен жоқ қыла жазлады,

Бирақ мен Сениң пәрманларыңнан айырылмадым.

88Сүйиспеншилигиң ҳақы жанымды қорға,

Аўзыңнан шыққан шәртлериңе әмел қыламан.

89Жаратқан Ийе, сөзиң мәңги,

Ол көклерде беккем турады+.

90Садықлығың әўладтан-әўладқа даўам етеди,

Сен орнатқан жер жүзи беккем турады+.

91Қарарларың бойынша олар бүгинге дейин турыпты,

Олардың ҳәммеси Саған хызмет етеди+.

92Егер нызамың маған ләззет бағышламағанда,

Шеккен азапларымнан өлип кетер едим.

93Пәрманларыңды ҳасла умытпайман,

Солар арқалы өмиримди сақладың.

94Мен Саған тийислимен, қутқар мени,

Сениң пәрманларыңа талпынаман.

95Жаўызлар мени жоқ қылыў ушын аңлыйды,

Ал мен Сениң шәртлериңе дыққат аўдараман.

96Сениң буйрықларыңнан басқа,

Ҳеш бир нәрсе минсиз емес.

97Нызамыңды қаншелли сүйемен!

Күни бойы оның үстинде ой жуўыртаман.

98Буйрықларың мени душпанларымнан гөре дана қылады,

Буйрықларың мәңги мениң менен бирге+.

99Барлық устазларымнан гөре, ақыллырақ болдым,

Себеби шәртлериң үстинде ой жуўырттым.
100Жасы үлкенлерден гөре, данаман,
Өйткени пәрманларыңа бойсындым+.
101Сениң сөзиңе әмел қылыў ушын,
Жаман жолға аяқ басыўдан аўлақ болдым+.
102Қағыйдаларыңнан шетке шықпадым,
Сен маған тәлим бергенсең.
103Сөзлериң таңлайыма соншелли мазалы,
Палдан да татлы мениң аўзыма!+
104Пәрманларың арқалы даналыққа ийе боламан,

Соның ушын, ҳәр қандай жалған жолдан жеркенемен.

105Сөзлериң қәдемлерим ушын шыра,

Жолымды жарық қылатуғын нур+.

106Әдил қағыйдаларыңды орынлаўға ант иштим,

Сөзимде турып, антымды орынлайман+.

107Көп азап шектим, Жаратқан Ийе,

Ўәдең бойынша жанымды қорға.

108Ықтыярлы садақам болған алғысларымды қабыл ет,

Маған қағыйдаларыңды үйрет.

109Жаным ҳәмме ўақытта қәўип астында,

Сонда да нызамыңды умытпайман.

110Жаўызлар дузақ қурды маған,

Сонда да пәрманларыңнан шетке шықпадым+.

111Шәртлериң мәңги мийрасым,

Жүрегимниң қуўанышы олар+.

112Қағыйдаларыңа ақырына дейин,

Мәңгиге бойсыныўды қарар еттим.

113Еки жүзлилерден жеркенемен,

Сениң нызамыңды сүйемен.

114Панам ҳәм қалқаным Сенсең,

Сениң сөзиңе үмит байладым+.

115Ҳәй, жаўызлар, меннен аўлақ жүриң,

Мен Қудайымның буйрықларын орынлайман+.

116Қудай, жасаўым ушын, ўәдең бойынша мени қоллап қуўатла,

Үмитимди босқа шығарып, уялтпа!

117Қутқарылыўым ушын, мени қоллап қуўатла,

Мудамы дыққат саламан қағыйдаларыңа.

118Қағыйдаларыңнан аўып кеткенлерден жүз бурасаң,

Олардың ҳийлелери бийҳудадур.

119Дүньядағы жаўызларды шығындыдай етип таслайсаң,

Сонлықтан сүйемен Сениң шәртлериңди.

120Сеннен қорққанымнан денем титирейди,

Ҳүкимлериңнен қорқаман+.

121Әдил ҳәм туўры ислер қылдым,

Езиўшилердиң қолына қалдырма мени!

122Қулыңның бахтына кепиллик бер,

Тәкаббирлердиң мени езиўине жол қойма+.

123Мени қутқарыўыңды күтип,

Көзлеримниң нуры сөнди.

Мени азат етиўди ўәде қылған едиң+.

124Қулыңа сүйиспеншилигиңди көрсет,

Маған қағыйдаларыңды үйрет.

125Мен Сениң қулыңман, маған ақыл бер,

Шәртлериңди билип алайын.

126Жаратқан Ийе, Өз исиңди қылатуғын ўақтың келди,

Адамлар нызамыңды бузды.

127Сениң буйрықларыңды,

Алтыннан, сап алтыннан да жақсы көремен+.

128Сен берген барлық пәрманларың бойынша қәдем басаман,

Ҳәр бир жалған жолдан жеркенемен.

129Сениң шәртлериң әжайып,
Сонлықтан оларға әмел қыламан.
130Мәниси ашылғанда, сөзлериң нур шашады,
Садаларға ақыл береди+.
131Шөллеп, аўзымды ашаман,
Сениң буйрықларыңа қуштарман+.
132Атыңды сүйгенлерге мудамы қылғаныңдай,
Нәзер салып, маған реҳим көрсет.
133Сөзиң менен қәдемлеримди беккемле,

Ҳеш бир гүна мениң үстимнен ҳүкимдарлық қылмасын.

134Адамлардың зулымлығынан азат қыл мени,

Солай етип, пәрманларыңа әмел қыламан.

135Сениң жүзиң қулың болған маған нурын шашсын,

Қағыйдаларыңды үйрет маған+.

136Дәрья болып, жас төгилер көзлеримнен,

Нызамыңа әмел қылмай атыр адамлар+.

137Сен әдилсең, Жаратқан Ийе,

Ҳүкимлериң әдалатлы.

138Буйырған шәртлериң әдалатлы,

Олар толық исенимли.

139Сөзлериңди умытты душпанларым,

Соған деген ғәзебим диңкемди қуртты.

140Сөзиң сондай пәк,

Қулың оны сүйеди+.

141Мен керексизбен, хорланғанман,

Бирақ пәрманларыңды умытпайман.

142Сениң әдалатың мәңгидур,

Нызамың ҳақыйқатдур+.

143Қайғы ҳәм азапқа дус келсем де,

Ләззет аламан буйрықларыңнан.

144Шәртлериң мәңгиге әдалатлыдур,

Жасаўым ушын маған ақыл бер.

145Пүткил жүрегим менен жалбарынаман,

Жуўап бер маған, Жаратқан Ийе!

Сениң қағыйдаларыңа әмел қыламан.

146Мени қутқар деп, Саған дад саламан,

Шәртлериңе әмел қыламан.

147Күн шықпастан турып, жәрдем сорайман,

Сениң сөзиңе үмит байлайман+.

148Берген ўәдеңди түсинейин деп,

Түни бойы уйқы келмес көзиме.

149Сүйиспеншилигиң бойынша даўысыма қулақ сал,

Ҳүкимлериң бойынша, жанымды аман сақла, Жаратқан Ийе!

150Жаўыз жоба дүзетуғынлар жақынлап қалды,

Олар нызамыңнан узақласқан.

151Бирақ Жаратқан Ийе, Сен жанымдасаң,

Барлық буйрықларың ҳақыйқатдур+.

152Шәртлериңди мәңгиге тайынлағаныңды,

Бурыннан мен түсиндим.

153Шеккен азапларыма қара, қутқар мени,
Нызамыңды умытпадым.
154Сен мени жақлап, мени қутқар,
Ўәдең бойынша жанымды сақла+.
155Қутқарылыў жаўызлардан узақдур,
Сениң қағыйдаларыңды олар излемес.
156Реҳимиң уллыдур, Жаратқан Ийе,
Ҳүкимлериң бойынша жанымды сақла+.
157Мени қуўдалайтуғын душпанларым көп,
Сонда да шәртлериңнен шетке шықпадым+.
158Опасызларды көргенимде жеркенемен,
Олар көрсетпелериңе әмел қылмайды+.
159Қара, пәрманларыңды қаншелли сүйемен,
Сүйиспеншилигиң менен жанымды сақла.
160Сөзиңниң негизи ҳақыйқатдур,

Әдил ҳүкимлериңниң ҳәммеси мәңги даўам етеди+.

161Ҳүкимдарлар мени айыпсыз қуўдалайды,

Ал жүрегим сөзиңнен қорқады+.

162Көп олжа тапқан адамдай,

Сениң сөзлериңе сондай қуўанаман+.

163Жалғаннан тиксинип, жеркенемен,

Бирақ Сениң нызамыңды сүйемен.

164Әдил ҳүкимлериң ушын,

Күнине жети мәрте Саған алғыс айтаман.

165Нызамыңды сүйгенлер уллы абаданшылыққа жетисер,

Олар ҳеш нәрсеге сүрникпес.

166Жаратқан Ийе, қутқарыўыңнан үмит қыламан,

Буйрықларыңды орынлайман+.

167Шәртлериңе әмел қыламан,

Мен оларды жүдә жақсы көремен.

168Пәрман ҳәм шәртлериңе әмел қыламан,

Барлық жолларымнан хабарың бар+.

169Пәриядым Саған жетсин, Жаратқан Ийе,
Сөзиң бойынша даналық бер маған.
170Жалбарыныўым Саған жетип барсын,
Ўәдең бойынша қутқар мени!
171Аўзым алғыс-мақтаўға толып тассын,
Маған қағыйдаларыңды үйретесең.
172Тилим сөзиңди жырласын,
Барлық буйрықларың әдил.
173Қолың маған жәрдем берсин,
Пәрманларыңа бойсыныўды таңладым.
174Қутқарыўыңды аңсайман, Жаратқан Ийе,
Нызамыңнан ләззет аламан.
175Жанымды сақла, Саған алғыслар айтайын,
Ҳүкимлериң маған жәрдем берсин.
176Жойтылған қойдай жолдан адастым,
Қулыңды излеп таўып ал,
Себеби буйрықларыңды умытпадым+.

119

119^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Қыйын жағдайға түскенимде, Жаратқан Ийеге пәрияд еттим,

Ол маған жуўап берди.

2Жаратқан Ийе, қутқар жанымды жалған сөзлерден,

Өтирикши тиллерден+.

3Ҳәй, өтирикши тил,

Жаратқан Ийе басыңа не салады?

Және саған нелерди қылар екен?

4Ол сени жаўынгердиң өткир оқлары менен,

Жанып турған отынның шоқлары менен жазалайды+.

5Сорым қурысын, Мешехте келгиндимен,
Кедар халқының шатырлары арасында жасайман+.
6Тынышлықты жек көретуғынлардың арасында,
Узақ ўақыт бирге турдым.
7Мен тынышлық тәрепдарыман,
Сөйлейин деп аўзымды ашсам,
Олар урысыўға таяр.

120

120^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Көзлеримди таўларға тигемен,

Қай жерден маған жәрдем келер деп+?

2Аспан ҳәм жерди дөреткен,

Жаратқан Ийеден келеди жәрдем+.

3Ол аяқларыңның сүрнигиўине жол қоймас,

Сени қорғаўшы мүлгимес+.

4Қара, Израилдың қорғаўшысы,

Мүлгимейди де, уйықламайды да.

5Жаратқан Ийе – сениң қорғаўшың,

Ол – сениң оң жағыңдағы көлеңкең+.

6Күндиз қуяштың ыссылығы,

Түнде айдың сәўлеси саған зыян тийгизбес.

7Жаратқан Ийе сени барлық жаманлықтан сақлайды,

Ол сениң жаныңды қорғайды.

8Барар ҳәм қайтар жолларыңда,

Жаратқан Ийе ҳәзир ҳәм мәңгиге сени қорғайды+.

121

121^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын Даўыттың жыры

«Жаратқан Ийениң Үйине барайық», – деп,

Маған айтқанда, қуўанып кеттим+.

2Ерусалим, дәрўазаларыңның ишине қәдем бастық!

3Дийўаллары бир-бири менен тутасқан,
Ерусалим беккем қала болып салынған.
4Израилға берилген нызам бойынша,
Жаратқан Ийениң атына алғыс айтыў ушын,
Урыўлар, Жаратқан Ийеге тийисли урыўлар,
Ол жерге көтерилип барады+.
5Ол жерде ҳүким тахтлары,
Даўыт урпағының тахтлары қурылған+.

6Тынышлық тилең Ерусалимге:

«Сени сүйетуғынлар тыныш өмир сүрсин!+

7Сениң дийўалларыңның ишинде тынышлық,

Қорғанларыңда бийқәтерлик болсын!»

8Туўысқанларым ҳәм досларым ҳақы,

«Тынышлық болсын саған!» – деймен.

9Қудайымыз Жаратқан Ийениң Үйи ҳақы,

Саған ийгилик тилеймен+.

122

122^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Көклерде тахт қурған Қудай!

Көзлеримди Саған тигемен+.

2Қуллардың көзлери хожайынының,

Шорының көзлери ханымының қолына тигилгениндей,

Бизлерге реҳим қыл, деп,

Бизлердиң көзлеримиз Қудайымыз Жаратқан Ийеге тигилген.

3Реҳим қыл бизлерге, Жаратқан Ийе, реҳим қыл,
Көрген хорлығымыз жетип артады+.
4Рәҳәтте жасап атырғанлардың масқаралаўы,
Тәкаббирлердиң хорлаўы,
Жанымыздан тойдырып жиберди+.

123

123^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын Даўыттың жыры

Израил былай деп айтсын:

«Егер Жаратқан Ийе бизлер тәрепте болмағанда,+

2Аўа, Жаратқан Ийе бизлер тәрепте болмағанда,
Адамлар бизлерге ҳүжим қылғанда,
3Ғәзеплери бизлерге қарсы лаўлағанда,
Олар бизлерди тирилей жутар еди+.
4Топан суў бизлерди жуўып таслар еди,
Селлер үстимизден басып кетер еди+.
5Қутырған суўлар бизлерди басып кетер еди».

6Олардың тислерине бизлерди олжа қылмаған Жаратқан Ийеге,

Алғыслар болсын!

7Аңшының дузағынан қутылған қусларға уқсаймыз,

Дузақ сынып, бизлер қутылдық+.

8Аспан ҳәм жерди жаратқан,

Жаратқан Ийениң атынан бизге жәрдем келеди+.

124

124^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Жаратқан Ийеге үмит еткенлер Сион таўына уқсайды,

Ҳеш қашан шайқалмай, мәңги беккем турады+.

2Таўлар Ерусалимди қоршап турғанындай,

Ҳәзирден мәңгиге дейин,

Жаратқан Ийе Өз халқын қоршап турыпты.

3Шынында, жаўыз патшаның бийлик ҳасасы,

Ҳақлардың үлесине тийген жерде мәңги турмайды,

Болмаса, ҳақлар надурыс ислерге қол урар еди.

4Жақсылық қыл, Жаратқан Ийе,

Жақсыларға, жүреги пәк болғанларға.

5Ал надурыс жолларға түскенлерди,

Жаўызлар менен бирге қосып шығарып жибер.

Израилға тынышлық болсын!+

125

125^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Жаратқан Ийе Сионның абаданшылығын және қайтарғанда,

Түс көрип атырған адамға уқсаған едик+.

2Аўзымыз күлкиге,

Тиллеримиз шадлық шаўқымларына толды.

Сонда халықлар өз ара былай дести:

«Жаратқан Ийе олар ушын уллы ислер қылды»+.

3Жаратқан Ийе бизлер ушын уллы ислер қылды,

Бизлер қуўанышқа толдық+.

4Негеб шөлиндеги сайларды суўға толтырғаның яңлы,

Жаратқан Ийе, абаданшылығымызға қайтар.

5Көз жас төгип дән еккенлер,

Шадлық пенен зүрәәт орар.

6Туқым қалтасын көтерип, жылап баратырғанлар,

Шадланып, дән баўларын алып қайтар+.

126

126^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын Сулайманның жыры

Егер Жаратқан Ийе үйди қурмаса,

Қурылысшылар бийкарға мийнет қылар.

Егер Жаратқан Ийе қаланы қорғамаса,

Гүзетши бийкарға қараўыллар+.

2Бийкарға ерте турып, кеш жатасыз,

Аўқат табыў ушын көп мийнет етесиз.

Жаратқан Ийе Өз сүйгенлериниң мүтәжликлерин,

Уйықлағанда да тәмийинлейди+.

3Балалар Жаратқан Ийениң сыйы,

Перзентлер Оннан берилген саўға+.

4Жас ўақтыңда туўылған уллар,

Жаўынгердиң қолындағы оқлардай болар.

5Қандай бахытлы оқ қалтасы толы адам!

Қала дәрўазасында душпаны менен даўласқанда,

Ол шерменде болып қалмайды.

127

127^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Қандай бахытлы Жаратқан Ийеден қорқатуғынлар,

Оның жоллары менен жүретуғынлар!+

2Еткен мийнетиңниң жемисин жейсең,
Бахытлы болып, абадан турмыс кеширесең+.
3Ҳаялың үйиңде жемисли бир жүзим путасындай,

Балаларың дастурхан дөгерегинде зәйтүн нәлшесиндей болады+.

4Жаратқан Ийеден қорқатуғын адам,

Мине, усылай жарылқанады.

5Жаратқан Ийе сени Сионнан жарылқасын!

Пүткил өмириң бойы, Ерусалимниң табысқа ерискенин көресең!+

6Балаларыңның балаларын көресең!

Израилға тынышлық болсын!+

128

128^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

«Душпанларым жаслығымнан мени көп жәбирледи»,
Израил былай деп айтсын,+
2«Аўа, олар жаслығымнан мени көп жәбирледи,
Бирақ мени жеңе алмады.
3Жер айдаўшылар арқамда қос айдады,
Узын қарықтай етип, из қалдырды+.
4Бирақ Жаратқан Ийе әдилдур,
Қырқып таслады жаўызлардың арқанларын».

5Сионды жек көретуғынлардың ҳәммеси,

Шерменде болып, артқа шегинсин+.

6Олар өспей атырып, қуўрап қалатуғын,

Там үстиндеги шөпке уқсап қалсын+.

7Буған орақшылардың қысымы толмайды,

Баўлаўшылардың қушағы толмайды.

8Сонда жолдан өткен-кеткенлер:

«Жаратқан Ийе сизлерди жарылқасын,

Жаратқан Ийениң аты менен сизлерге ақ пәтия беремиз», – деп айтпайды+.

129

129^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Түпсизликтен Сени шақыраман, Жаратқан Ийе,+
2Ийе, даўысымды есит,
Жалбарыныўыма дыққат етип, қулақ сал!+

3Егер Сен, Жаратқан Ийе, гүналарды есапқа алғаныңда,

Ким Сениң алдыңда тура алады, Ийе?

4Бирақ Сен кеширимлисең,

Соның ушын, Сеннен қорқамыз+.

5Жаратқан Ийеге интизарман,
Жаным Жаратқан Ийеге интизар,
Үмит байлайман Оның сөзине.
6Таңды күткен сақшылардан көбирек,
Аўа, таңды күткен сақшылардан да көбирек,
Жаным Ийени күтеди.

7Ҳәй, Израил, Жаратқан Ийеге үмит байла!

Жаратқан Ийеде сүйиспеншилик бар,

Ол азатлық бериўге жүдә уқыплы+.

8Израилды барлық гүналарынан,

Азат ететуғын Оның Өзидур+.

130

130^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе, жүрегимде менменлик жоқ,
Көзим тәкаббирлик пенен қарамайды,
Уллы ислер менен,

Ақылым жетпейтуғын ислер менен өзимди бәнт қылмайман+.

2Бала анасының баўырында тынышланғанындай,

Мен де жеңил тартып, тынышландым.

Аўа, тынышланған баладай жаным жай тапты.

3Ҳәй, Израил, бүгиннен баслап мәңгиге,

Жаратқан Ийеге үмит байла!+

131

131^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Жаратқан Ийе, есле Даўытты,
Оның көрген барлық қыйыншылықларын+.
2Ол Саған ант ишкен еди,
Яқыптың Күшли Қудайы,
Ол Саған ўәде берген еди:
3«Мен кирмеймен үйиме,
Жатпайман төсегиме,+
4Көзлериме уйқы бермеймен,
Қабақларымның жумылыўына жол қоймайман,
5Жаратқан Ийеге бир орын,
Яқыптың Күшли Қудайына бир мәкан салмағанша!»

6Келисим сандығының Эфратада екенин еситтик,
Бизлер оны Яар далаларынан таптық.
7«Жаратқан Ийениң мәканына барайық,

Оның аяқ қойғышының алдында сыйынайық», – дедик+.

8Көтерил, Жаратқан Ийе, Өз мәканыңа,

Қүдиретиңниң белгиси болған сандығың менен бирге+.

9Руўханийлериң әдилликке бүркенип алсын,

Садық қулларың шадланып бақырыссын+.

10Қулың Даўыт ушын,
Өз майлағаныңнан ўаз кешпе+.
11Жаратқан Ийе, Сен Даўытқа ант ишкен едиң,
Сен усы антыңнан ҳасла қайтпайсаң:
«Урпағыңнан, улларыңнан бирин,
Сениң тахтыңа отырғызаман+.
12Егер улларың келисимиме әмел қылса,
Оларға үйреткен қағыйдаларымды орынласа,
Олардың балалары да мәңгиге,
Сениң тахтыңа отырады»+.

13Жаратқан Ийе Сионды таңлады,

Онда Өзи жасаўды қәледи+.

14Ол былай деди:

«Мениң мәңги мәканым усы,

Усы жерге орналасаман, буны Өзим қәледим.

15Ол жердиң азық-аўқатын берекетлеймен,

Ондағы жарлыларды тойдыраман+.

16Қутқарылыўға бөлеймен руўханийлерди,

Маған садықлар шадланып бақырады.

17Ол жерде Даўыт урпағынан бир күшли патша шығараман,

Өзим майлаған патшаның шырағын сөндирмеймен+.

18Душпанларын шерменделикке бүркеймен,

Ал оның басындағы таж жарқырап тура береди».

132

132^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын Даўыттың жыры

Қандай жақсы, қандай жағымлы,
Туўысқанлар биргеликте жасаса!+
2Бул – басқа қуйылған баҳалы майға уқсайды,
Сақаллар бойлап, Харонның сақаллары бойлап,

Кийимлериниң жағасына ағып баратырған майға мегзейди+.

3Сион таўларына түскен,
Хермон таўының шығы сыяқлы,
Жаратқан Ийе Сионнан Өз берекетин,
Ҳәм мәңгилик өмирин берди+.

133

133^1Ибадатханаға баратырғанда айтылатуғын жыр

Ҳәй, сизлер, Жаратқан Ийениң барлық қуллары,

Жаратқан Ийениң Үйинде түни менен хызмет етип атырғанлар,

Оған алғыс-мақтаўлар айтың!+
2Қолларыңызды Мухаддес орынға қарай созып,
Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаўлар айтың!+

3Аспан ҳәм жерди дөреткен Жаратқан Ийе,

Жарылқасын сени Сионнан.+

134

134^1Ҳалилуйя!

Жаратқан Ийениң атына алғыс-мақтаўлар айтың!

Жаратқан Ийениң қуллары, алғыс-мақтаўлар айтың,

2Ҳәй, сизлер, Жаратқан Ийениң Үйинде,

Қудайымыздың Үйиниң ҳәўлисинде хызмет қылатуғынлар!+

3Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаўлар айтың,

Жаратқан Ийе – ийгиликли.

Оның атына арнап, саз шертип, алғыс айтың,

Оның аты сүйкимли.

4Жаратқан Ийе Өзиники етип Яқып урпағын,

Өз ғәзийнеси етип Израилды таңлады+.

5Билемен, Жаратқан Ийе уллыдур,
Ийемиз барлық қудайлардан мәртебелидур+.
6Көклерде, жер жүзинде,
Теңизлерде, пүткил түпсизликлерде,
Жаратқан Ийе нени қәлесе, соны ислейди+.
7Жер жүзиниң шетинен бултларды көтерер,
Жаўын ушын шақмақ шақтырар,
Телеклеринен самал естирер+.

8Мысырда биринши туўылғанларды,

Адамлардан баслап ҳайўанларға дейин өлтирди[*]+.

9Фараон ҳәм оның хызметкерлерине қарсы,

Мысырдың ортасында белгилер ҳәм кәраматлар көрсетти[*]+.

10Ол көп миллетлерди қырып таслады,
Қүдиретли патшаларды өлтирди:+
11Амор патшасы Сихонды,
Башан патшасы Огты,
Пүткил Қанан патшалықларын[*]+.
12Олардың жерлерин мүлик етип,
Аўа, мүлик етип халқы Израилға берди+.

13Жаратқан Ийе, Сениң атың мәңги турады,

Әўладтан-әўладқа Сени шақырады+.

14Жаратқан Ийе халқын қорғап,

Қулларына реҳим қылады+.

15Халықлардың бутлары гүмис ҳәм алтыннан,
Адамның қоллары менен соғылған+.
16Аўызлары бар, сөйлемейди,
Көзлери бар, көрмейди,+
17Қулақлары бар, еситпейди,
Ҳәттеки, дем ала алмайды+.

18Оларды соққан, оларға исенгенлердиң ҳәммеси,

Солар сыяқлы болып қалады!+

19Ҳәй, Израил халқы, Жаратқан Ийеге алғыслар айтың!

Ҳәй, Харон урпағы, Жаратқан Ийеге алғыслар айтың!

20Ҳәй, Лебий урпағы, Жаратқан Ийеге алғыслар айтың!

Ҳәй, Жаратқан Ийеден қорқатуғынлар, Оған алғыслар айтың!+

21Ерусалимде орналасқан Жаратқан Ийеге,

Сионда алғыслар болсын!

Ҳалилуйя!+

135

135^1Жаратқан Ийени тәрийиплең, Ол ийгиликли,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

2Алғыс айтың қудайлар Қудайына,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

3Миннетдаршылық билдириң ийелер Ийесине,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

4Жалғыз Ол кәраматлы ислер ислейди,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

5Даналық пенен көклерди жаратты,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

6Жерди суўлар үстине орнатты,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

7Уллы жақтылықларды жаратты,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

8Күндизди басқарыў ушын қуяшты жаратты,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

9Түнди басқарыў ушын ай ҳәм жулдызларды жаратты,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

10Мысырдың биринши туўылғанларын өлтирди[*],

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

11Израилды Мысырдан алып шықты[*],

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

12Буны күшли ҳәм қүдиретли қолын созып, жүзеге асырды,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

13Қызыл теңизди екиге бөлди,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

14Израилды теңиздиң ортасы менен алып өтти,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

15Фараон ҳәм оның ләшкерлерин,

Қызыл теңизге батырып жиберди[*],

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

16Өз халқын шөл арқалы алып жүрди,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

17Уллы патшаларды қыйратты,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

18Қүдиретли патшаларды жоқ қылды,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

19Амор патшасы Сихонды өлтирди,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

20Башан патшасы Огты өлтирди[*],

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

21Олардың жерлерин мүлик қылып берди,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

22Қулы Израилға мүлик қылып берди,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

23Жағдайымыз төменлегенде, бизлерди еследи,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

24Жаўларымыздан бизлерди қутқарды,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

25Барлық жанзатларды азықландырады,

Садықлығы мәңги даўам етеди+.

26Алғыс айтың көклердиң Қудайына,

Садықлығы мәңги даўам етеди.

136

136^1Бабилондағы дәрьялардың бойында отырып,

Сионды еслеп, жыладық+.

2Дөгеректеги талларға,

Лираларымызды илдирип қойдық.

3Ол жерде тутқынға алғанлар бизлерден жыр айтыўымызды,

Бизлерге зулымлық қылғанлар шадлық қосығын талап етип:

«Сион қосықларынан айтыңлар», – деди.

4Бөтен журтта жүргенимизде,
Қалай Жаратқан Ийениң қосығын айта аламыз?
5Ҳәй, Ерусалим, егер сени умытсам,
Қолым саз шерте алмай қалсын+.
6Егер мен сени еслемесем,

Ерусалимди ең үлкен шадлығымнан үстем қоймасам,

Тилим қосық айта алмай қалсын+.

7Ерусалим қулаған күни,

Эдомлылардың не ислегенин есле, Жаратқан Ийе.

Олар: «Қулатың, тийкарына дейин жығып таслаң оны!» – деген еди+.

8Ҳәй, қыз Бабилон, сен ўайран етилесең,

Бизлерге не қылған болсаң,

Соны сениң басыңа салатуғынлар қандай бахытлы!+

9Бөпелериңди услап алып,

Тасқа урып, шыл-пәрше қылатуғынлар қандай бахытлы!+

137

137^1Даўыттың жыры

Шын жүректен Саған миннетдаршылық билдиремен, Жаратқан Ийе,

Иләҳий барлықлар алдында Саған саз шертип, алғыслар айтаман+.

2Мухаддес Ибадатханаң алдында тәжим қыламан,
Сүйиспеншилигиң ҳәм садықлығың ушын,
Сениң атыңа миннетдаршылық билдиремен.

Өз атыңды ҳәм сөзиңди ҳәмме нәрседен жоқары қойдың+.

3Шақырғанымда, маған жуўап бердиң,

Мени жигерлендирип, жүрегимди батыр қылдың.

4Алғысласын Сени, Жаратқан Ийе, жер жүзиндеги патшалардың ҳәммеси,

Олар аўзыңнан шыққан сөзлерди еситти,
5Ислеген ислериңди қосық қылып айтсын,
Сен уллы даңққа бөленгенсең.

6Жаратқан Ийе, Сен жоқарыда болсаң да,
Кишипейил адамларға нәзер аўдарасаң,
Менменлерди узақтан билесең.

7Қыйын жағдайда жүрсем де, жанымды аман сақлайсаң,

Душпанларымның ғәзебине қарсы қол көтересең,
Оң қолың мени қутқарады+.
8Мен ушын өш аласаң.
Сүйиспеншилигиң мәңгидур, Жаратқан Ийе,
Өзиң жаратқанларды таслап кетпе!+

138

138^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

О, Жаратқан Ийе, мени тексердиң ҳәм мени билесең,+

2Қашан отырып, қашан туратуғынымды билесең,
Нийетимди узақтан түсинип турасаң+.
3Жүрсем де, жатсам да, мени тексересең,
Хабарың бар барлық жолларымнан+.
4Аўзымнан еле бир сөз де шықпай турып,

Не айтажағымды Сен толық билесең, Жаратқан Ийе.

5Мени алды-артымнан орап алғансаң,

Қолыңды үстиме қойғансаң.

6Усы даналығың мен ушын жүдә әжайыпдур,

Дым бәлент, оны түсинип жете алмайман+.

7Сениң Руўхыңнан қаяққа қаша аламан?

Сениң дәргайыңнан қаяққа кете аламан+?

8Көклерге шықсам, Сен сол жерде барсаң,

Өлилер мәканына түссем, Сен ол жерде де барсаң+.

9Таңның қанатларына минип ушсам,
Теңиздиң арғы жағасына қонсам,
10Ол жерде де қолың мени жетелер,
Оң қолың мени услап турар.
11Егер: «Қараңғылық мени қапласын,

Әтирапымдағы жақтылық түнге айлансын», – десем,

12Қараңғылық Сен ушын қараңғы емес,
Түн күндиздей жақты,
Қараңғылық та, жақты да, Сен ушын бирдей+.

13Сен мениң жан-тәнимди жараттың,
Анамның қурсағында мени дөреттиң+.
14Саған алғыс айтаман,

Мен таң қаларлық ҳәм әжайып етип жаратылғанман.

Сениң ислериң әжайып,
Буны жүдә жақсы билемен.
15Жасырын жерде жаратылғанымда,
Жердиң түбинде дөретилгенимде,
Сүйеклерим Сеннен жасырын емес еди+.

16Қурсаққа түскен ўақтымнан-ақ мени Сениң көзлериң көрди,

Маған ажыратылған күнлердиң еле ҳеш бири келместен бурын,

Ҳәммеси Сениң китабыңа жазылған еди+.

17Мен ҳаққында нийетлериң қаншелли сырлы, Қудай,

Олардың есап-саны жүдә көп!+
18Егер санасам, олар қумнан да көп,
Оянғанымда, мен еле Сениң менен биргемен.

19Қәне енди, жаўызларды өлтирсең, Қудай!
Қанхорлар, меннен узақласың!+
20Олар Сен арқалы ант ишип, сум жоба дүзеди,

Душпанларың Сениң атың менен жалған ант ишеди.

21Жаратқан Ийе, Сени жек көргенлерди қалай жаман көрмейин?

Саған қарсы шыққанлардан қалай жеркенбейин+?

22Мен оларды пүткиллей жек көремен,

Оларды өзимниң душпаным деп есаплайман.

23Қудай, мени тексерип, жүрегимди бил,

Мени сынап көр ҳәм пикирлеримди бил+.

24Қара, қәўипли жолда жүрген жоқпан ба?

Мени Өзиң мәңгилик жолына жетеле!

139

139^1Атқарыўшылардың жетекшисине. Даўыттың жыры

2Жаратқан Ийе, мени жаўызлардан қутқар,
Залымлардан қорға+.
3Олар жүреклеринде жаўыз жоба дүзеди,
Бәрқулла урыс-жәнжел қозғайды.
4Тиллерин жыланның тилиндей өткир қылар,
Аўызларында жылан зәҳәри бар+. Селаҳ

5Жаратқан Ийе, мени жаманның қолынан сақла,
Залымнан қорға.
Олар аяғымнан шалып, мени қулатпақшы+.
6Менменлер мен ушын дузақ қурды,
Жаўызлар жолыма тор таслады,
Олар маған қақпан қойды+. Селаҳ

7Жаратқан Ийе, Саған былай деп айтаман:

«Қудайым – Сенсең,

Жалбарыныўыма қулақ сал, Жаратқан Ийе.

8Қудай Ийе, қүдиретли қутқарыўшым,

Саўаш күни Сен басымды аман сақладың.

9Жаўызлардың тилеклерин орынлама, Жаратқан Ийе,

Дүзген жобаларын табыслы қылма,

Болмаса, олар көкиреклерин көтерип кетеди». Селаҳ

10Мени қоршап алғанлардың аўызларынан шыққан зулымлықлар,

Өзлериниң басына түссин.

11Көмир шоғы жаўсын үстилерине!

Олар отқа, түпсиз шуқырларға ылақтырылсын,

Ҳасла қайтып шықпасын+.

12Жалахорларға жер жүзинде ҳасла орын қалмасын,

Апат залымның изине түсип, жоқ қылсын.

13Билемен, Жаратқан Ийе, Сен езилгенниң ҳуқықын қорғайсаң,

Жарлыларға әдалатлық қыласаң+.

14Аўа, пәк адамлар атыңа алғыс айтады,

Ҳақлар Сениң дәргайыңда жасайды.

140

140^1Даўыттың жыры

Сени шақыраман, Жаратқан Ийе, жәрдемге асық!

Сени шақырғанымда, даўысыма қулақ сал!

2Дуўам хош ийисли түтеткидей алдыңа жетип барсын,

Көтерген қолларым кешки садақа сыяқлы болсын!+

3Аўзыма қараўыл қой, Жаратқан Ийе,
Еринлеримниң есигин қорға+.
4Жүрегим жаманлыққа аўып кетпесин,
Жаўыз адамлардың гүналы ислерине қатнаспайын,
Олардың мазалы аўқатларынан жемейин.

5Пәк адам мени жазаласын – бул жақсылық,

Әшкараласын – бул басыма сүртилген май.

Дуўам жаўызлардың ислерине пүткиллей қарсыдур+.

6Олардың басшылары жартастан ылақтырылады,

Сонда наҳақлар сөзлеримниң дурыс екенин билип алады+.

7Сүриўши жерди жарып, сүргениндей,

Сүйеклеримиз өлилер мәканының аўзында шашылды+.

8Көзлерим Сенде, Қудай Ийе,
Сени паналайман, жанымды қорғаўсыз қалдырма!+
9Жаўызлардың мен ушын қурған дузақларынан,
Олар қойған қақпанлардан мени сақла+.

10Жаўызлар өзлери қойған дузаққа өзлери түссин,

Ал мен аман-есен өтип кетейин+.

141

141^1Үңгирде болған ўақытта,[*] Даўыттың айтқан нәсият жыры. Дуўа

Даўыслап дад саламан Жаратқан Ийеге,

Даўыслап жалбарынаман Жаратқан Ийеге+.

2Оған дәртлеримди төгемен,
Оның алдында қайғыларымды баян етемен+.
3Руўхым түскенде,
Жүрер жолымды Сен билесең.
Мен жүретуғын соқпақларда,
Жаўларым дузақ қойған+.
4Оң жағыма қарап көр,
Ҳеш ким мени ойламайды,
Паналайтуғын жерим қалмады,
Ҳеш ким мени қайғырмайды.

5Саған жалбарынаман, Жаратқан Ийе,

«Сен мениң панамсаң,

Тирилер әлеминде үлесим Өзиңсең», – деп жалбарынаман+.

6Дадыма қулақ сал,

Мен жүдә ҳәлсиредим.

Изиме түскенлерден қутқар мени,

Олар меннен күшлирек+.

7Шығарып ал жанымды қамақтан,

Солай етип, атыңа алғыс айтайын.

Әтирапымды ҳақ адамлар қоршайды,

Себеби Сен маған жақсылық қыласаң+.

142

142^1Даўыттың жыры

Жаратқан Ийе, дуўамды есит,

Жалбарыныўыма қулақ сал!

Сен садық ҳәм әдалатлысаң, жуўап бер маған!

2Өз қулың менен даўласпа,

Тирилердиң ҳеш бири Сениң алдыңда минсиз болмас+.

3Душпанларым мени қуўғын қылды,

Өмиримди жер менен жексен қылды.

Әзелде әлемнен өткенлер сыяқлы,

Мени қараңғылықта жасаўға мәжбүрледи+.

4Соның ушын, руўхым түсти,

Жүрегим суўлап кетти.

5Өткен күнлерди еслеймен,
Сениң барлық ислериң ҳаққында ой жуўыртаман,
Қолларыңның ислери ҳаққында пикир жүритемен+.
6Қолларымды Саған созаман,

Кеўип қалған топырақ яңлы, жаным Саған шөллейди+. Селаҳ

7Тез жуўап бер маған, Жаратқан Ийе,
Руўхым түсип кетти.
Қәбирге кирген өлилердей болып қалмаўым ушын,
Меннен жүзиңди жасырма+.
8Азанда сүйиспеншилигиңди маған еситтир,
Өйткени мен Саған исенемен,
Жүретуғын жолымды Өзиң көрсет,
Жүрегимди ашаман Саған+.

9Душпанларымнан қутқар мени, Жаратқан Ийе,
Сеннен пана табаман.
10Еркиңди орынлаўды маған үйрет,
Сен мениң Қудайымсаң,
Сениң ийгиликли Руўхың,
Тегис жолдан мени жетелесин!+

11Жаратқан Ийе, Өз атың ушын жанымды сақла,
Сен әдалатлысаң, мени апаттан қутқар+.
12Сүйиспеншилигиң ҳақы душпанларымды жоқ қыл,
Жанымда қасты барлардың ҳәммесин қырып тасла,
Мен Сениң қулыңман+.

143

143^1Даўыттың жыры

Қолларымды урысқа,

Бармақларымды саўашқа үйреткен,

Қорғаўшы жартасым болған Жаратқан Ийеге алғыслар болсын!+

2Ол мени сүйеди, Ол мениң қорғаным,
Бекинисим ҳәм қутқарыўшым,
Ол мениң қалқаным ҳәм панам,
Халықларды Ол маған бойсындырады+.

3Жаратқан Ийе, Сен ғамхорлық қылғандай, инсан ким болыпты?

Сен нәзериңди салғандай, адам баласы ким болыпты+?

4Инсан бир дем сыяқлы,

Адамзаттың өмири өткинши бир көлеңке яңлы+.

5Жаратқан Ийе, көклерди ашып, төменге түс,
Таўларға қол тийгиз, олардан түтин шықсын+.
6Шақмақ шақтырып, жаўларды шашып тасла,
Оқларыңды атып, оларды албырат+.
7Жоқарыдан қолыңды созып, қутқар мени,
Терең суўлардан шығарып ал мени,
Жат журтлылардың қолынан азат ет+.
8Олардың аўзы жалғанға толы,
Оң қолларын көтерип, өтирик ант ишеди+.

9Қудай, Саған жаңа қосық айтаман,

Он тарлы арфа шертип, Сени алғыслайман+.

10Патшаларға Сен жеңис сыйлайсаң,

Қулың Даўытты қылыштан қутқарасаң+.

11Жат жерлилердиң қолынан,

Мени қутқарып, азат қыл.

Олардың аўзы жалғанға толы,

Оң қолларын көтерип, өтирик ант ишеди.

12Улларымыз жаслығында жақсы өскен өсимликке уқсасын,

Қызларымыз сарайдың нағыслы сүтинлери сыяқлы болсын+.

13Телеклеримиз түрли азық-аўқатларға толып тассын.

Қойларымыз мыңлап, он мыңлап көбейип,
Жайлаўларымызды толтырсын,
14Өгизлеримиз семиз болсын.
Қорғанларымыз ҳеш қашан тесилмесин,
Адамларымыз сүргин қылынбасын,
Көшелеримизде зар жылаған даўыс шықпасын!+

15Усындай тилеклери әмелге асқан халық қандай бахытлы!

Қудайы Жаратқан Ийе болған халық қандай бахытлы!+

144

144^1Даўыттың айтқан алғыс-мақтаўы

Қудайым, Патша, Сени уллылайман,

Атыңды мәңги-бақый алғыслайман.

2Сени ҳәр күни алғыслайман,

Атыңды мәңги-бақый даңққа бөлеймен.

3Жаратқан Ийе уллы, Ол мақтаўға жүдә ылайықлы,

Оның уллылығына ақыл жетпес+.

4Ислериңди бир әўлад екинши әўладқа мақтап жеткизеди,

Қүдиретли ислериңди айтып береди.

5Сениң салтанатлы уллылығың,

Әжайып ислериң ҳаққында ой жуўыртаман.

6Адамлар таң қаларлық ислериңниң қүдирети ҳаққында айтады,

Мен жәриялайман уллы ислериңди!+
7Адамлар уллы ийгилигиң ҳаққында баян етеди,
Әдалатлығыңды жәриялап, шадланып бақырады.

8Жаратқан Ийе мийримли ҳәм реҳимли,

Сабыр-тақатлы ҳәм сүйиспеншилиги мол+.

9Жаратқан Ийе ҳәммеге ийгиликли,

Жаратқанларының ҳәммесине реҳимли.

10Барлық жаратқанларың Сени алғыслайды, Жаратқан Ийе,

Садық қулларың Саған алғыс-мақтаўлар айтады.

11Олар патшалығыңның уллылығы ҳаққында сөйлеп,

Күш-қүдиретиң туўрысында айтып береди.

12Солай етип, ҳәмме Сениң күш-қүдиретиңди,

Патшалығыңның уллы даңқын биледи.

13Сениң патшалығың – мәңги патшалық болар,

Ҳүкимдарлығың әўладтан-әўладқа даўам етер.[*]+

14Жаратқан Ийе жығылғанларға сүйениш болады,

Еки бүгилгенлердиң қәддин туўрылайды+.

15Ҳәмме үмит етип, Саған қарайды,
Өз ўақтында олардың ырысқысын бересең+.
16Сен қолыңды ашып,
Пүткил жанзатларды қәлегенинше тойдырасаң+.
17Жаратқан Ийе барлық жолларында әдил,

Ислеген барлық ислеринде сүйиспеншилигин көрсетеди.

18Жаратқан Ийе Өзин шақырғанларға,

Шын кеўилден шақырғанларға жақын болады+.

19Өзинен қорққанлардың тилегин береди,

Наласын еситип, оларды қутқарады+.

20Жаратқан Ийе Өзин сүйгенлердиң ҳәр бирин қорғайды,

Жаўызлардың ҳәммесин жоқ етеди.

21Аўзым Жаратқан Ийеге алғыслар айтсын!

Пүткил жанзатлар Оның мухаддес атына,

Мәңги-бақый алғыс-мақтаўлар айтсын.

145

145^1Ҳалилуйя!

Ҳәй, жаным, Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаўлар айт+.

2Тири екенмен, Жаратқан Ийеге алғыс-мақтаўлар айтаман,

Бар екенмен, Қудайыма саз шертип, Оған алғыс айтаман+.

3Үмит байламаң ақсүйеклерге,

Сизлерди қутқара алмайтуғын инсанларға+.

4Олардың деми таўысылып, топыраққа қайтар,

Сол күни-ақ, ой-нийети жоқ болар+.

5Қандай бахытлы жәрдемшиси Яқыптың Қудайы болған инсанлар,

Үмити Қудайы Жаратқан Ийеде болғанлар!
6Аспанды, жерди, теңизди,
Ҳәм олардағы пүткил барлықты жаратқан,
Мәңгиге садық болған,
7Езилгенлерге әдалатлық қылатуғын,
Аш болғанларға нан беретуғын Ол болады.

Жаратқан Ийе тутқынларды азат қылады,+
8Соқырлардың көзин ашады,
Еки бүгилгенлердиң қәддин тиклейди,
Ҳақ адамларды сүйеди+.
9Жаратқан Ийе келгиндилерди қорғайды,
Жетим-жесирлерди қоллап қуўатлайды,
Жаўызларды жолларынан адастырады+.

10Ҳүкимдарлық қылады Жаратқан Ийе мәңгиге,

Сион, сениң Қудайың ҳүкимдар болады әўладтан-әўладқа.

Ҳалилуйя!+

146

146^1Ҳалилуйя!

Қандай жақсы саз шертип, Қудайымызды алғыслаў!

Қандай ләззетли ҳәм жарасықлы Оған алғыс-мақтаў айтыў+.

2Ерусалимди қайтадан тиклейтуғын Жаратқан Ийе болады.

Израилдың айдап әкетилгенлерин жыйнап алады+.

3Ол жаралы жүреклерге шыпа береди,

Олардың жараларын таңады+.

4Ол жулдызлардың санын есаплайды,

Олардың ҳәммесине ат қояды+.

5Ийемиз уллы ҳәм қүдирети күшли,

Шексиздур Оның даналығы+.

6Езилгенлерди аяққа турғызатуғын Жаратқан Ийе болады,

Жаўызларды жер менен жексен қылады.

7Жаратқан Ийеге шүкирлик жырларын айтың,
Қудайымызды лира шертип алғыслаң+.
8Ол көклерди бултлар менен қаплайды,
Жер жүзин жаўын менен тәмийинлейди,
Таўларда от-шөп өсиреди+.
9Ол азық береди ҳайўанларға,
Ғарқылдаған ғарғаның палапанларына+.
10Ол аттың күшине заўықланбайды,
Жаўынгердиң күшли аяқларынан ләззетленбейди+.
11Жаратқан Ийе Өзинен қорққанларға,

Сүйиспеншилигине үмит байлағанларға ырза болады+.

147

147^1Жаратқан Ийени даңққа бөле, ҳәй, Ерусалим!

Қудайыңа алғыслар айт, ҳәй, Сион!

2Дәрўазаларыңның тәмбилерин Ол беккемлейди,

Ишиндеги балаларыңды жарылқайды+.

3Елиңе тынышлық береди,

Сени ең жақсы бийдай менен тойдырады+.

4Жер жүзине Өз буйрығын жибереди,

Оның айтқан сөзи тез жайылады.

5Мамықтай етип қар жаўдырады,

Қыраўды күл киби шашады+.

6Буршақты усақтай етип жаўдырады,

Оның қақаман аязына ким шыдай алады?

7Өзи буйрық берип, музларды еритеди,

Самалды естирип, суўларды ағызады.

8Буйрықларын Яқыптың урпағына,

Қағыйда ҳәм нызамларын Израилға билдирди.

9Бундай қылмады басқа халықларға,

Олар Оның нызамларын билмейди.

Ҳалилуйя!+

148

148^1Ҳалилуйя!

Көклерден Жаратқан Ийеге алғыслар айтың,

Бийик аспанда Оған алғыслар айтың!+

2Оның барлық периштелери, Оған алғыслар айтың,

Алғыслар айтың Оған, ҳәй, пүткил аспан ләшкерлери!+

3Қуяш, ай, Оған алғыслар айтың,

Алғыслар айтың Оған, ҳәй, жарқыраған барлық жулдызлар!

4Аспанлар аспаны,
Көклер үстиндеги суўлар,
Оған алғыслар айтың!+

5Булар Жаратқан Ийениң атына алғыслар айтсын,
Ол буйрық бергенде, олар пайда болды,+
6Оларды мәңги-бақый беккем орнатты,
Бул қағыйда ҳеш қашан бийкар қылынбайды+.

7Жер жүзинен Жаратқан Ийеге алғыслар айтың:

Ҳәй, теңиздеги нәҳән жанзатлар, барлық түпсиз теңизлер,+

8Шақмақ, буршақ, қар ҳәм бултлар,
Оның буйрығына бойсынатуғын даўыллар,+
9Таўлар, барлық төбешиклер,
Мийўе ағашлары ҳәм кедр ағашлары,
10Жабайы ҳайўанлар ҳәм үй ҳайўанлары,
Жер баўырлаўшылар менен қуслар,
11Жер жүзиниң патшалары, барлық халықлар,
Ақсүйеклер, жер жүзиндеги барлық ҳүкимдарлар,
12Жигитлер ҳәм қызлар,
Ғаррылар ҳәм жаслар!

13Ҳәммеси Жаратқан Ийениң атына алғыслар айтсын,

Жалғыз Оның аты уллы.

Оның уллылығы жер ҳәм көктен бәлент+.

14Жаратқан Ийе Өз халқын күшли қылды,

Барлық садық қулларының,

Өзине жақын болған халықтың,

Израил халқының даңқын шығарды.

Ҳалилуйя!

149

149^1Ҳалилуйя!

Жаратқан Ийеге жаңа қосық айтың,
Садық қулларының жыйынында Оны алғыслаң!+
2Израил өз Жаратыўшысы себепли қуўансын,
Сион халқы өз Патшасына шадлансын!
3Ойынға түсип, алғыслар айтсын Оның атына,

Дәп ҳәм лира шертип, Оған алғыс-мақтаў қосығын айтсын!

4Жаратқан Ийе халқына кеўли толады,

Кишипейиллилерге жеңис берип, оларды даңққа бөлейди.

5Усы ерискен ҳүрметине йошлансын садық қуллары,

Төсеклеринде шадланып бақырсын!+
6Аўызларында Қудайға алғыс-мақтаўлар болсын,
Қолларында еки жүзли қылыш пенен,
7Жат халықлардан өш алсын,
Халықларға жаза берсин.
8Олардың патшаларын шынжырлап,
Абырайлы адамларына темир кисенлер салсын!

9Олардың үстинен шығарылған ҳүкимди орынласын!

Барлық садық қуллары ушын бул ҳүрмет болар.

Ҳалилуйя!+

150

150^1Ҳалилуйя!

Мухаддес мәканында Қудайға алғыслар айтың!

Қүдирети ушын көклерде Оған алғыслар айтың!+

2Алғыслар айтың Оған қүдиретли ислери ушын!

Алғыслар айтың Оған теңсиз уллылығына жараса!

3Кәрнай шертип, Оған алғыслар айтың!

Арфа ҳәм лира шертип, Оған алғыслар айтың!+

4Дәп қағып, ойынға түсип, Оған алғыслар айтың!

Тарлы саз әсбап ҳәм сыбызғы шертип, Оған алғыслар айтың!+

5Кимбаллар қағып, Оған алғыслар айтың!

Бәлент даўыслы кимбаллар менен Оған алғыслар айтың!+

6Мурнында деми бар барлық тири жанлар,

Жаратқан Ийеге алғыслар айтың!

Ҳалилуйя!

* 3:1 2Пат 15:13–17:22.

* 3:3 Селаҳ – бул саз термини болыўы мүмкин. Мәниси белгисиз.

* 7:5 Реҳим қылсам – реҳим қылыў, қадаған етилген жағдай нәзерде тутылған болыўы мүмкин. 1Пат 15:1-35 қараң.

* 9:17 Ҳиггайон – бул саз термини болыўы мүмкин. Мәниси белгисиз.

* 17:11 Керуб – қанатлы руўхый барлық.

* 32:2 Лира – бармақ пенен шертилетуғын тарлы саз әсбабы.

* 33:1 1Пат 21:10-15.

* 38:1 1Жлн 16:41-42.

* 41:1 1Жлн 6:31-38.

* 49:1 1Жлн 6:31-33, 39-43; 25:1-2; Эзр 2:41.

* 50:1-2 2Пат 11:1–12:25.

* 50:9 Майоран шөби – бул назбайгүл шөбине туқымлас өсимлик.

* 51:1-2 1Пат 22:9-23.

* 53:1-2 1Пат 23:19; 26:1.

* 55:1 1Пат 21:10-15; 27:1-4.

* 56:1 1Пат 22:1; 24:4.

* 58:1 1Пат 19:11.

* 59:1-2 2Пат 8; 10; 1Жлн 18–19.

* 65:6 Шығ 14–15.

* 65:6 Ешу 3.

* 67:31 Жабайы ҳайўан… күшли буғалар – бул Мысыр болыўы мүмкин.

* 73:14 Лиўятан – теңизде жасайтуғын үлкен мақлуқ.

* 75:3 Салим – Ерусалимниң ески аты.

* 77:12 Шығ 7–12.

* 77:13 Шығ 14:21-29.

* 77:14 Шығ 13:21-22.

* 77:15-16 Шығ 17:1-7; Сан 20:2-11.

* 77:18-20 Шығ 16:2-3; Сан 11:4-6.

* 77:23-25 Шығ 16:4-5.

* 77:26-31 Шығ 16:13; Сан 11:31-34.

* 77:53 Шығ 14.

* 77:60-61 1Пат 4.

* 77:70-71 1Пат 16:1-13.

* 80:8 Шығ 17:1-7; Сан 20:1-13.

* 82:10 Бий 7:1-23.

* 82:10 Бий 4:1-24.

* 82:12 Бий 7:25.

* 82:12 Бий 8:21.

* 86:4 Раҳаб – теңиз айдарҳасы. Бул жерде Мысырдың астарлы атамасы.

* 88:5 2Пат 7:16.

* 88:11 Раҳаб – теңиз айдарҳасы.

* 94:8 Шығ 17:1-7; Сан 20:1-13.

* 94:10 Сан 14:33-34.

* 94:11 Сан 14:20-23.

* 103:18 Даман – сурокқа уқсайтуғын ҳайўан.

* 103:26 Лиўятан – теңизде жасайтуғын үлкен мақлуқ.

* 103:35 Ҳалилуйя – «Жаратқан Ийени алғыслаң» деген мәнисте.

* 104:11 Жар 12:7; 17:8; 26:3; 28:13.

* 104:17-21 Жар 37:1-36; 39:1–41:57; 45:4-7.

* 104:23-25 Шығ 1:1-14.

* 104:37 Шығ 12:35-36.

* 104:39 Шығ 13:21-22.

* 104:40 Шығ 16.

* 104:41 Шығ 17:1-7; Сан 20:2-11.

* 104:42 Жар 12:1-3; 15; 17.

* 105:7-12 Шығ 14:10-31.

* 105:13-15 Сан 11.

* 105:16-18 Сан 16.

* 105:19-23 Шығ 32.

* 105:24-27 Сан 13–14.

* 105:28-31 Сан 25.

* 105:32-33 Шығ 17:1-7; Сан 20:2-13.

* 105:34-39 Нзм 7:1-6; 18:9-13; Бий 1:19–2:5.

* 105:40-43 Бий 2:10-19.

* 109:4 Жар 14:18-20.

* 113:3 Шығ 14–15.

* 113:3 Ешу 3.

* 113:4 Шығ 19:16-19; Бий 5:4-5.

* 113:8 Шығ 17:1-7.

* 134:8 Шығ 12:29-30.

* 134:9 Шығ 7:8–11:10.

* 134:11 Сан 21:21-35; Нзм 2:24–3:11.

* 135:10 Шығ 12:29-30.

* 135:11 Шығ 6:6; 13:3-4.

* 135:13-15 Шығ 14:1-31.

* 135:19-20 Шығ 21:21-35; Нзм 2:24–3:11.

* 141:1 1Пат 22:1-2; 24:1-22.

* Заб 144:13 Базы қолжазбаларда мына сөзлер де бар: «Жаратқан Ийе берген ўәдесинде турар, Барлық ислеринде садықлық көрсетер».

+ 1:1 Аюп 21:16, Ҳкм 1:15, Ҳкм 4:14, Ҳкм 24:1, Заб 25:4-5, Ҳкм 3:34, Ҳкм 21:24

+ 1:2 Ешу 1:8, Заб 118:47-48, Заб 118:97
+ 1:3 Ерм 17:8, Езк 47:12
+ 1:4 Аюп 21:18, Заб 34:5
+ 1:6 Заб 36:18
+ 2:1 Елш 4:25-26
+ 2:2 Заб 17:51, Заб 19:7, Заб 88:20-21
+ 2:4 Заб 10:4, Заб 36:13, Заб 58:9, Ҳкм 1:26
+ 2:6 Заб 109:2, Аян 14:1
+ 2:7 Елш 13:33, Евр 1:5, Евр 5:5, 2Пат 7:14

+ 2:9 Аян 2:27, Аян 12:5, Аян 19:15, Ийш 30:14, Ерм 19:11

+ 2:11 Евр 12:28, Фил 4:4
+ 2:12 Заб 33:8
+ 3:1 2Пат 15:14-17
+ 3:2 2Пат 15:12
+ 3:3 Заб 70:11
+ 3:4 Жар 15:1, Заб 26:6
+ 3:5 Заб 2:6, Заб 33:4
+ 3:6 Заб 4:8
+ 3:7 Заб 26:3
+ 3:8 Аюп 16:10, Аюп 29:17, Заб 57:7
+ 3:9 Заб 36:39, Ийш 43:11, Юнс 2:10
+ 4:1 Хаб 3:19
+ 4:2 Аюп 36:16
+ 4:4 Шығ 11:7
+ 4:6 Нзм 33:19, Заб 50:21
+ 4:7 Сан 6:25, Заб 30:17, Заб 43:4, Заб 66:2
+ 4:9 Заб 3:6
+ 5:3 Заб 83:4
+ 5:4 Заб 87:10, Заб 118:147
+ 5:6 Заб 10:5
+ 5:7 Заб 54:24
+ 5:8 3Пат 8:29, Заб 10:4
+ 5:10 Ерм 5:16, Заб 11:2, Рим 3:13
+ 5:13 Заб 113:21-22, Заб 102:4
+ 6:1 1Жлн 15:20-21
+ 6:2 Заб 37:2
+ 6:4 Заб 89:13

+ 6:6 Заб 29:10, Заб 87:11, Заб 113:25, Ўаз 9:10, Ийш 38:18

+ 6:8 Заб 30:10
+ 6:9 Аюп 21:16, Заб 118:115, Мат 7:23
+ 6:11 Заб 39:13
+ 7:2 Заб 10:1, Заб 63:11, Заб 30:16
+ 7:3 Аюп 10:16
+ 7:5 Заб 54:21, 1Пат 24:8, 1Пат 26:9
+ 7:8 Ийш 33:10
+ 7:9 Заб 25:1, Заб 34:24, Заб 42:1
+ 7:10 Аюп 23:10, Заб 10:5
+ 7:11 Жар 15:1
+ 7:12 Нах 1:5
+ 7:13 Нзм 32:41, Нзм 32:23
+ 7:14 Заб 20:13, Заб 63:8
+ 7:15 Аюп 15:35, Ийш 59:4, Яқп 1:15

+ 7:16 Эст 7:9, Ҳкм 11:5, Ҳкм 26:27, Ҳкм 28:10, Ўаз 10:8, Дан 6:24

+ 7:18 Заб 9:3

+ 8:1 Заб 80:1, Заб 83:1

+ 8:2 Заб 148:13, Ийш 12:4, Заб 112:4, Мат 21:16

+ 8:5 Аюп 7:17, Заб 143:3, Евр 2:6-8

+ 8:7 Жар 1:26, Жар 1:28, Заб 109:1, 1Кор 15:27, Эфс 1:22

+ 9:2 Заб 25:7, Заб 39:6, Заб 95:3
+ 9:3 Заб 7:18
+ 9:5 Заб 139:13, Заб 28:10
+ 9:6 Нзм 9:14, Нзм 29:20
+ 9:8 Заб 101:13, Заб 144:13, Жоқ 5:19

+ 9:9 1Пат 2:10, Заб 57:12, Заб 66:5, Заб 95:13, Заб 97:9, Заб 109:6, Ийш 2:4, Ийш 3:13, Иол 3:12

+ 9:10 2Пат 22:3
+ 9:11 Заб 90:14
+ 9:14 Заб 106:18
+ 9:15 Ийш 25:9
+ 9:16 Заб 7:16, Аюп 18:8, Ҳкм 29:5, Ҳкм 29:6
+ 9:17 Шығ 7:5, Шығ 14:4
+ 9:18 Аюп 8:13
+ 9:22 Заб 21:1
+ 9:25 Заб 13:1, Заб 52:1
+ 9:27 Заб 29:7
+ 9:28 Рим 3:14, Аюп 20:12
+ 9:29 Заб 16:11, Заб 36:32, Ҳкм 24:15
+ 9:30 Аюп 38:40, Заб 58:4, Мих 7:2
+ 9:32 Ийш 29:15, Езк 8:12, Езк 9:9
+ 9:35 Нзм 10:18, Ҳош 14:4
+ 9:36 Заб 36:17
+ 9:37 Шығ 15:18, Заб 28:10, Заб 145:10
+ 9:39 Заб 81:3
+ 10:1 Заб 7:2
+ 10:2 Заб 63:4
+ 10:3 Заб 81:5

+ 10:4 Мих 1:2, Юнс 2:8, Хаб 2:20, Заб 2:4, Ийш 66:1, Аюп 7:18, Аюп 23:10

+ 10:5 Жар 22:1
+ 10:6 Жар 19:24, Аюп 18:15, Заб 74:9
+ 10:7 Заб 32:5, Заб 61:8, Заб 98:4
+ 11:2 Ийш 57:1, Мих 7:2
+ 11:3 Заб 5:10, Заб 40:6, Заб 143:8
+ 11:7 Заб 17:31, Заб 118:140, Ҳкм 30:5

+ 12:2 Заб 88:47, Жоқ 5:20, Аюп 13:24, Хаб 1:2

+ 12:4 Эзр 9:8, Заб 18:9
+ 12:5 Нзм 32:27
+ 12:6 Заб 114:7
• 13:1 Заб 52
+ 13:1 Заб 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 13:2 Жар 11:5, Нзм 26:15, Заб 32:14, Заб 101:19

+ 13:3 Аюп 15:16

+ 13:4 Ҳкм 30:14, Ерм 10:25, Езк 34:3, Мих 3:3

+ 14:1 Заб 23:3-4, Ийш 33:14-16
+ 14:2 Заб 105:3
+ 14:3 Леб 19:16
+ 14:4 Бий 11:35
+ 14:5 Леб 25:36, Езк 18:8, Шығ 23:5
+ 15:2 Заб 72:25

+ 15:4 Шығ 23:13, Ешу 23:7, Ҳош 2:17, Зхр 13:2

+ 15:5 Сан 18:20, Ерм 10:16, Ерм 51:19, Жоқ 3:24

+ 15:8 Заб 108:31, Елш 2:25-28

+ 15:10 Аюп 33:28, Заб 29:4, Заб 48:16, Заб 85:13, Ийш 38:17, Елш 2:27

+ 15:11 Мат 7:14
+ 16:1 Заб 85:1, Заб 141:1
+ 16:3 Аюп 23:10, Заб 65:10
+ 16:5 Аюп 23:11
+ 16:7 Заб 30:22

+ 16:8 Нзм 32:10, Зхр 2:8, Рут 2:12, Заб 35:8, Заб 56:2, Заб 62:8, Заб 90:4

+ 16:10 Заб 118:70
+ 16:12 Аюп 38:40, Заб 9:29
+ 16:15 Аюп 19:26, Аюп 33:26
• 17:1 2Пат 22
+ 17:2 Нзм 6:5, Заб 114:1

+ 17:3 Заб 18:15, Заб 30:3-4, Заб 70:3, Заб 90:2, Заб 143:2, Жар 15:1

+ 17:4 1Жлн 16:25, Заб 47:2, Заб 95:4, Заб 144:3

+ 17:5 Заб 41:7, Заб 92:4, Юнс 2:4
+ 17:6 Заб 114:3
+ 17:7 Юнс 2:8
+ 17:8 Бий 5:5, Заб 76:18, Заб 96:4
+ 17:9 Заб 20:9, Ийш 30:33, Езк 20:48
+ 17:10 Заб 143:5, Ийш 64:1, Нах 1:3
+ 17:11 Заб 103:3
+ 17:12 Шығ 20:21, Заб 96:2
+ 17:13 Ешу 10:11, Ийш 30:30

+ 17:14 1Пат 2:10, Аюп 37:4-5, Заб 67:34, Заб 76:18-19

+ 17:15 Хаб 3:11, Зхр 9:14, 1Пат 7:10
+ 17:16 Шығ 15:8, Заб 105:9
+ 17:17 Заб 143:7
+ 17:18 Заб 141:6
+ 17:20 Заб 30:8, Заб 117:5
+ 17:21 1Пат 26:23, Аюп 22:30
+ 17:24 Жар 6:9, Аюп 1:1
+ 17:28 Заб 100:5
+ 17:29 2Пат 21:17, 4Пат 8:20, Заб 131:17

+ 17:31 Нзм 32:4, Мат 5:48, Заб 11:7, Ҳкм 30:5, Жар 15:1

+ 17:32 4Пат 5:15, Ийш 45:5, Дан 2:47
+ 17:34 Нзм 32:13, Ийш 58:14, Хаб 3:19
+ 17:35 Заб 143:1
+ 17:38 Шығ 23:27
+ 17:41 Шығ 23:27
+ 17:42 Аюп 27:9, Ҳкм 15:29
+ 17:43 Мих 7:10, Зхр 10:5
+ 17:44 Ийш 55:5
+ 17:45 Нзм 33:29
+ 17:46 Мих 7:17
+ 17:48 Заб 46:3
+ 17:50 Рим 15:9
+ 17:51 Заб 143:10, 2Пат 7:16
+ 18:2 Заб 49:6, Заб 88:6, Заб 96:6
+ 18:5 Рим 10:18
+ 18:6 Иол 2:16, Ўаз 1:5
+ 18:8 Нзм 4:7, Заб 22:3, Заб 118:130
+ 18:9 Рим 7:12, Заб 12:4
+ 18:10 Заб 118:142, Заб 118:151, Заб 118:160
+ 18:11 Ҳкм 3:14, Ҳкм 8:10, Ҳкм 24:13
+ 18:14 Сан 15:30, Рим 6:12, Рим 6:14
+ 18:15 Заб 17:3
+ 19:2 Заб 68:30, Ҳкм 18:10
+ 19:3 Заб 127:5, Заб 133:3
+ 19:5 Заб 20:3

+ 19:8 Заб 32:17, Ийш 31:1, Ийш 36:9, 1Пат 17:45, Ҳкм 21:31

+ 20:2 Заб 27:7
+ 20:3 Заб 19:5
+ 20:5 4Пат 20:6, Заб 60:6, Заб 90:16
+ 20:8 Заб 15:8

+ 20:10 Заб 17:9, Мал 4:1, Аюп 15:34, Аюп 20:26, Заб 96:3, Евр 10:27

+ 20:11 Аюп 18:19

+ 20:13 Заб 17:15

+ 21:2 Мат 27:46, Мрк 15:34, Заб 9:22, Жоқ 3:8

+ 21:3 Заб 87:2

+ 21:6 Бий 3:9

+ 21:7 Аюп 25:6, Ийш 41:14, Ийш 49:7, Ийш 53:3

+ 21:8 Заб 90:14, Мат 27:39-43, Мрк 15:29-32, Лук 23:35-37

+ 21:10 Заб 71:6
+ 21:12 Заб 106:12
+ 21:13 Заб 117:10-12, Ерм 50:27, Амо 4:1
+ 21:15 Заб 118:28
+ 21:17 Заб 58:7
+ 21:18 Лук 23:35
+ 21:19 Юхн 19:24
+ 21:21 Заб 34:17, Фил 3:2
+ 21:22 2Тим 4:17
+ 21:23 Евр 2:12
+ 21:24 Заб 134:20
+ 21:26 Заб 34:18, Леб 7:16
+ 21:28 Заб 95:7, Сеф 2:11

+ 21:29 Дан 7:14, Дан 7:27, Обд 1:21, Зхр 14:9, Лук 1:33, 1Кор 15:24, Аян 11:15

+ 21:31 Заб 101:19

+ 21:32 Заб 77:6, Заб 101:19

+ 22:1 Заб 79:2, Ўаз 12:11, Ийш 40:11, Езк 34:11, Юхн 10:11, Фил 4:19

+ 22:2 Езк 34:14, Юхн 10:9

+ 22:3 Заб 18:8, Ҳкм 4:11, Ҳкм 8:20

+ 22:4 Заб 137:7, Ҳкм 10:9, Ийш 43:2, Мих 7:14

+ 22:5 Заб 91:11, Ҳкм 27:9, Ўаз 9:8, Лук 7:46

+ 23:1 Шығ 9:29, Аюп 41:3, Заб 49:12, Заб 88:11

+ 23:2 1Пат 2:8, Заб 101:26, Заб 103:5, Ҳкм 8:29

+ 23:3 Заб 14, Ийш 33:14-16
+ 23:4 Заб 50:12, Мат 5:8
+ 23:7 Заб 117:19-20, Ийш 26:2
+ 23:8 Шығ 15:3
+ 23:10 Мал 1:14
+ 24:1 Заб 85:4, Заб 142:8
+ 24:3 Ийш 49:23
+ 24:4 Заб 26:11, Заб 85:11
+ 24:5 Заб 25:3
+ 24:6 Заб 102:17

+ 24:7 Аюп 13:26, Заб 118:9, Ерм 3:25, Заб 50:3

+ 24:11 Ерм 14:7, Заб 78:9, Дан 9:19
+ 24:13 Заб 36:22, Ҳкм 2:21, Ийш 60:21
+ 24:15 2Жлн 20:12, Заб 122:1-2, Заб 140:8
+ 24:22 Заб 43:27, Заб 129:8
+ 25:1 Заб 7:9

+ 25:2 1Жлн 28:9, 1Жлн 29:17, Заб 138:23, Ҳкм 17:3, Ерм 17:10

+ 25:3 Заб 24:5
+ 25:5 Заб 1:1, Заб 138:21
+ 25:6 Нзм 21:6, Заб 72:13, Мат 27:24
+ 25:7 Заб 9:2
+ 25:9 Заб 27:3
+ 25:10 Шығ 23:8
+ 26:1 Ийш 60:20, Мих 7:8
+ 26:3 Заб 3:7, Заб 22:4
+ 26:4 Заб 22:6, Заб 60:5, Заб 64:5
+ 26:6 Заб 3:4, Эфс 5:19
+ 26:8 Заб 104:4
+ 26:10 Ийш 49:15
+ 26:11 Заб 24:4
+ 26:12 Заб 40:3, Шығ 20:16, Ҳкм 6:19
+ 26:13 Ийш 53:8, Езк 26:20, Езк 32:23
+ 26:14 Ешу 1:6, Заб 30:25, Ийш 8:17

+ 27:1 Заб 82:2, Заб 108:1, Заб 87:5, Заб 142:7, Ҳкм 1:12

+ 27:2 Заб 133:2
+ 27:3 Ҳкм 26:23, Ерм 9:8, Заб 25:9
+ 27:5 Ийш 5:12
+ 27:7 Жар 15:1, Заб 20:2
+ 27:9 Ийш 40:11, Ийш 46:3

+ 28:1 Жар 6:2, Аюп 1:6, Аюп 2:1, Заб 88:7, 1Жлн 16:28, Заб 95:7

+ 28:3 Аюп 37:4, Езк 1:24
+ 28:5 Бий 9:15, Заб 103:16, Езк 31:3
+ 28:6 Нзм 3:9, Заб 113:4, Заб 113:6
+ 28:8 Сан 13:27

+ 28:10 Жар 6:17, Шығ 15:18, Заб 9:5, Заб 9:37

+ 28:11 Заб 67:36

+ 29:2 Заб 34:19

+ 29:4 Аюп 33:28, Заб 15:10, Заб 48:16, Заб 85:13, Ийш 38:17

+ 29:6 Ийш 57:16, Ерм 3:5, Жоқ 3:31, Мих 7:18, Заб 125:5

+ 29:7 Заб 9:26
+ 29:10 Заб 6:6, Ийш 38:18
+ 29:12 Ерм 31:13
• 30:1 Заб 70:1-3
+ 30:2 Дан 9:16
+ 30:3 Заб 17:3
+ 30:6 Лук 23:46
+ 30:7 Нзм 32:21
+ 30:9 Заб 17:20
+ 30:10 Заб 6:8

+ 30:12 Аюп 19:13, Заб 30:12, Заб 37:11, Заб 68:9, Заб 87:9

+ 30:13 Ўаз 9:5
+ 30:14 Ерм 6:25, Ерм 46:5
+ 30:16 Заб 7:2
+ 30:17 Сан 6:25, Заб 4:7
+ 30:22 Заб 16:7
+ 30:24 Заб 96:10
+ 30:25 Ешу 1:6, Заб 26:14
+ 31:2 Юхн 1:47, Рим 4:7-8
+ 31:5 Заб 37:19, Заб 50:5, 1Юхн 1:9
+ 31:7 Заб 118:114
+ 31:9 Ҳкм 26:3, Яқп 3:3
+ 31:11 Заб 67:4
+ 32:2 Заб 70:22

+ 32:3 Заб 39:4, Заб 95:1, Заб 97:1, Заб 143:9, Заб 149:1, Ийш 42:10, Аян 5:9

+ 32:5 Заб 32:5, Заб 61:8, Заб 118:64

+ 32:6 Жар 1:6-7, Заб 148:5, Юхн 1:3, Евр 11:3

+ 32:7 Жар 1:9, Аюп 38:8-11, Заб 103:9, Ерм 5:22

+ 32:9 Жар 1:3
+ 32:10 Ийш 19:3
+ 32:11 Ҳкм 19:21, Ийш 46:10
+ 32:12 Нзм 7:6, Заб 143:15
+ 32:13 Аюп 7:18, Аюп 23:10, Заб 10:4
+ 32:14 Нзм 26:15, Ийш 63:15
+ 32:16 Амо 2:14
+ 32:17 Заб 19:8, Ҳкм 21:31
+ 32:18 Заб 146:11
+ 32:19 3Пат 17:6, Аюп 5:20
+ 32:20 Жар 15:1, Нзм 33:29
+ 33:1 1Пат 21:12-13
+ 33:3 1Пат 2:1
+ 33:5 Заб 3:5
+ 33:7 Заб 17:1
+ 33:8 Аюп 33:23, Дан 6:22
+ 33:9 1Пет 2:3, Заб 2:12
+ 33:10 Заб 36:25, Ҳкм 10:3
+ 33:11 Аюп 4:10-11
+ 33:13 1Пет 3:10-12
+ 33:14 Ҳкм 13:3
+ 33:15 Заб 36:27, Ийш 1:16-17, 3Юхн 1:11
+ 33:16 Аюп 36:7, Ҳкм 15:29
+ 33:17 Аюп 18:17, Ҳкм 10:7
+ 33:19 Заб 50:19
+ 33:20 Аюп 5:19, 2Тим 3:11
+ 33:21 Юхн 19:36
+ 34:1 Ийш 49:25

+ 34:4 Заб 39:15, Ерм 17:18, Заб 68:23-26, Заб 108:6-15

+ 34:5 Аюп 21:18, Заб 1:4
+ 34:6 Заб 72:18, Ерм 23:12
+ 34:7 Заб 56:7, Заб 118:85, Ерм 18:20
+ 34:8 Ийш 47:11
+ 34:9 Лук 1:47

+ 34:10 Шығ 15:11, Заб 70:19, Заб 85:8, Заб 88:7-9, Заб 112:5, Аюп 5:15

+ 34:12 Заб 37:20, Заб 108:5, Ҳкм 17:13, Ерм 18:20

+ 34:13 Сан 29:7
+ 34:16 Аюп 16:9, Заб 36:12
+ 34:17 Хаб 1:13, Заб 21:21
+ 34:18 Заб 21:26
+ 34:19 Заб 68:5, Юхн 15:25, Заб 29:2
+ 34:21 Жоқ 2:16
+ 34:22 Заб 9:22, Заб 37:22
+ 34:23 Заб 43:24, Заб 77:65
+ 34:24 Заб 7:9
+ 34:25 Заб 39:16, Заб 69:4, Жоқ 2:16
+ 34:28 Заб 70:8
+ 35:2 Рим 3:18
+ 35:5 Ҳкм 4:16, Мих 2:1

+ 35:6 Заб 56:11, Заб 70:19, Заб 107:5, Жоқ 3:23

+ 35:7 Рим 11:33, Заб 103:14, Заб 144:16

+ 35:8 Заб 62:4, Заб 16:8

+ 35:10 Ҳкм 10:11, Ҳкм 13:14, Ерм 2:13, Юхн 4:10, Юхн 1:9, 1Пет 2:9, Аян 22:5

+ 35:11 Ерм 22:16, Гал 4:9
+ 35:13 Заб 1:5
+ 36:1 Ҳкм 3:31, Ҳкм 23:17, Ҳкм 24:19
+ 36:2 Аюп 14:2, Заб 89:6
+ 36:4 Аюп 22:26, Ийш 58:14
+ 36:5 Ҳкм 3:5, Ҳкм 16:3
+ 36:6 Бий 5:31, Ийш 58:8
+ 36:9 Заб 24:13
+ 36:10 Аюп 7:10, Аюп 24:24
+ 36:11 Ҳкм 2:21, Мат 5:5
+ 36:12 Аюп 16:9, Заб 34:16
+ 36:13 Заб 2:4
+ 36:15 1Пат 2:4
+ 36:16 Ҳкм 16:8
+ 36:17 Заб 9:36
+ 36:18 Заб 1:6
+ 36:19 3Пат 17:6, Аюп 5:20, Заб 32:19
+ 36:20 Заб 67:3, Заб 101:4, Ҳош 13:3
+ 36:23 Ийш 26:7
+ 36:24 Ҳкм 24:16, Мих 7:8
+ 36:25 Аюп 4:7, Заб 33:10-11, Ҳкм 10:3
+ 36:26 Нзм 15:8, Заб 111:5
+ 36:27 Заб 33:15
+ 36:28 Заб 96:10, Ийш 14:20
+ 36:30 Ҳкм 10:31, Ҳкм 15:28

+ 36:31 Нзм 6:6, Заб 39:9, Заб 118:11, Ийш 51:7, Ерм 31:33

+ 36:32 Заб 9:29
+ 36:34 Заб 90:8, Заб 91:12, Ҳкм 29:16
+ 36:38 Заб 72:17
+ 36:39 Заб 3:9, Ийш 43:11, Юнс 2:10
+ 36:40 Заб 10:1
+ 37:1 Заб 69:1
+ 37:2 Заб 6:2
+ 37:3 Нзм 32:23, Аюп 6:4, Жоқ 3:13
+ 37:4 Ийш 1:6
+ 37:5 Эзр 9:6
+ 37:12 Аюп 19:13-14, Заб 87:18
+ 37:14 Ийш 53:7
+ 37:16 Заб 38:8
+ 37:19 Заб 31:5
+ 37:21 Заб 34:12, Ҳкм 17:13, Ерм 18:20
+ 37:22 Заб 9:22, Заб 34:22

+ 38:1 1Жлн 16:41, 1Жлн 25:1, Заб 61:1, Заб 76:1

+ 38:2 Аюп 2:10
+ 38:4 Аюп 32:20, Ерм 6:11, Ерм 20:9
+ 38:5 Заб 89:12

+ 38:6 Заб 88:48, Заб 90:5, Аюп 7:16, Заб 61:10, Заб 93:10-11, Заб 143:4, Ўаз 1:2

+ 38:7 Аюп 27:16-17, Заб 48:11, Ўаз 2:18
+ 38:8 Заб 37:16
+ 38:11 Аюп 13:21

+ 38:13 4Пат 20:5, Заб 55:9, 1Жлн 29:15, Заб 118:19, Заб 118:54

+ 38:14 Аюп 7:19, Аюп 10:21-22
+ 39:3 Заб 68:3, Ерм 38:6
+ 39:4 Заб 32:3, Заб 51:8
+ 39:6 Заб 9:2, Заб 70:16

+ 39:7 Заб 50:18, 1Пат 15:22, Ийш 50:4, Евр 10:5-7

+ 39:9 Заб 36:31, Заб 118:11
+ 39:13 Заб 68:4
+ 39:15 Заб 34:4, Ерм 17:18, Заб 6:11
+ 39:16 Заб 34:25
+ 39:18 Заб 85:1, Заб 108:22
+ 40:2 Ҳкм 14:21, Ҳкм 29:7, Заб 36:18
+ 40:3 Заб 26:12
+ 40:4 Ийш 38:1-8
+ 40:7 Заб 11:3
+ 40:10 Юхн 13:18

+ 40:14 1Жлн 16:36, Заб 71:18, Заб 88:53, Заб 105:48

+ 41:1 2Жлн 20:19

+ 41:2 Заб 62:1, Заб 83:2

+ 41:4 Заб 78:10, Заб 113:10, Иол 2:17, Мих 7:10, Заб 79:6, Заб 101:10, Жоқ 2:18

+ 41:5 Езк 46:10
+ 41:6 Заб 42:5
+ 41:7 Нзм 3:9, Заб 17:5, Заб 87:8, Юнс 2:4
+ 41:9 Заб 62:7, Елш 16:25
+ 41:10 Заб 17:3, Заб 42:2
+ 42:1 Заб 7:9
+ 42:2 Заб 43:10, Заб 41:10
+ 42:3 Заб 2:6
+ 42:5 Заб 41:6
+ 43:2 Сан 23:23, Нзм 32:7, Заб 77:3
+ 43:3 Нзм 7:1
+ 43:4 Ешу 24:12, Сан 6:25, Заб 4:7
+ 43:5 Заб 73:12
+ 43:7 1Пат 17:47, Заб 32:16-17
+ 43:10 Заб 42:2, Заб 88:39
+ 43:11 Леб 26:17, Нзм 28:25, Ешу 7:4
+ 43:12 Леб 26:33
+ 43:14 Заб 78:4, Дан 9:16, Мих 6:16
+ 43:15 Нзм 28:37
+ 43:20 Аюп 30:29

+ 43:22 1Жлн 28:9, 2Жлн 6:30, Ҳкм 15:11, Елш 1:24

+ 43:23 Рим 8:36
+ 43:24 Заб 34:23, Заб 77:65
+ 43:27 Заб 24:20
+ 44:1 Заб 68:1
+ 44:4 Шығ 32:27, Қсқ 3:8
+ 44:7 Евр 1:8-9
+ 44:9 Ҳкм 7:17

+ 44:10 Жар 10:29, 3Пат 9:28, 1Жлн 29:4, Аюп 22:24

+ 44:15 Қсқ 1:3
+ 45:1 1Жлн 15:20-21
+ 45:2 Заб 7:2, Нзм 4:7, Нах 1:7
+ 45:4 Заб 92:3
+ 45:5 Заб 64:10
+ 45:6 Ийш 12:6
+ 45:7 Заб 2:1, Амо 1:2, Амо 9:5
+ 45:9 Заб 65:5

+ 45:10 Ийш 2:4, Мих 4:3, 1Пат 2:4, Заб 75:4, Езк 39:3

+ 46:2 Заб 94:1

+ 46:3 Нзм 7:21, Заб 65:3, Заб 75:12, Мал 1:14

+ 46:4 2Пат 22:48

+ 46:8 Дан 7:14, Дан 7:27, Обд 1:21, Зхр 14:9, Лук 1:33, 1Кор 15:24, Аян 11:15

+ 46:10 Заб 88:19
+ 47:2 1Жлн 16:25, Заб 17:4
+ 47:3 Жоқ 2:15
+ 47:5 Жар 14:1, 2Пат 10:6
+ 47:7 Ийш 13:8
+ 47:8 3Пат 22:48, Езк 27:26
+ 47:10 Заб 25:3
+ 47:11 Заб 112:3
+ 47:12 Заб 96:8
+ 48:2 Мих 1:2, Ийш 34:1
+ 48:5 Заб 77:2
+ 48:7 Ҳкм 11:28

+ 48:8 Аюп 33:24, Аюп 36:18, Мат 16:26, Мрк 8:37

+ 48:10 Заб 88:49

+ 48:11 Ўаз 2:14-16, Ўаз 3:19, Ўаз 9:2, Заб 38:7, Ўаз 2:18

+ 48:13 Ўаз 3:18
+ 48:16 Заб 15:10, Заб 29:4
+ 48:18 Аюп 27:19, 1Тим 6:7
+ 48:20 Аюп 33:30
+ 48:21 Ўаз 3:19

+ 49:1 1Жлн 6:39, 1Жлн 15:17, 1Жлн 25:1, 2Жлн 5:12, Нзм 10:17, Заб 112:3

+ 49:2 Нзм 33:2, Заб 79:2, Заб 93:1

+ 49:3 Шығ 19:16, Леб 10:2, Сан 16:35, 3Пат 19:11-12

+ 49:4 Нзм 4:26, Нзм 32:1, Ийш 1:2
+ 49:6 Заб 18:2, Заб 96:6, Заб 57:12
+ 49:7 Заб 80:9
+ 49:8 1Пат 15:22, Заб 39:7
+ 49:10 Ийш 40:16

+ 49:12 Шығ 9:29, Аюп 41:3, Заб 23:1, Елш 17:25

+ 49:14 Заб 106:22, Евр 13:15, Сан 30:3, Ўаз 5:3, Юнс 2:10

+ 49:15 Заб 80:8
+ 49:19 Заб 51:4
+ 49:21 Ўаз 8:11, Ийш 57:11
+ 49:22 Заб 9:18
+ 50:2 2Пат 12:1
+ 50:3 Заб 24:7, Ийш 43:25
+ 50:4 Леб 16:30, 1Юхн 1:7, 1Юхн 1:9
+ 50:5 Заб 31:5, Рим 7:18
+ 50:6 2Пат 12:13, Рим 3:4
+ 50:7 Аюп 14:4, Аюп 15:14, Заб 57:4
+ 50:9 Ийш 1:18
+ 50:12 Мат 5:12, Жоқ 5:21
+ 50:16 2Пат 11:17, 2Пат 12:9
+ 50:18 Заб 39:7
+ 50:19 Заб 33:19
+ 50:20 Заб 68:36, Заб 146:2
+ 50:21 Заб 4:6
+ 51:2 1Пат 22:9
+ 51:4 Заб 49:19
+ 51:7 Заб 26:13
+ 51:8 Заб 39:3, Аюп 22:19
+ 51:9 Заб 48:7
+ 51:10 Ерм 11:16
• 52:1 Заб 13
+ 52:2 Заб 9:25, Мих 7:2, Рим 3:10-12

+ 52:3 Жар 11:5, Нзм 26:15, Заб 32:14, Заб 101:19

+ 52:4 Аюп 15:16

+ 52:5 Ҳкм 30:14, Ерм 10:25, Езк 34:3, Мих 3:3

+ 52:6 Леб 26:17, Ҳкм 28:1
+ 53:1 1Пат 23:19, 1Пат 26:1
+ 53:5 Заб 85:14
+ 53:7 Заб 142:12

+ 53:9 Заб 58:10, Заб 91:12, Заб 111:8, Заб 117:7

+ 54:3 Заб 63:1
+ 54:8 Ерм 9:2
+ 54:10 Ерм 6:7, Езк 7:23
+ 54:15 Заб 41:5
+ 54:16 Сан 16:30-33, Заб 123:3, Ҳкм 1:12

+ 54:20 Нзм 33:27, Заб 89:3, Заб 92:2, Хаб 1:12

+ 54:21 Заб 7:5
+ 54:22 Ҳкм 5:3
+ 54:23 Заб 36:5, Ийш 46:4, Мат 11:28-30
+ 54:24 Аян 20:3, Заб 5:7, Ҳкм 10:27
+ 55:1 1Пат 21:13

+ 55:5 Заб 117:6, Ийш 51:7, Ийш 51:12, Мат 10:28

+ 55:7 Заб 70:10

+ 55:9 Заб 38:13, Шығ 32:32, Заб 68:29, Заб 138:16, Мал 3:16

+ 55:13 Леб 5:4, Сан 30:3, Нзм 23:21, Заб 49:14, Заб 115:8

+ 55:14 Заб 114:8, Аюп 33:30

• 56:1 Заб 107:2-6

+ 56:1 Заб 57:1, Заб 58:1, Заб 74:1, 1Пат 22:1, 1Пат 24:3, Заб 141:1

+ 56:2 Рут 2:12, Заб 16:8

+ 56:4 Заб 143:5-7

+ 56:5 Заб 57:7, Дан 6:16, Ҳкм 12:18, Ҳкм 30:14

+ 56:7 Заб 7:16
+ 56:8 Заб 111:7-8
+ 56:9 Бий 5:12, 1Жлн 15:16
+ 56:11 Заб 35:5
+ 57:1 Заб 56:1, Заб 58:1, Заб 74:1
+ 57:4 Заб 50:7
+ 57:5 Нзм 32:33, Заб 139:4, Ерм 8:17
+ 57:7 Аюп 29:17, Заб 3:8, Заб 56:5
+ 57:9 Аюп 3:16, Ўаз 6:3
+ 57:11 Аюп 22:19, Заб 67:24
+ 57:12 Заб 9:9

+ 58:1 Заб 56:1, Заб 57:1, Заб 74:1, 1Пат 19:11

+ 58:2 Заб 19:1
+ 58:4 Заб 9:30, 1Пат 24:12
+ 58:7 Заб 21:17
+ 58:9 Заб 2:4, Заб 36:13
+ 58:10 Заб 9:10
+ 58:11 Заб 20:4, Заб 53:9
+ 58:12 Жар 15:1
+ 58:13 Ҳкм 12:13
+ 58:15 Заб 21:17
+ 58:17 Заб 17:3
• 59:1 Заб 107:7-14
+ 59:1 Заб 79:1
+ 59:2 2Пат 8:3, 2Пат 8:13
+ 59:3 Заб 79:3
+ 59:5 Ийш 51:17
+ 59:8 Жар 12:6, Жар 33:18, Жар 33:17
+ 59:13 Заб 145:3, Ерм 17:5
+ 60:4 Ҳкм 18:10
+ 60:5 Заб 14:1, Рут 2:12, Заб 16:8
+ 60:7 4Пат 20:6, Заб 20:5
+ 60:9 Сан 30:3, Ўаз 5:3, Юнс 2:10

+ 61:1 1Жлн 16:41, 1Жлн 25:1, Заб 38:1, Заб 76:1

+ 61:3 Заб 17:3, Заб 29:7

+ 61:5 Ҳкм 26:23, Ерм 9:8

+ 61:10 Аюп 7:16, Заб 38:6, Заб 143:4, Ўаз 1:2, Аюп 31:6, Ийш 40:17, Дан 4:32, Дан 5:27

+ 61:11 Аюп 31:25, Лук 12:15

+ 61:12 Аян 19:1

+ 61:13 Шығ 34:6, Заб 85:5, Аюп 34:11, Ҳкм 24:12

+ 62:1 1Пат 23:14, 2Пат 16:14, 2Пат 17:2, 2Пат 17:29

+ 62:2 Ийш 26:9, Заб 41:2, Заб 142:6
+ 62:4 Заб 35:8
+ 62:5 Заб 103:33
+ 62:7 Заб 41:9, Заб 149:5, Елш 16:25
+ 62:8 Рут 2:12, Заб 16:8
+ 62:10 Сан 16:32-33
+ 62:12 Нзм 6:13, Аюп 5:16, Заб 106:42
+ 63:2 Заб 54:3-4
+ 63:3 Ерм 18:18

+ 63:4 Заб 10:2, Заб 56:4, Ҳкм 12:18, Ҳкм 30:14

+ 63:5 Ҳкм 1:11, Ерм 5:26
+ 63:6 Аюп 22:13, Заб 72:11
+ 63:8 Заб 7:13-14, Заб 17:15
+ 63:9 Ҳкм 12:13, Ҳкм 18:7, Ўаз 10:12
+ 63:11 Заб 7:2, Заб 10:1
+ 64:2 Сан 30:3, Ўаз 5:3, Юнс 2:10
+ 64:3 Заб 85:9
+ 64:4 Ийш 6:7
+ 64:5 Заб 23:4, Заб 26:4
+ 64:6 Заб 21:28

+ 64:8 Заб 88:10, Заб 106:29, Юнс 1:15, Мат 8:26, Ийш 17:12-13

+ 64:10 Леб 26:4, Аюп 5:10, Заб 45:5
+ 64:13 Ийш 30:23, Иол 2:22
+ 65:1 Заб 97:4, Заб 99:1
+ 65:3 Заб 46:3, Нзм 33:29
+ 65:4 Заб 85:9
+ 65:5 Заб 45:9
+ 65:6 Шығ 14:21-22, Ешу 3:14-17

+ 65:10 Аюп 23:10, Ийш 1:25, Ийш 48:10, Зхр 13:9, Мал 3:3, 1Пет 1:7

+ 65:11 Езк 17:20, Ҳош 7:12
+ 65:12 Ийш 43:2
+ 65:13 Сан 30:3, Ўаз 5:3, Юнс 2:10
+ 65:16 Мрк 5:19
+ 65:18 Ҳкм 15:8, Ҳкм 28:9, Ийш 59:2
+ 66:2 Сан 6:25, Заб 4:6
+ 66:3 Тит 2:11
+ 66:5 Заб 9:9
+ 66:7 Леб 26:4, Заб 84:13
+ 67:2 Сан 10:35, Ийш 33:10, Сан 10:35
+ 67:3 Заб 36:20, Ҳош 13:3, Заб 96:5, Мих 1:4
+ 67:4 Заб 31:11
+ 67:5 Ийш 40:3
+ 67:6 Ҳош 14:4, Нзм 10:18
+ 67:7 1Пат 2:5, Заб 112:9, Ийш 61:1
+ 67:8 Шығ 13:21
+ 67:9 Шығ 19:18, Бий 5:4
+ 67:13 Заб 109:5
+ 67:15 Бий 9:48
+ 67:17 Шығ 19:18, Заб 131:13-14
+ 67:18 4Пат 6:17, Ийш 66:15, Хаб 3:8
+ 67:19 Эфс 4:8
+ 67:20 Заб 54:23, Ийш 46:4, Мат 11:28
+ 67:22 Заб 109:6
+ 67:23 Амо 9:3
+ 67:24 Заб 57:11
+ 67:28 1Пат 9:21
+ 67:29 Заб 75:12
+ 67:31 Заб 21:13
+ 67:32 Ийш 11:11, Ийш 45:14
+ 67:33 Заб 101:22-23

+ 67:34 Заб 17:11, Заб 103:3, 2Пат 22:14, Аюп 37:4, Заб 17:14, Заб 28:3

+ 67:36 Заб 28:11
+ 68:1 Заб 44:1
+ 68:2 Жоқ 3:54, Юнс 2:4, Юнс 2:6

+ 68:3 Аюп 22:11, Заб 17:5, Заб 39:3, Заб 41:7

+ 68:4 Заб 118:82, Ийш 38:14
+ 68:5 Заб 34:19, Юхн 15:25, Заб 39:13
+ 68:8 Ерм 15:15
+ 68:9 Аюп 19:13-14
+ 68:10 Юхн 2:17, Рим 15:3
+ 68:15 Ерм 38:6, Заб 143:7
+ 68:17 Заб 62:4, Заб 108:21
+ 68:22 Мат 27:34, Юхн 19:28-29
+ 68:23 Заб 34:4-8, Заб 108:6-15
+ 68:24 Рим 11:9-10
+ 68:26 Елш 1:20
+ 68:28 Нхм 4:5

+ 68:29 Шығ 32:32, Заб 55:9, Мал 3:16, Аян 3:5

+ 68:30 Заб 19:2
+ 68:32 Заб 49:13
+ 68:35 Заб 95:11
+ 68:36 Заб 68:36, Заб 146:2
+ 68:37 Заб 101:29
• 69:1 Заб 39:13-17
+ 69:1 Заб 37:1
+ 69:3 Заб 34:4, Ерм 17:18, Заб 6:11
+ 69:4 Заб 34:25
+ 69:6 Заб 85:1, Заб 108:22
• 70:1 Заб 30:1-4
+ 70:2 Дан 9:16
+ 70:3 Заб 17:3
+ 70:4 Заб 139:2, Заб 139:5
+ 70:5 Ерм 14:8, Ерм 17:7
+ 70:6 Заб 21:10-11
+ 70:8 Заб 34:28
+ 70:10 Заб 55:7
+ 70:11 Заб 3:3
+ 70:13 Заб 34:4, Заб 39:15, Ерм 17:18
+ 70:15 Заб 39:6

+ 70:19 Заб 35:6, Жоқ 3:23, Шығ 15:11, Заб 34:10

+ 70:20 Ҳош 6:2
+ 70:22 Заб 32:2
+ 71:1 Заб 126:1, Ийш 16:5, Ийш 32:1
+ 71:2 Ийш 9:7, Ийш 11:4, Ийш 32:1
+ 71:4 Ҳкм 29:14
+ 71:5 Заб 88:37-38
+ 71:6 Нзм 32:2
+ 71:7 Заб 91:13

+ 71:8 Шығ 23:31, 3Пат 4:21, Заб 88:26, Мих 5:4, Зхр 9:10

+ 71:9 Ийш 49:23, Мих 7:17

+ 71:10 Жар 10:4, Юнс 1:3, 3Пат 10:1, Ийш 43:3, Ийш 45:14

+ 71:11 Ийш 49:23
+ 71:12 Ҳкм 31:8
+ 71:14 Заб 115:6
+ 71:15 3Пат 10:10
+ 71:16 Аюп 5:25
+ 71:17 Заб 103:31, Жар 12:3
+ 71:18 Заб 135:4

+ 71:19 Сан 14:21, Ийш 6:3, Ийш 11:9, Хаб 2:14, Заб 40:14

+ 72:1 Заб 31:2, Юхн 1:47
+ 72:3 Аюп 21:7, Заб 36:1, Ҳкм 3:31
+ 72:11 Аюп 22:13
+ 72:13 Нзм 21:6, Аюп 34:9, Заб 25:6
+ 72:17 Заб 36:38
+ 72:18 Заб 34:6, Ерм 23:12
+ 72:22 Аюп 18:3, Ўаз 3:18
+ 72:25 Заб 15:2
+ 72:26 Заб 15:5, Жоқ 3:24
+ 72:28 Яқп 4:8, Заб 117:17

+ 73:1 Заб 78:13, Заб 94:7, Заб 99:3, Езк 34:31, Зхр 9:16

+ 73:2 Шығ 3:1-2, Шығ 19:18
+ 73:4 Жоқ 2:7
+ 73:6 3Пат 6:18, 4Пат 25:13-17
+ 73:8 Заб 82:5
+ 73:9 1Пат 3:1, Ҳкм 29:18, Амо 8:11
+ 73:11 Жоқ 2:3
+ 73:12 Заб 43:5

+ 73:13 Аюп 3:8, Аюп 40:20, Аюп 41:1, Заб 103:26, Ийш 27:1

+ 73:15 Шығ 17:5-6, Сан 20:11, Ешу 3:13
+ 73:16 Заб 103:19, Ерм 33:25
+ 73:17 Жар 8:22
+ 73:19 Қсқ 2:14
+ 73:20 Леб 26:44, Заб 105:45
+ 73:23 Заб 64:7
+ 74:1 Заб 56:1, Заб 57:1, Заб 58:1
+ 74:3 Дан 8:19, Хаб 2:3
+ 74:4 Ийш 24:19-20, Аюп 9:7
+ 74:8 1Пат 2:7

+ 74:9 Ийш 51:17, Ерм 25:15, Езк 23:32-34, Обд 1:16, Зхр 12:2, Аян 14:10

+ 74:11 Заб 100:8
+ 75:3 Заб 47:3-4
+ 75:4 1Пат 2:4, Заб 45:10, Езк 39:3
+ 75:6 Ерм 51:39
+ 75:7 Шығ 15:1, Шығ 15:21
+ 75:8 Иол 2:11, Нах 1:6, Аян 6:17

+ 75:12 Сан 30:3, Ўаз 5:3, Юнс 2:10, Заб 46:2-3, Заб 67:29, Мал 1:14

+ 76:1 1Жлн 16:41, 1Жлн 25:1, Заб 38:1, Заб 61:1

+ 76:3 Заб 85:7
+ 76:6 Нзм 32:7, Заб 142:5
+ 76:12 Заб 104:5-6
+ 76:14 Шығ 15:11
+ 76:17 Заб 113:3, Хаб 3:10
+ 76:18 Заб 17:14, Заб 143:6
+ 76:19 Заб 96:4
+ 76:20 Хаб 3:15

+ 76:21 Шығ 12:50-51, Ўаз 12:12, Ийш 63:11, Ҳош 12:13

+ 77:2 Заб 48:5, Мат 13:35

+ 77:3 Сан 23:23, Нзм 32:7, Заб 43:2

+ 77:4 Аюп 15:18, Нзм 4:9, Нзм 6:7, Нзм 11:19, Нзм 32:46

+ 77:5 Нзм 31:12-13

+ 77:6 Заб 101:19

+ 77:8 Шығ 32:9, Ерм 5:23, 4Пат 17:14, Зхр 1:4

+ 77:11 Нзм 8:14, Заб 105:13, Ҳош 13:6
+ 77:12 Сан 13:23, Шығ 7, Мих 7:15
+ 77:13 Шығ 14:21-22, Шығ 15:8
+ 77:14 Шығ 13:21-22
+ 77:15 Шығ 17:6, Сан 20:11
+ 77:18 Шығ 17:7, Сан 20:13, Сан 11:4-6
+ 77:21 Сан 11:1
+ 77:23 Жар 7:11
+ 77:24 Шығ 16:4, Шығ 16:14-31
+ 77:27 Шығ 16:13, Сан 11:31
+ 77:29 Сан 11:20
+ 77:31 Сан 11:33-34
+ 77:32 Сан 14:11
+ 77:33 Заб 38:6
+ 77:35 Нзм 32:4
+ 77:36 Ийш 29:13, Ҳош 7:13-14
+ 77:37 Езк 20:16
+ 77:38 Шығ 34:6, Сан 14:20
+ 77:39 Жар 6:3
+ 77:40 Ийш 63:10
+ 77:43 Шығ 7:3, Заб 104:27-36
+ 77:44 Шығ 7:17-24
+ 77:45 Шығ 8:2-14, Шығ 8:21-24
+ 77:46 Шығ 10:12-15
+ 77:47 Шығ 9:23-25
+ 77:48 Шығ 9:19-21
+ 77:49 Шығ 12:13, Шығ 12:23
+ 77:51 Шығ 12:29, Заб 134:8
+ 77:52 Заб 76:21
+ 77:53 Шығ 14:27-28, Шығ 15:10
+ 77:54 Шығ 15:17
+ 77:55 Ешу 23:4, Заб 134:12
+ 77:56 Бий 2:11-12
+ 77:57 Ҳош 7:16
+ 77:58 Нзм 31:29, Нзм 32:16
+ 77:60 Ешу 18:1, Бий 18:30
+ 77:62 1Пат 4:10
+ 77:64 1Пат 4:11, Аюп 27:15
+ 77:65 Заб 34:23, Заб 43:24, Ийш 42:13

+ 77:68 Жар 49:8, 1Жлн 5:2, 1Жлн 28:4, Заб 86:2

+ 77:70 1Пат 16:12-13
+ 77:71 2Пат 5:2
+ 77:72 3Пат 9:4
+ 78:1 Жоқ 1:10
+ 78:2 Нзм 28:26
+ 78:3 Ерм 14:16, Сеф 1:17
+ 78:4 Заб 43:14, Дан 9:16, Мих 6:16
+ 78:5 Заб 84:6, Заб 88:47
+ 78:6 Ерм 10:25, Аян 16:1
+ 78:7 Заб 13:4
+ 78:8 Ийш 64:9
+ 78:9 Заб 24:11, Ерм 14:7, Лук 18:13

+ 78:10 Заб 41:4, Заб 113:10, Иол 2:17, Мих 7:10, Нзм 32:43

+ 78:11 Заб 101:21
+ 78:12 Жар 4:15, Леб 26:21
+ 78:13 Заб 73:1, Езк 34:31, Зхр 9:16
+ 79:1 Заб 59:1

+ 79:2 Заб 76:21, Ўаз 12:12, 1Пат 4:4, 2Пат 6:2, Заб 98:1, Нзм 33:2, Заб 49:2

+ 79:3 Сан 2:18-24
+ 79:4 Заб 59:3, Сан 6:25
+ 79:5 Заб 88:47, Зхр 1:12
+ 79:6 Заб 41:4, Заб 101:10
+ 79:8 Сан 6:25
+ 79:9 Ийш 5:1, Ерм 2:21, Мат 21:33, Нзм 7:1
+ 79:12 Заб 71:8
+ 79:13 Заб 88:41, Жоқ 2:2
+ 79:15 Ийш 63:15
+ 79:17 4Пат 25:9
+ 79:20 Сан 6:25
+ 80:1 Заб 8:1, Заб 83:1
+ 80:4 Леб 23:24, Сан 10:10
+ 80:6 Шығ 11:4, Нзм 28:49, Ерм 5:15
+ 80:7 Шығ 1:11
+ 80:8 Заб 49:15, Шығ 17:1-7, Сан 20:2-13
+ 80:9 Заб 49:7
+ 80:10 Шығ 20:2-3
+ 80:13 Езк 20:25
+ 80:14 Нзм 5:29, Ийш 48:18
+ 80:17 Нзм 32:13-14
+ 81:1 Ийш 3:13
+ 81:2 Леб 19:15, Нзм 1:17, Ҳкм 18:5
+ 81:3 Заб 9:39, Ерм 22:3
+ 81:4 Аюп 29:12, Ҳкм 24:11
+ 81:5 Заб 10:3
+ 81:6 Юхн 10:34
+ 81:7 Заб 48:13, Езк 31:14
+ 82:2 Заб 27:1
+ 82:4 Нхм 4:8
+ 82:5 Заб 73:8, Ешу 7:9
+ 82:7 Жар 25:12-16, 1Жлн 5:10
+ 82:8 Ешу 13:5, 3Пат 15:18, Езк 27:9
+ 82:9 4Пат 15:19
+ 82:10 Бий 4:13-15, Бий 7:19-25
+ 82:11 Ешу 17:11, 1Пат 28:7, Аюп 20:7
+ 82:12 Бий 7:25, Бий 8:21
+ 82:14 Аюп 13:25, Аюп 21:18
+ 82:15 Ийш 10:16-17
+ 82:16 3Пат 19:11, Аюп 9:17, Аюп 38:1
+ 82:19 Шығ 6:3
+ 83:1 Заб 8:1, Заб 80:1
+ 83:3 Заб 41:2, Заб 62:1
+ 83:4 Заб 5:3
+ 83:5 Заб 22:6, Заб 64:5
+ 83:6 Заб 121:1
+ 83:10 Жар 15:1
+ 83:12 Жар 15:1, Мал 4:2, Лук 1:78
+ 83:13 Ҳкм 16:20
+ 84:3 Заб 31:1
+ 84:4 Шығ 32:12
+ 84:6 Заб 78:5
+ 84:13 Леб 26:4, Заб 66:6
+ 84:14 Ийш 58:8
+ 85:1 Заб 16:1, Заб 141:1, Заб 39:18
+ 85:4 Заб 24:1
+ 85:5 Шығ 34:6, Заб 144:8
+ 85:7 Заб 76:3

+ 85:8 Шығ 15:11, Заб 34:10, Заб 95:4, Заб 96:9, Ерм 10:6

+ 85:9 Заб 65:4, Аян 15:4
+ 85:10 Нзм 6:4, Ийш 37:16
+ 85:11 Заб 24:4
+ 85:13 Аюп 33:28, Заб 15:10, Ийш 38:17
+ 85:14 Заб 53:5
+ 85:15 Шығ 34:6
+ 85:16 Заб 115:7
+ 85:17 Бий 6:17
+ 86:2 Заб 47:2, Ийш 28:16, Заб 77:68
+ 86:3 Заб 45:5-6
+ 86:5 Заб 47:9
+ 86:7 Заб 35:9, Езк 47:1
+ 87:1 3Пат 4:31, 1Жлн 2:6
+ 87:2 Заб 21:3, Лук 18:7
+ 87:4 Заб 15:10
+ 87:5 Заб 27:1, Заб 142:7, Ҳкм 1:12
+ 87:6 Ийш 26:14
+ 87:7 Аюп 10:21-22, Заб 142:3, Жоқ 3:6
+ 87:8 Заб 41:7-8
+ 87:9 Аюп 19:13, Заб 30:12, Аюп 30:10
+ 87:11 Заб 6:6, Ийш 38:18
+ 87:13 Аюп 10:21-22, Ўаз 9:5
+ 87:14 Заб 5:4
+ 87:17 Аюп 6:4
+ 87:18 Заб 21:17
+ 87:19 Аюп 19:13-14, Заб 37:12
+ 88:1 3Пат 4:31, 1Жлн 2:6
+ 88:2 Заб 100:1
+ 88:5 2Пат 7:16, Заб 131:11-12
+ 88:6 Заб 18:1, Аюп 5:1, Аюп 15:15, Зхр 14:5
+ 88:7 Шығ 15:11, Жар 6:2, Аюп 1:6
+ 88:9 Заб 34:10
+ 88:10 Аюп 38:11, Заб 64:8, Юнс 1:15
+ 88:11 Аюп 9:13, Аюп 26:12, Ийш 51:9
+ 88:12 1Жлн 29:11, Заб 23:1
+ 88:13 Нзм 3:9, Бий 4:6
+ 88:15 Заб 96:2
+ 88:16 Сан 6:25, Заб 4:7
+ 88:19 Заб 46:10
+ 88:20 1Пат 13:14, 1Пат 16:13, Елш 13:22
+ 88:24 Заб 2:9
+ 88:26 Заб 71:8
+ 88:27 Нзм 32:15, Заб 94:1
+ 88:28 2Пат 7:14, 3Пат 10:22
+ 88:29 Ийш 55:3
+ 88:30 Аюп 14:12
+ 88:33 2Пат 7:14
+ 88:34 Ерм 33:21
+ 88:36 Амо 4:2, Евр 6:17-18
+ 88:38 Аюп 16:19
+ 88:39 Заб 43:10
+ 88:40 Аюп 19:9, Ерм 13:18, Жоқ 5:16
+ 88:41 Жоқ 2:2
+ 88:46 2Пат 24:15

+ 88:47 Заб 12:1, Заб 78:5, Хаб 1:2, Зхр 1:12, Заб 12:2, Заб 78:5

+ 88:48 Аюп 7:7
+ 88:49 Заб 48:10
+ 88:53 Заб 40:14
+ 89:1 Заб 33:1, Эзр 3:2
+ 89:2 Нзм 33:27

+ 89:3 Ҳкм 8:25, Нзм 33:27, Заб 92:2, Хаб 1:12

+ 89:4 Жар 3:19, Аюп 34:15, Заб 102:14, Ўаз 3:20, Ўаз 12:7

+ 89:5 2Пет 3:8, Заб 38:6
+ 89:6 Заб 36:2, Ийш 40:6-8
+ 89:8 Ерм 16:17
+ 89:10 Жар 6:3, Жар 47:9
+ 89:12 Ўаз 7:2
+ 89:17 Заб 127:2
+ 90:1 Заб 31:7, Заб 120:5
+ 90:2 Заб 17:3
+ 90:3 Заб 123:7, Ҳкм 6:5
+ 90:4 Заб 16:8, Заб 35:5

+ 90:5 Қсқ 3:8, Аюп 5:19-23, Ҳкм 3:23, Ҳкм 3:25

+ 90:8 Заб 36:34, Заб 91:12, Ҳкм 29:16
+ 90:9 Нзм 33:27, Заб 17:3
+ 90:10 Ҳкм 12:21
+ 90:12 Ҳкм 3:23, Мат 4:6, Лук 4:10-11
+ 90:13 Мрк 16:18, Лук 10:19
+ 90:14 Заб 21:8-9, Ҳкм 8:17, Заб 9:11
+ 90:15 Аюп 12:4, Ерм 33:3
+ 90:16 Заб 20:5
+ 91:2 Заб 146:1
+ 91:6 Заб 110:2, Аян 15:3
+ 91:9 Заб 92:4
+ 91:11 Заб 22:5, Ҳкм 27:9, Ўаз 9:8

+ 91:12 Заб 36:34, Заб 59:10, Заб 90:8, Ҳкм 29:16

+ 91:13 Заб 71:7, Ҳкм 11:28, Ийш 65:22, Ҳкм 11:28

+ 91:14 Заб 134:2

+ 91:16 Заб 17:2, Жар 18:25, Аюп 34:10

+ 92:1 1Жлн 16:31, Заб 95:10, Заб 96:1, Заб 98:1, Заб 103:1

+ 92:2 Нзм 33:27, Заб 54:20, Заб 89:3, Хаб 1:12

+ 92:3 Хаб 3:10

+ 92:4 Заб 91:9

+ 93:1 Нзм 32:35, Нзм 32:43, Ийш 35:4, Нзм 33:2, Заб 49:2

+ 93:2 Ийш 33:10
+ 93:3 Аян 6:10
+ 93:5 Ийш 3:15
+ 93:6 Ийш 10:2
+ 93:7 Аюп 22:13, Сеф 1:12, Мал 3:14
+ 93:9 Ҳкм 20:12

+ 93:10 Аюп 7:16, Заб 38:6, Ўаз 1:2, 1Кор 3:20

+ 93:12 Аюп 5:17, Ҳкм 3:11-12
+ 93:14 1Пат 12:22, Рим 11:2
+ 93:17 Заб 123:1-3
+ 93:21 Шығ 23:7, Ҳкм 17:15, Ийш 5:23
+ 93:22 Заб 17:3
+ 94:1 Нзм 32:15, Заб 88:27

+ 94:3 1Пат 5:3, 2Жлн 2:5, Заб 85:8, Заб 134:5

+ 94:5 Жар 1:9-10

+ 94:6 2Жлн 6:13, Дан 6:10

+ 94:7 Заб 73:1, Езк 34:31, Зхр 9:16, Евр 3:7-11

+ 94:11 Сан 14:22-23, Нзм 1:35, Нзм 12:9, Езк 20:15

• 95:1 1Жлн 16:23-33
+ 95:1 Заб 32:3, Ийш 42:10
+ 95:2 Заб 99:4
+ 95:3 Заб 9:2

+ 95:4 2Пат 22:4, Заб 17:4, Заб 144:3, Шығ 18:11

+ 95:5 Ийш 44:24, Ерм 10:12
+ 95:7 Заб 28:1
+ 95:9 Заб 113:7
+ 95:10 Заб 92:1, Заб 96:1, Заб 98:1
+ 95:11 Ийш 44:23, Ийш 49:13, Заб 97:7
+ 95:13 Заб 9:9
+ 96:1 Заб 92:1, Заб 95:10, Заб 98:1

+ 96:2 Шығ 19:9, Шығ 20:21, Заб 17:12, Заб 88:15

+ 96:3 Заб 20:10

+ 96:4 Заб 76:19

+ 96:5 Ешу 3:11, Мих 4:13, Зхр 4:14, Зхр 6:5, Заб 67:3, Мих 1:4, Нах 1:5

+ 96:6 Заб 18:2, Заб 49:6
+ 96:7 Ийш 42:17, Ерм 10:14, Евр 1:6
+ 96:8 Заб 47:12
+ 96:9 1Пат 5:3, 2Жлн 2:5, Заб 85:8

+ 96:10 Ҳкм 8:13, Амо 5:15, Рим 12:9, Заб 30:24, Заб 36:28

+ 96:11 Заб 26:1, Заб 111:4, Ҳкм 4:18, Мих 7:8

+ 96:12 Заб 31:11
+ 97:1 Заб 32:3, Ийш 42:10, Ийш 59:16
+ 97:3 Ийш 52:10
+ 97:4 Заб 65:1, Заб 99:1
+ 97:6 Сан 10:10
+ 97:7 Заб 95:11
+ 97:8 Ийш 55:12

+ 97:9 Заб 95:13, Заб 109:6, Ийш 2:4, Ийш 3:13, Иол 3:12

+ 98:1 Заб 92:1, Заб 95:10, Заб 96:1, Заб 79:2

+ 98:2 Заб 112:4
+ 98:4 Заб 10:7
+ 98:6 Шығ 32:11-14, Сан 16:48, 1Пат 7:9-10
+ 98:7 Шығ 33:9
+ 98:8 Сан 14:20, Сан 20:12
+ 98:9 Заб 2:6
+ 99:1 Заб 65:1, Заб 97:4

+ 99:3 3Пат 18:39, Заб 73:1, Езк 34:31, Зхр 9:16

+ 99:4 Заб 95:2
+ 99:5 Заб 105:1
+ 100:1 Заб 88:2
+ 100:2 Заб 118:1, 3Пат 9:4

+ 100:5 Шығ 20:16, Ҳкм 19:5, Ҳкм 6:17, Ҳкм 30:13

+ 100:8 Заб 74:11
+ 101:1 Заб 141:2
+ 101:4 Заб 36:20, Аюп 30:30, Жоқ 1:13
+ 101:5 Заб 36:2, Аюп 33:20, Заб 106:18
+ 101:7 Сеф 2:14
+ 101:9 Ийш 65:15, Ерм 29:22
+ 101:10 Заб 41:4, Заб 79:6

+ 101:12 1Жлн 29:15, Аюп 8:9, Аюп 14:2, Заб 108:23, Заб 143:4

+ 101:13 Заб 9:8, Жоқ 5:19, Заб 134:13

+ 101:14 Сан 10:35, Ийш 33:10, Ерм 29:20, Дан 9:2

+ 101:15 Нхм 4:2
+ 101:16 3Пат 8:41
+ 101:17 Ийш 60:1
+ 101:19 Заб 21:31, Заб 77:6
+ 101:20 Жар 11:5, Нзм 26:15, Заб 13:2
+ 101:21 Заб 78:11
+ 101:22 Заб 67:33
+ 101:25 Хаб 1:12
+ 101:26 1Пат 2:8
+ 101:27 Ийш 51:6, Аян 20:11

+ 101:28 Аюп 36:26, Мал 3:6, Евр 1:10-12, Евр 13:8

+ 101:29 Заб 68:37, Заб 111:2
+ 102:1 Заб 103:1, Заб 145:1
+ 102:3 Шығ 15:26, Шығ 34:7
+ 102:4 Заб 5:13
+ 102:5 Ийш 40:31
+ 102:8 Шығ 34:6

+ 102:9 Ийш 57:16, Ерм 3:5, Жоқ 3:31, Мих 7:18

+ 102:10 Эзр 9:13, Езк 20:44
+ 102:11 Заб 35:6, Ийш 55:9
+ 102:12 Ийш 43:25
+ 102:13 Мал 3:17
+ 102:14 Жар 2:7
+ 102:15 Аюп 14:11, Заб 89:6
+ 102:16 Аюп 7:10, Аюп 24:24, Заб 36:10
+ 102:17 Заб 24:6
+ 102:18 Шығ 20:6, Нзм 7:9
+ 102:19 Заб 10:4, Заб 92:2
+ 102:20 Заб 148:2
+ 103:1 Заб 102:1, 2Пат 7:22, Заб 92:1
+ 103:2 Аюп 9:8, Ерм 10:12, Ерм 51:15
+ 103:3 Амо 9:6, Заб 17:11
+ 103:4 Зхр 6:5, Езк 1:13, Евр 1:7

+ 103:5 1Пат 2:8, Заб 23:2, Ҳкм 8:29, Заб 118:90, Ўаз 1:4

+ 103:7 Аюп 26:11, Заб 17:16, Ийш 50:2

+ 103:9 Жар 1:9, Аюп 38:8-11, Заб 32:7, Ерм 5:22

+ 103:14 Нзм 11:14-15, Заб 146:8-9

+ 103:15 Бий 9:13, Ҳкм 31:6, Ўаз 10:19, Елш 14:17

+ 103:18 Аюп 39:1
+ 103:19 Жар 1:14, Заб 73:16, Ерм 33:25
+ 103:20 Ийш 45:7
+ 103:21 Аюп 38:39, Иол 1:20
+ 103:22 Аюп 37:8
+ 103:24 Ҳкм 3:19
+ 103:27 Заб 135:25
+ 103:28 Заб 144:16

+ 103:29 Жар 3:19, Аюп 34:15, Заб 89:4, Заб 145:4, Ўаз 3:20, Ўаз 12:7

+ 103:30 Аюп 33:4
+ 103:31 Заб 71:17
+ 103:32 Заб 143:5
+ 103:33 Заб 62:5, Заб 145:2
• 104:1 1Жлн 16:8-22
+ 104:1 Ийш 12:4
+ 104:2 Ерм 21:2
+ 104:4 Заб 23:6, Заб 26:8
+ 104:5 Заб 76:12-13
+ 104:7 Ийш 26:9
+ 104:8 Нзм 7:9, Леб 26:42
+ 104:9 Жар 17:2, Жар 26:3
+ 104:11 Жар 35:11-12
+ 104:12 Нзм 7:7, Нзм 26:5
+ 104:14 Жар 12:17, Жар 20:3
+ 104:15 Жар 20:7
+ 104:16 Жар 41:54
+ 104:17 Жар 37:28, Жар 45:5
+ 104:19 Жар 37:7, Жар 41:54
+ 104:20 Жар 41:14
+ 104:21 Жар 41:40
+ 104:23 Жар 46:6
+ 104:24 Шығ 1:7, Нзм 26:5
+ 104:25 Шығ 9:12
+ 104:26 Шығ 3:10, Шығ 4:14
+ 104:27 Шығ 7:3, Заб 77:43-51
+ 104:28 Шығ 10:21-23
+ 104:29 Шығ 7:17-24
+ 104:30 Шығ 8:2-14
+ 104:31 Шығ 8:16-24
+ 104:32 Шығ 9:23-25
+ 104:34 Шығ 10:12-15
+ 104:36 Шығ 12:29
+ 104:37 Шығ 12:35-36
+ 104:38 Шығ 12:33
+ 104:39 Шығ 13:21-22
+ 104:40 Шығ 16:4, Шығ 16:14-31
+ 104:41 Шығ 17:6, Сан 20:11
+ 104:42 Жар 15:14
+ 104:43 Жар 15
+ 104:44 Ешу 24:13

+ 105:1 1Жлн 16:34, 2Жлн 5:13, 2Жлн 20:21, Эзр 3:11, Ерм 33:11

+ 105:3 Заб 14:2
+ 105:6 Эзр 9:7, Ерм 3:25
+ 105:7 Шығ 14:11
+ 105:8 Шығ 9:16, Шығ 14:18
+ 105:9 Шығ 15:8, Заб 17:16, Шығ 14:21-22
+ 105:10 Лук 1:71
+ 105:11 Шығ 14:28
+ 105:12 Шығ 14:31
+ 105:13 Нзм 8:14, Заб 77:11, Ҳош 13:6
+ 105:14 Сан 11:4
+ 105:15 Сан 11:20, Заб 77:29
+ 105:16 Сан 16:1-3
+ 105:17 Сан 16:31-32, Сан 11:6
+ 105:18 Сан 16:35
+ 105:19 Шығ 32:4, Нзм 9:8
+ 105:20 Ерм 2:11, Рим 1:23

+ 105:21 Нзм 8:12-14, Заб 77:11, Ҳкм 3:12, Ҳош 13:6

+ 105:23 Шығ 32:10, Нзм 9:14
+ 105:24 Сан 14:2-4
+ 105:27 Сан 14:30
+ 105:28 Сан 25:1-5, Ҳош 9:10
+ 105:30 Сан 25:7-8
+ 105:31 Жар 15:6, Сан 25:10-13
+ 105:32 Шығ 17:7, Сан 20:13
+ 105:33 Сан 20:10
+ 105:34 Бий 1:21, Бий 1:27-36
+ 105:35 Бий 3:5-6, Ҳош 7:8
+ 105:36 Шығ 23:33, Бий 2:3, Бий 2:13
+ 105:37 Нзм 32:17
+ 105:38 Сан 35:33
+ 105:41 Бий 2:14
+ 105:42 Бий 4:3
+ 105:43 Бий 2:16
+ 105:44 Бий 3:9, Бий 4:3
+ 105:45 Леб 26:42, Заб 73:20, Жоқ 3:32
+ 105:46 Эзр 1:1
+ 105:48 1Жлн 16:35-36, Заб 40:14
+ 106:1 Заб 105:1

+ 106:2 Заб 105:10, Нзм 30:3, Ийш 11:12, Ерм 32:37, Езк 11:17, Сеф 3:20

+ 106:9 Лук 1:53

+ 106:10 Аюп 36:7, Ийш 9:2, Ийш 42:7, Ийш 49:9

+ 106:11 Ҳкм 1:25
+ 106:12 Заб 21:12
+ 106:16 Ийш 45:2
+ 106:18 Аюп 33:20, Заб 9:14
+ 106:20 4Пат 20:5
+ 106:22 Заб 49:14, Евр 13:15
+ 106:25 Юнс 1:4
+ 106:27 Аюп 12:25, Ийш 24:20

+ 106:29 Заб 64:8, Заб 88:10, Юнс 1:15, Мат 8:26

+ 106:33 Ийш 50:2
+ 106:34 Жар 19:24-28, Ерм 4:26
+ 106:35 Аюп 38:26, Ийш 35:6, Ийш 41:18
+ 106:38 Жар 12:2, Шығ 1:7, Аюп 42:10
+ 106:40 Аюп 12:21, Аюп 12:24
+ 106:41 1Пат 2:8, Заб 112:7

+ 106:42 Аюп 22:19, Заб 118:74, Аюп 5:16, Заб 62:12

+ 106:43 Дан 12:10, Ҳош 14:10
• 107:1 Заб 56:8-12, Заб 59:7-14
+ 107:2 Заб 111:7-8
+ 107:3 1Жлн 15:16
+ 107:5 Заб 35:5
+ 107:8 Жар 12:6, Жар 33:18, Жар 33:17
+ 107:13 Заб 145:3, Ерм 17:5
+ 108:1 Заб 27:1
+ 108:2 Заб 51:4
+ 108:3 Заб 34:19
+ 108:5 Заб 34:12, Ҳкм 17:13, Ерм 18:20
+ 108:6 Заб 34:4-8, Заб 68:23-26
+ 108:7 Ҳкм 28:10
+ 108:8 Елш 1:20
+ 108:9 Шығ 22:24
+ 108:10 Ерм 18:21
+ 108:13 Аюп 18:19, Заб 20:11
+ 108:14 Шығ 20:5
+ 108:15 Жоқ 1:22, Аюп 18:17, Ҳкм 10:7
+ 108:18 Сан 5:22
+ 108:21 Заб 68:17
+ 108:22 Заб 39:8
+ 108:23 Заб 101:12, Шығ 10:19
+ 108:29 Аюп 8:22
+ 108:31 Заб 15:8

+ 109:1 Мат 22:44, Мрк 12:36, Лук 20:42-43, Елш 2:34-35, Заб 8:7, Мрк 16:19, Евр 1:13, Евр 10:13

+ 109:2 Заб 2:6, Заб 71:8

+ 109:4 Евр 6:17-18, Жар 14:18-20, Евр 5:6, Евр 7:17, Евр 7:21

+ 109:5 Заб 67:13
+ 109:6 Заб 9:9, Иол 3:12, Заб 67:22
+ 110:1 Заб 149:1, Заб 137:1
+ 110:2 Заб 91:6
+ 110:3 Заб 111:3
+ 110:4 Шығ 34:6
+ 110:5 Заб 104:8
+ 110:9 Лук 1:68, Заб 98:3, Лук 1:49

+ 110:10 Аюп 28:28, Ҳкм 1:7, Ҳкм 9:10, Нзм 4:6

+ 111:1 Заб 1:2, Заб 127:1
+ 111:2 Ҳкм 11:21
+ 111:3 Заб 110:3
+ 111:4 Заб 26:1, Заб 96:11, Мих 7:8
+ 111:5 Заб 36:26
+ 111:6 Ҳкм 10:7
+ 111:7 Заб 56:8, Заб 107:2
+ 111:8 Заб 53:9
+ 111:9 Ҳкм 11:24-25, Нзм 24:13, 2Кор 9:9
+ 111:10 Аюп 16:9
+ 112:2 Аюп 1:21, Заб 113:26
+ 112:3 Заб 47:11, Заб 49:1, Мих 1:11
+ 112:4 Заб 98:2, Заб 148:13, Заб 8:1
+ 112:5 Заб 34:10
+ 112:6 Заб 10:4
+ 112:7 1Пат 2:8, Заб 106:41
+ 112:9 1Пат 2:5, Заб 67:7
+ 113:1 Шығ 12:37
+ 113:3 Шығ 14:21-22, Заб 76:17, Ешу 3:13
+ 113:4 Заб 28:6
+ 113:7 Заб 95:9
+ 113:8 Шығ 17:6, Сан 20:11, Заб 77:15

+ 113:10 Заб 41:4, Заб 78:10, Иол 2:17, Мих 7:10

+ 113:11 Заб 2:4, Заб 10:4, Ийш 66:1, Заб 134:6

+ 113:12 Заб 134:15-18
+ 113:13 Нзм 4:28
+ 113:15 Ийш 46:7, Ерм 10:5
+ 113:16 Ийш 44:9
+ 113:18 Жар 15:1
+ 113:22 Ийш 65:23
+ 113:25 Заб 6:6, Ўаз 9:10, Ийш 38:18
+ 113:26 Заб 112:2
+ 114:1 Нзм 6:5, Заб 17:2
+ 114:3 Заб 17:5-6
+ 114:5 Шығ 34:6
+ 114:7 Заб 12:6
+ 114:8 Заб 55:14
+ 114:9 Заб 26:13
+ 115:1 2Кор 4:13
+ 115:2 Заб 61:8
+ 115:3 2Жлн 32:25

+ 115:5 Сан 30:3, Заб 49:14, Ўаз 5:3, Юнс 2:10

+ 115:6 Заб 71:14
+ 115:7 Заб 85:16
+ 115:8 Заб 49:14, Заб 55:13
+ 116:1 Рим 15:11
+ 116:2 Заб 35:6, Ийш 55:9
+ 117:1 Заб 105:1
+ 117:5 Заб 17:20, Заб 30:8

+ 117:6 Заб 55:5, Заб 55:12, Ийш 51:7, Ийш 51:12, Евр 13:6

+ 117:7 Заб 53:9
+ 117:8 Заб 145:3, Ерм 17:5
+ 117:10 Заб 21:13
+ 117:14 Шығ 15:2, Ийш 12:2
+ 117:15 Шығ 15:6
+ 117:17 Заб 72:28, Заб 106:22
+ 117:19 Заб 23:7, Ийш 26:2
+ 117:20 Аян 21:27

+ 117:22 Ийш 28:16, Зхр 10:4, Мат 21:42, Мрк 12:10, Лук 20:17, Елш 4:11, Эфс 2:20, 1Пет 2:7

+ 117:26 Мат 21:9, Мат 23:39, Мрк 11:9, Лук 13:35, Лук 19:38

+ 117:27 2Пат 21:17, 4Пат 8:20, Заб 17:29
+ 117:29 Заб 105:1
+ 118:1 Заб 100:2, Заб 100:6
+ 118:3 1Юхн 3:9, 1Юхн 5:18
+ 118:6 Заб 118:80
+ 118:8 Заб 37:22
+ 118:9 Аюп 13:26, Заб 24:7, Ерм 3:25
+ 118:10 2Жлн 15:2
+ 118:11 Аюп 23:12, Заб 36:3, Заб 39:9
+ 118:12 Заб 26:11
+ 118:13 Нзм 6:7
+ 118:14 Ҳкм 3:14-15
+ 118:15 Заб 24:4
+ 118:19 1Жлн 29:15, Заб 38:13
+ 118:20 Заб 41:2
+ 118:21 Нзм 27:26, Ерм 11:3
+ 118:23 Заб 118:161, Дан 6:4, Дан 6:10
+ 118:28 Заб 21:15
+ 118:34 Заб 118:69
+ 118:36 Ҳкм 23:4
+ 118:42 Ҳкм 27:11
+ 118:46 Мат 10:18, Елш 26:1
+ 118:47 Заб 1:2
+ 118:51 Ерм 20:7, Жоқ 3:14
+ 118:53 Нхм 13:25
+ 118:54 1Жлн 29:15, Заб 38:13
+ 118:57 Заб 15:5
+ 118:61 Аюп 18:8-10, Заб 139:6, Ерм 18:22
+ 118:62 Заб 41:9, Елш 16:25
+ 118:64 Заб 32:5
+ 118:68 Заб 105:1, Мрк 10:18
+ 118:69 Заб 118:34
+ 118:70 Заб 16:10
+ 118:71 Рим 8:28
+ 118:72 Заб 18:11
+ 118:73 Аюп 10:8, Аюп 31:15
+ 118:74 Заб 106:42
+ 118:80 Заб 118:6
+ 118:82 Заб 68:4, Жоқ 4:17
+ 118:84 Аян 6:10
+ 118:85 Заб 7:16, Ерм 18:20
+ 118:89 Ийш 40:8
+ 118:90 Заб 103:5, Ўаз 1:4
+ 118:91 Ерм 33:25
+ 118:98 Нзм 4:6
+ 118:100 Аюп 32:7-9
+ 118:101 Ҳкм 1:15
+ 118:103 Заб 18:10, Аян 10:9-10
+ 118:105 Ҳкм 6:23, 2Пет 1:19
+ 118:106 Нхм 10:29
+ 118:110 Аюп 18:8-10, Заб 139:6, Ерм 18:22
+ 118:111 Нзм 33:4, Ерм 15:16
+ 118:114 Заб 31:7, Жар 15:1
+ 118:115 Аюп 21:16, Заб 6:9, Мат 7:23
+ 118:120 Аюп 4:14
+ 118:122 Аюп 17:3
+ 118:123 Заб 118:82, Жоқ 4:17
+ 118:127 Заб 18:11, Ҳкм 8:10
+ 118:130 Заб 18:8
+ 118:131 Аюп 29:23
+ 118:135 Сан 6:25
+ 118:136 Ерм 9:1, Езк 9:4
+ 118:140 Заб 11:7, Заб 17:31, Ҳкм 30:5
+ 118:142 Заб 18:10
+ 118:147 Заб 5:5
+ 118:151 Нзм 4:7, Заб 144:18
+ 118:154 Жоқ 3:58
+ 118:156 2Пат 24:14
+ 118:157 Заб 3:2
+ 118:158 Заб 138:20
+ 118:160 Юхн 17:17
+ 118:161 1Пат 26:18, Заб 118:23
+ 118:162 1Пат 30:20, Ерм 15:16
+ 118:166 Жар 49:18

+ 118:168 Аюп 23:10, Заб 138:3, Ҳкм 5:21, Евр 4:13

+ 118:176 Ийш 53:6, Ерм 50:6, 1Пет 2:25
+ 119:2 Ҳкм 6:17
+ 119:4 Заб 139:11, Ҳкм 25:22

+ 119:5 Жар 10:2, Езк 27:13, Қсқ 1:4, Ерм 49:28-29

+ 120:1 Заб 119:1
+ 120:2 Заб 123:8
+ 120:3 Ҳкм 3:23, Ҳкм 3:26
+ 120:5 Заб 90:1
+ 120:8 Сан 6:24, Нзм 28:6
+ 121:1 Заб 119:1, Ийш 2:3, Зхр 8:21
+ 121:4 Нзм 16:16, Заб 119:1
+ 121:5 3Пат 7:7, 2Жлн 19:8
+ 121:6 Ерм 31:23
+ 121:9 Нхм 2:10, Эст 10:3

+ 122:1 Заб 119:1, Заб 10:4, 2Жлн 20:12, Заб 24:15

+ 122:3 Нхм 4:4
+ 122:4 Ерм 20:7, Жоқ 3:14
+ 123:1 Заб 119:1, Заб 128:1, Заб 93:17
+ 123:3 Сан 16:30-33, Заб 54:16, Ҳкм 1:12
+ 123:4 Аюп 22:11, Заб 68:3
+ 123:7 Заб 90:3
+ 123:8 Заб 120:2
+ 124:1 Заб 119:1
+ 124:5 Ҳкм 2:15, Заб 127:5, Гал 6:16
+ 125:1 Заб 119:1
+ 125:2 Аюп 8:21
+ 125:3 Иол 2:21
+ 125:6 Заб 29:6
+ 126:1 Заб 119:1, Заб 71:1
+ 126:2 Ўаз 8:16, Жар 3:17
+ 126:3 Жар 33:5
+ 127:1 Заб 119:1, Заб 111:1
+ 127:2 Заб 89:17
+ 127:3 Заб 143:12
+ 127:5 Заб 19:3, Заб 133:3
+ 127:6 Заб 124:5, Гал 6:16
+ 128:1 Заб 119:1, Заб 128:1
+ 128:3 Мих 3:12
+ 128:5 Заб 34:4
+ 128:6 4Пат 19:26, Аюп 8:12
+ 128:8 Рут 2:4, Заб 117:26
+ 129:1 Заб 119:1, Жоқ 3:55
+ 129:2 Нхм 1:6, Нхм 1:11, 2Жлн 6:40
+ 129:4 Аюп 37:24, Ийш 55:7
+ 129:7 Заб 130:3
+ 129:8 Заб 24:22
+ 130:1 Заб 119:1
+ 130:3 Заб 129:7
+ 131:1 Заб 119:1
+ 131:3 1Жлн 22:7, Елш 7:46
+ 131:7 Заб 98:5
+ 131:8 Заб 77:61, 2Жлн 6:41
+ 131:9 Аюп 29:14
+ 131:10 2Жлн 6:42
+ 131:11 Заб 88:34-35, Заб 109:4, 2Пат 7:12
+ 131:12 3Пат 8:25
+ 131:13 Шығ 19:18, Заб 67:17, Заб 77:68
+ 131:15 Заб 147:3, Рут 1:6
+ 131:17 2Пат 21:17, 4Пат 8:20, Заб 17:29
+ 132:1 Заб 119:1, Жар 13:8
+ 132:2 Шығ 29:7, Леб 8:12
+ 132:3 Нзм 3:9, Леб 25:21, Нзм 28:8
+ 133:1 Заб 119:1, 1Жлн 9:33
+ 133:2 Заб 27:2
+ 133:3 Сан 6:24, Заб 19:3, Заб 127:5
+ 134:2 Заб 91:14
+ 134:4 Шығ 19:5, Нзм 7:6
+ 134:5 2Жлн 2:5, Заб 85:8, Заб 94:3
+ 134:6 Заб 113:11
+ 134:7 Аюп 38:22, Ерм 10:13, Ерм 51:16
+ 134:8 Шығ 12:29, Заб 77:51
+ 134:9 Нзм 6:22
+ 134:10 Заб 135:17-20
+ 134:11 Сан 21:21-35, Ешу 12:7-24
+ 134:12 Нзм 29:8, Ешу 23:4, Заб 77:55
+ 134:13 Заб 101:13
+ 134:14 Нзм 32:36
+ 134:15 Заб 113:12-16
+ 134:16 Нзм 4:28
+ 134:17 Ерм 10:14, Хаб 2:19
+ 134:18 Ийш 44:9
+ 134:20 Заб 21:24
+ 134:21 Заб 131:13
+ 135:1 Заб 105:1
+ 135:2 Нзм 10:17
+ 135:4 Заб 71:18
+ 135:5 Ҳкм 3:19, Ерм 10:12
+ 135:6 Ийш 44:24
+ 135:7 Жар 1:16-18
+ 135:10 Шығ 12:29, Заб 77:51
+ 135:11 Шығ 12:51
+ 135:13 Шығ 14:21-22, Заб 77:13
+ 135:15 Шығ 14:27
+ 135:16 Шығ 15:22
+ 135:17 Заб 134:10-12
+ 135:19 Сан 21:21-26
+ 135:20 Сан 21:33-35
+ 135:24 Заб 105:10
+ 135:25 Заб 103:27
+ 136:1 Езк 1:1, Езк 3:15, Езк 10:15
+ 136:5 Дан 6:10
+ 136:6 Аюп 29:10, Езк 3:26

+ 136:7 Ийш 34:5, Ерм 49:7-22, Езк 25:12-14, Езк 35, Амо 1:11-12, Обд 1:1-16, Мал 1:3-4

+ 136:8 Ийш 21:9, Ийш 47:1, Ерм 50:1, Аян 18:6

+ 136:9 4Пат 8:12, Ийш 13:16, Нах 3:10

+ 137:1 Заб 110:1, 1Пат 5:3, 2Жлн 2:5, Заб 85:8

+ 137:2 Заб 27:2
+ 137:7 Заб 70:20
+ 137:8 Заб 105:1
+ 138:1 Ерм 12:3
+ 138:2 4Пат 19:27
+ 138:3 Аюп 23:10, Ҳкм 5:21, Евр 4:13
+ 138:6 Рим 11:33
+ 138:7 Ерм 23:23-24, Юнс 1:3
+ 138:8 Аюп 11:8, Аюп 26:6, Амо 9:2
+ 138:12 Аюп 34:21-22
+ 138:13 Аюп 10:10-11
+ 138:15 Ўаз 11:5
+ 138:16 Шығ 32:32, Заб 55:9, Мал 3:16
+ 138:17 Заб 91:6
+ 138:19 Аюп 4:9, Ийш 11:4, 2Сал 2:8
+ 138:21 Заб 25:5, Заб 118:158
+ 138:23 Заб 25:2
+ 139:2 Заб 70:4
+ 139:4 Заб 57:5-6, Рим 3:13
+ 139:5 Заб 140:9
+ 139:6 Аюп 18:8-10, Ерм 18:22
+ 139:11 Заб 10:6, Заб 119:4, Ҳкм 25:22
+ 139:13 Заб 9:5

+ 140:2 Шығ 30:7, Аян 5:8, Аян 8:3-4, Шығ 29:41

+ 140:3 Заб 33:13, Ҳкм 13:3, Ўаз 12:4
+ 140:5 Ҳкм 25:12, Ҳкм 27:6
+ 140:6 2Жлн 25:12
+ 140:7 Ийш 5:14
+ 140:8 2Жлн 20:12, Заб 24:15, Заб 122:1-2
+ 140:9 Заб 139:5
+ 140:10 Заб 7:16
+ 141:1 1Пат 22:1, 1Пат 24:3, Заб 56:1
+ 141:2 Заб 101:1
+ 141:3 Заб 142:4, Заб 139:6
+ 141:5 Заб 26:13
+ 141:6 Заб 17:18
+ 141:7 Ийш 42:7

+ 142:2 Аюп 4:17, Аюп 9:2, Ўаз 7:20, Рим 3:20, Гал 2:16

+ 142:3 Заб 87:7, Жоқ 3:6
+ 142:5 Нзм 32:7, Заб 76:6
+ 142:6 Заб 41:2, Заб 62:2
+ 142:7 Заб 27:1, Ҳкм 1:12
+ 142:8 Заб 24:1
+ 142:10 Нхм 9:20
+ 142:11 Ерм 14:17
+ 142:12 Заб 53:7
+ 143:1 Заб 17:3, Заб 17:35
+ 143:2 Жар 15:1, Заб 17:3
+ 143:3 Аюп 7:17, Заб 8:5

+ 143:4 Аюп 7:16, Заб 38:6-7, Заб 61:10, Ўаз 1:2, 1Жлн 29:15, Аюп 14:2, Заб 101:12

+ 143:5 2Пат 22:10, Заб 17:10, Ийш 64:1, Заб 103:32

+ 143:6 Заб 76:18
+ 143:7 Заб 68:15
+ 143:8 Заб 11:3
+ 143:9 Заб 32:3, Ийш 42:10
+ 143:10 Заб 17:51
+ 143:12 Заб 127:3
+ 143:14 Ийш 3:25, Ерм 14:2
+ 143:15 Заб 32:12

+ 144:3 2Пат 22:4, Заб 17:4, Заб 47:2, Аюп 5:9, Аюп 9:10

+ 144:6 Заб 77:4
+ 144:8 Шығ 34:6, Заб 85:5
+ 144:13 Заб 9:37, Заб 101:13, Жоқ 5:19
+ 144:14 Заб 145:8, Лук 13:11-13
+ 144:15 Заб 103:27
+ 144:16 Заб 103:14, Заб 103:28
+ 144:18 Нзм 4:7
+ 144:19 Ҳкм 10:24
+ 145:1 Заб 102:1, Заб 103:1
+ 145:2 Заб 103:33
+ 145:3 Заб 117:8, Ерм 17:5
+ 145:4 Заб 103:29, Ийш 2:22
+ 145:7 Заб 102:6, Заб 106:9, Ийш 61:1
+ 145:8 Мат 9:28-30, Заб 144:14, Лук 13:11-13
+ 145:9 Шығ 22:21, Нзм 10:18
+ 145:10 Шығ 15:18, Заб 9:35
+ 146:1 Заб 91:2

+ 146:2 Заб 50:20, Заб 68:36, Нзм 30:3, Ерм 32:37, Езк 34:13

+ 146:3 Нзм 32:39
+ 146:4 Ийш 40:26
+ 146:5 Ийш 40:28
+ 146:7 1Жлн 15:16
+ 146:8 Нзм 11:14, Аюп 5:10
+ 146:9 Аюп 38:41
+ 146:10 Заб 32:17
+ 146:11 Заб 32:18
+ 147:2 Нхм 7:3
+ 147:3 Заб 131:15
+ 147:5 Аюп 37:6, Аюп 38:29
+ 147:9 Нзм 7:6, Амо 3:2, Нзм 4:8
+ 148:1 Мат 21:9, Лук 2:14, Лук 19:38
+ 148:2 Заб 102:20
+ 148:4 Нзм 10:14, Жар 1:7
+ 148:5 Заб 32:6, Евр 11:3
+ 148:6 Аюп 14:15, Заб 103:9
+ 148:7 Жар 1:21
+ 148:8 Аюп 37:6
+ 148:13 Заб 8:2-3, Заб 112:4
+ 149:1 Заб 32:3, Ийш 42:10, Заб 110:1
+ 149:5 Заб 62:7
+ 149:9 Ийш 65:6
+ 150:1 1Жлн 15:16, 2Жлн 5:12, Жар 1:6-8
+ 150:3 Заб 97:6, Заб 32:2, Заб 70:22
+ 150:4 Шығ 15:20
+ 150:5 1Жлн 15:19

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KRK

Қосымша материаллар

Қосымша материаллар

1. Сөзлик

2. Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

3. Сүўретлер

4. Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

5. Израил халқының календары

6. Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

7. Карталар

Сөзлик

Сөзлик

1. А

2. Ә

3. Б

4. Г

5. Д

6. Е

7. Ж

8. З

9. И

10. К

11. Қ

12. Л

13. М

14. О

15. Ө

16. П

17. Р

18. С

19. Т

20. У

21. Ф

22. Х

23. Ҳ

24. Ш

25. Э

26. Я

Адам Улы – «Хош Хабар» китапларында Ийса Масийх Өзине ислеткен атақ. Ийса жасаған дәўирде яҳудийлер бул атақ астында дүньяға ҳүким ҳәм қутқарылыў алып келетуғын Қудайдың ўәкилин түсинген. Даниел пайғамбарға берилген аянда инсан сүлдериндеги бул зат туўрысында пайғамбаршылық қылынған (Дан 7:13-14; Мат 13:37; Мрк 2:10; 8:31; 10:45; Лук 7:34; 9:58; 17:22-30; Аян 1:13).

амалек халқы, амалеклер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Амалек халқы көшпели халық болып, әсиресе Өли теңиздиң қубла ҳәм шығыс тәреплеринде жасаған. Израил халқы Мысырдан шығып киятырғанда, амалек халқы оларға ҳүжим қылған еди. Соннан баслап амалек халқы Израил халқының душпаны болып қалды (Шығ 17:8-16; Нзм 25:17-19; 1Пат 15:2; 30:1).

аммон халқы, аммонлар – Бул халық Ибрайымның иниси Луттың әўладынан еди. Аммон халқы қудай Молохқа табынған. Олар Иордан дәрьясының шығысында жасаған. Аммон халқы Израил халқының душпаны болып, филист халқы менен келисим дүзген. Аммон елиниң пайтахты сол дәўирде Рабба қаласы еди. Ал ҳәзир Амман қаласы болып, ол Иордания мәмлекетиниң пайтахты (Жар 19:38; Сан 21:21-25; 1Пат 11:1-2; 2Пат 12:26).

амор халқы, аморлар – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын амор халқы Қанан жеринде жасаған ҳәм сол жерде жасаған халықлардан сан жағынан көбирек ҳәм күшлирек болған. Сол ўақытта Қанан жеринде жасаған халықлардың ҳәммеси «амор халқы» деп те аталған (Жар 15:16; Ешу 24:15; Бий 6:10; 3Пат 21:26).

анақ халқы, анақлар – Анақтың әўладлары, Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Бул халықтың адамлары жүдә бәлент бойлы, күшли болған деп айтылады (Сан 13:33-34; Нзм 2:10-11, 20-21).

Арам – Бул атама Ески Келисимде арамейше сөйлесетуғын халықлар жасайтуғын бир неше аймаққа қолланылған. Бул аймақлардың бири Евфрат дәрьясының бойында, ҳәзирги Сирия мәмлекетиниң арқа тәрепинде ҳәм ҳәзирги Туркияның қубла-шығысында еди. Ибрайым бир қанша ўақыт даўамында сол аймақта жасаған, оның ағайинлериниң базылары сол жерде жасап қалған. Евфрат дәрьясынан батыс ҳәм қублаға созылған, Қанан аймағына жақын болған жерлерге де Арам аты қолланылып, Дамаск қаласы усы жерлердиң орайы болып есапланған. Бул аймақлардың ҳәммеси Александр Македонский тәрепинен басып алынғаннан соң Сирия аты менен танылған (Жар 22:20-22; 25:20; 28:5; 3Пат 20:1; 4Пат 8:28-29).

арфа – Тарлы саз әсбап (1Пат 10:5; 3Пат 10:12; 1Жлн 13:8; 2Жлн 5:12; Нхм 12:27; Заб 56:9; 70:22; 80:3).

Аспан Патшалығы – Инсанлардың өмиринде Қудайдың ҳүкимдарлығына ҳәм ҳәр бир жаратылған жанзаттың ақыретте жаңаланыўына силтеме береди. Бул сөз тек ғана Матта китабында болып, «Қудайдың Патшалығы» мәнисин береди. Толық мағлыўматқа ийе болыў ушын ҚУДАЙДЫҢ ПАТШАЛЫҒЫ сөзине қараң (Мат 4:17; 5:3-10; 13-бап; 20:1-16; 22:1-14).

Ассирия – Әййемги қүдиретли патшалық. Оның пайтахты Ниневия, ҳәзирги Ирактың арқа тәрепинде жайласқан еди. Б. э. ш. 722-жылы ассириялылар Израилды, яғный арқа патшалықты басып алды. Олар Израил халқының көпшилик бөлегин тутқын етип алып кетти. Ассирия патшасы басқа халықларды Израил елине мәжбүрлеп көширди. Б. э. ш. 612-жылы аўқамлас болған душпан ләшкерлери Бабилония ҳәм Мидия басшылығында Ниневияны ўайран қылды. Көп узамай Ассирия патшалығы өз ғәрезсизлигин жойтты (4Пат 17:1-6, 24; 18:9-37; 2Жлн 32:1-21).

атанақ ағаш – Рим империясында өлим жазасының бир түри болып, жазаға тартылған адамды атанақ ағашқа шегелейтуғын еди. Узын бақанға бир ағашты кесесине шегелеп ямаса жип пенен байлап атанақ ағаш соғылған. Атанақ ағашқа шегелеў жүдә қорқынышлы ҳәм шермендели жаза есапланған. Тек ғана адам өлтириўшилер, жаўыз жынаятшылар ҳәм Рим империясының душпанлары усындай жазаға тартылатуғын еди. Жынаятшы ашық орында аламанның көз алдында жалаңаш түрде жазаланатуғын еди. Буннан мақсет жынаятшыны шерменде қылыў ҳәм жынаятлардың алдын алыў еди. Яҳудийлер ағашқа шегеленген адамды Қудай нәлетлеген деп есаплайтуғын еди. Жаңа Келисимде базыда «ағаш» дегенде «атанақ ағаш» нәзерде тутылған (Нзм 21:22-23; Мат 27-бап; Мрк 15-бап, Юхн 19-бап; Елш 5:30; 1Пет 2:24; Гал 3:13).

Ашера (кийели ағаш) – Қанандағы халықлардың сыйынған қудайы. Ол мол өнимдарлық қудайы болып, ҳаял көринисинде сәўлеленген. Ашера базыда кийели ағаш сыпатында болған. Оның еркек жубайы Баал еди (Шығ 34:13; Нзм 16:21; Бий 6:25; 4Пат 17:10; 21:7).

Аштарта – Қанандағы халықлардың табынған қудайы. Ол өнимдарлық, саўаш ҳәм муҳаббат қудайы болып, ҳаял көринисинде сәўлеленген (Бий 2:13; 10:6; 1Пат 31:10; 3Пат 11:5, 33).

Ашытқысыз нан байрамы – Бул байрам еврей календарының биринши айы – абиб айының 15-21-күнлеринде жети күн даўамында белгиленген (абиб айы нисан айы деп те аталады). Ҳәзирги календарь бойынша бул ай марттың ортасынан басланады. Израил халқы сол жети күн даўамында Қудайдың оларды Мысырдан алып шыққанын еслеген. Бул байрам Қутқарылыў байрамынан соң бир күннен кейин басланып, бир ҳәпте даўам еткен. Соның ушын, Жаңа Келисимниң базы жерлеринде Қутқарылыў байрамы менен Ашытқысыз нан байрамы «Қутқарылыў байрамы» деп аталған (Шығ 12:15-20; 13:3-10; 23:15; 34:18; Леб 23:6-8; Сан 28:17-25; Нзм 16:3-4, 8).

Әке – Ески Келисимниң базы бөлимлеринде Қудай Израил халқының Әкеси деп сүўретленген. Жаңа Келисимде болса Қудайдың Өз халқының Әкеси екенлиги ҳаққындағы түсиник және де ашық айтылған. Ийса Масийх Қудайды Әке деп шақырған. Ийса Өзин Қудайдың жалғыз улы екенин, Әкеси Қудай тәрепинен бул дүньяға жиберилгенин ҳәм Оның менен жақын мүнәсибетте екенин тастыйықлаған. Сондай-ақ, Ийса Өз шәкиртлерине де Қудайды аспандағы ҳақыйқый Әке деп билиўди үйреткен. Ийсаға исенип, Оған ергенлер Қудай менен жақын мүнәсибет орнатып, Қудайдың толық сүйиспеншилигине ийе болады. Қудай мийирман әкедей оларға ғамхорлық қылады (Шығ 4:22; Нзм 32:6; Ийш 63:16; Мал 1:6; 2:10; Мат 6:8-9; Юхн 1:14, 18; 14:6; Рим 8:15; Гал 4:6).

әмеңгер – Бул сөз қыйын жағдайда қалған ағайинине жәрдем беретуғын адамға айтылған. Муўсаның нызамы бойынша, биреўдиң жақын ағайинлериниң бири кәмбағал жағдайда қалып, қуллыққа сатылғанда, ол ағайини ушын төлем төлеп, оны қуллықтан азат етиўи керек. Сондай-ақ, ағайининиң бири меншик жерин сатып, жеринен айырылғанда, ол ағайининиң жерин қайтарып алып бериўи тийис. Және де, оған айыпсыз өлтирилген ағайининиң өшин алып бериў ўазыйпасы да жүкленген (Леб 25:25-26, 47-49; Рут 3:12; 4:4, 6). Сондай-ақ, қуллықта болған Израилды азат еткен Қудайға да Әмеңгер деп айтылады (Ийш 41:14; 47:4).

Баал – Қанандағы халықлардың табынған ҳасылдарлық қудайы болып, еркек көринисинде сәўлеленген. Оның ҳаял жубайы Ашера болған. Қананлылар ең күшли қудай – Баал, деп исенген. Баал сөзи – хожайын, деген мәнини билдирип, базыда еркеклердиң атына қосып қолланылған. Айырым жағдайларда қала ямаса жай атамаларына да қосылған. Баал сөзи қосып аталған сол жерлерде Баалға арналған кийели тас болған ямаса Баалға айрықша усыл менен табынған болыўы мүмкин (Бий 6:25, 28; 3Пат 16:32; 4Пат 1:2; 10:26-28).

Бабилония, Бабилон – Бабилония әййемги қүдиретли патшалық. Оның пайтахты Бабилон ҳәзирги Ирактың қубла тәрепинде жайласқан еди. Б. э. ш. 586-жылы Бабилония ләшкери Яҳуданы, яғный қубла патшалықты басып алған ҳәм көп адамларды Бабилонияға сүргин қылып алып кеткен еди. Кейин Бабилония ели Персия империясы ҳүкимдарлығының қол астында болғанда, базы яҳудийлер Яҳуда елине қайтып келген. Қалған яҳудийлер болса Бабилонияда жасап қала берген. Бабилон қаласы көп жыллар даўамында яҳудийлердиң диний тәлим орайы болған еди (4Пат 24:1, 7, 17; 25:1-12; Дан 1:1-6; 5:30-31; Эзр 1:11).

Башан – Төбешик ҳәм тоғай менен қапланған тегисликлерден ибарат ел. Бул үлке Киннерет, яғный Галила көлиниң ҳәм Иордан дәрьясының шығыс тәрепинде жайласқан. Башан Гилад елиниң арқа тәрепинде жайласқан болып, семиз ири ҳәм майда маллары менен және де, сапалы дәнлери менен даңқ таратқан еди (Сан 32:33; Нзм 3:11, 13; 4Пат 10:33; Ерм 50:19).

Галила үлкеси – Галила көлиниң ҳәм Иордан дәрьясының батыс тәрепинде, Самария үлкесиниң арқасында жайласқан таўлы жер. Әййемги Палестина сыяқлы Галила да б. э. ш. 63-жылы Рим империясы тәрепинен басып алынған. Көп әсирлер даўамында бул үлке жат халықлар ҳүкимдарлығы астында болғанлықтан, үлке турғынларының арасында көплеген яҳудий емес халықлар жасаған. Соның ушын, басқа яҳудийлер галилалыларға пәс нәзер менен қарайтуғын болған. Ийсаның балалық ҳәм өспиримлик дәўири Галиладағы Насыра қаласында өткен. Ийса Өз хызметин көбинесе сол Галилада алып барған (Ийш 9:1-2; Мат 4:12-16).

Гилад – Иордан дәрьясының шығыс тәрепиндеги үлке. Гиладтың қубла тәрепинде Моаб ели, арқа тәрепинде болса Башан деген жер жайласқан еди (Нзм 3:10; Ешу 17:5; 2Пат 17:24-26; 3Пат 22:3; Ерм 8:22; 46:11).

гиргаш халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Гиргаш халқы Қанан елиниң қайсы жеринде жасағаны анық емес (Жар 15:21; 1Жлн 1:14).

гүна – Қудайдың буйрықларын бузыў, жаман ис қылыў ямаса жақсылық қылыўдан бас тартыў дегени. Мухаддес Китап бойынша, гүна түсиниги тек ғана адамның ис-ҳәрекетлерин емес, ал оның Қудайға ямаса адамларға қарсы ой-қыялларын да өз ишине алады. Қудайдың талабы бойынша, ҳәр бир адам Қудайды пүткил жүреги менен, жаны менен, пүткил барлығы менен, бар күши менен сүйиўи керек. Ийса Масийх, адам ҳәттеки ой-қыялында гүна қылса да ҳүким қылынады, деп тәлим берген. Соның менен бирге, ғәзеп, менменлик, мақтаншақлық, қызғаншақлық, көре алмаслық сыяқлы гүналар көзге көринбесе де, Қудайдан жасырын қалмайды. Қудай ийгиликли, әдалатлы, мухаддес болғаны ушын, исленген ҳәр бир гүна Қудайға қарсы.

Адам-ата ҳәм Ҳаўа-ене Қудайға қулақсызлық қылып, Оның менен мүнәсибетин бузған. Буның ақыбетинде Адам-ата ҳәм Ҳаўа-енениң өз ара мүнәсибети де бузылды, дүньяда жаман мүнәсибетлик пайда болды, пүткил дүнья нәлетке ушырады. Олардың өмири тәшиўиш, қайғы-азапларға толды. Гүна себепли дүньяға өлим кирип келди ҳәм пүткил адамзат үстинен ҳүкимдар болып қалды. Гүна ҳәр бир адамның тәбиятында болғаны ушын, оның нийетлерин, ой-пикирлерин, кеўил туйғыларын ҳәм қәлеўлерин бузады. Гүнаның ақыбетинде адамзат Қудайдан узақласқан, ажыралған, Оның ғәзеби астында қалған. Сонлықтан адамзат ақырзаманда ҳүким қылынады. Тек ғана Ийса Масийхтың төгилген қаны арқалы адамзат гүналарынан пәклене алады, Қудай менен жарасады ҳәм ҳүким қылынбайды (Жар 3:5-8, 16-19; 4:10; Нзм 6:5; Заб 31:5; 50:5-7; 87:15; 141:2; Ийш 5:16; 59:2; Ерм 17:9; Мат 5:21-30; Лук 10:27; 1Юхн 1:7-9; 2:1-2; Рим 1:18-21; 3:10-12, 23; 5:6-12; 6:22-23; 7:14-20; Эфс 5:5-6).

диний муғаллим – Бабилония сүргининен соң, Израил арасында базы адамлар бар болған Мухаддес Жазыўларды абайлап сақлап, үйрене баслаған. Олардың базылары еврейше Мухаддес Жазыўлардан нусқа көшириў менен шуғылланған ҳәм Израил халқы арасында абырайға ийе болып, жәмийетке күшли тәсирин көрсеткен. Оларды диний муғаллимлер деп атаған (Мат 23:2; Мрк 12:38-39; Лук 20:46).

ебус халқы, ебуслы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Даўыт Ерусалимди ийелеместен алдын ебус халқы Ерусалимде ҳәм оның әтирапында жасаған (2Пат 5:6-10; 24:16-25).

елши – Белгили бир хабарды жеткизиў ушын жиберилген адам. Жаңа Келисимде бул сөз Ийса Масийхтың он еки шәкиртине қолланылған. Ийемиз Ийса елшилерди адамларға Хош Хабарды жеткизиў ушын таңлаған еди. Елши Павел де олардың қатарында еди. Ийса Масийх Павелге көринип, оған Хош Хабарды тарқатыў ўазыйпасын тапсырған. Елшилер барлық масийхыйлар арасында, әсиресе өзлери тийкар салған жәмәәтлерде үлкен абырай ҳәм итибарға ийе болып, шешим шығарыў ҳуқықына ийе еди. «Елши» сөзи Хош Хабарды жәрия қылыў ушын жиберилген адамларға да қолланылған (Лук 6:12-16; Елш 1:24-26; 2:14; 4:33; 6:2; 15:1-2, 22-29; 1Кор 9:1-2; 12:28; 15:5-9; Гал 1:1-2; Эфс 4:11-12).

Ең мухаддес бөлме – Мухаддес шатырдың ишиндеги, кейин болса Ибадатхананың ишиндеги кишигирим бөлме. Бул бөлмеде Келисим сандығы турды. Сулайман қурдырған Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесинде еки керубтың үлкен мүсини де бар еди. Ең мухаддес бөлмени Мухаддес бөлмеден үлкен перде бөлип туратуғын еди. Таўрат бойынша тек ғана бас руўханий жылына бир мәрте – Гүнадан пәклениў күни Ең мухаддес бөлмеге кириўине болатуғын еди. Еврейлерге жазылған хатта ҳәм Аян китабында аспандағы Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмеси ҳаққында айтылған. Ийса Масийх инсан қолы менен қурылмаған сол минсиз Ибадатханада бас руўханий болып хызмет қылып атыр (Шығ 26:33-34; Леб 16-бап; Евр 8:1-2; 9:11-12, 24; Аян 15:5).

Ерусалим – Ерусалим қаласы Жер Орта теңизинен 50 шақырым шығыста, таў етегинде жайласқан. Алдын бул қала таўдағы қорған болған, кейин ала кеңейип, әтираптағы қыр ҳәм тегисликлерди өз ишине алған. Б. э. ш. 1000-жылы патша Даўыт Ерусалимди басып алғаннан кейин қала Израил халқы ушын сиясий ҳәм диний орайға айланған. Әййемги ўақытта Ерусалим қаласының аты Салим еди.

Б. э. ш. 586-жылы Ерусалимди Бабилония әскерлери басып алған. Қаладағы имаратлар ҳәм Ибадатхана талан-тараж қылынып, оларға от қойылған, қала дийўаллары бузылған, турғынлары болса сүргинге алып кетилген. Б. э. ш. 538-жылы, Персия империясы ҳүкимдарлығы дәўиринде яҳудийлерге өз ўатанына қайтыўға ҳәм Ибадатхананы қайта қурыўға рухсат берилген. Б. э. ш. 445-жылы Персия патшасы ҳәмелдары Нехемия Ерусалимге барып, қала дийўалларының қурылысына басшылық қылған. Б. э. ш. 332-жылы Ерусалим қаласы ҳеш бир қарсылықсыз Александр Македонскийге тәслим болған. Соңынан б. э. ш. 164-жылдан баслап, шама менен 100 жыл даўамында Ерусалим қаласы ғәрезсиз Яҳудий мәмлекетиниң пайтахты болған. Б. э. ш. 63-жылы болса бул ел Рим империясы тәрепинен басып алынған ҳәм оған бағынышлы болып қалған (2Пат 5:6-9; 4Пат 25:8-17; 2Жлн 36:13-21; Эзр 1:1-11).

Жабрайыл – Мухаддес Китапта еки периштениң аты айтып өтилген, бириншиси – Жабрайыл, екиншиси – Михаил. Жабрайыл Қудайдың арнаўлы хабарын жеткизиў ушын бир неше мәрте адамларға көринген. Ол Даниел пайғамбарға көринип, берилген аянлар ҳәм пайғамбаршылықлардың мәнисин түсиндирип берген. Жабрайыл шомылдырыўшы Яқыяның әкеси Зехарияға да көринип, Яқыяның туўылыўы ҳаққында, Мәриямға да көринип, Ийса Масийхтың туўылыўы ҳаққында хабар берген (Дан 8:15-27; 9:20-27; Лук 1:8-20, 26-38).

Жаңа ай байрамы – Ҳәр жаңа ай шыққан күни белгиленетуғын байрам. Руўханийлер усы байрам ушын Таўратта буйырылған қурбанлықларды берген. Сондай-ақ, бул байрамда адамлар айрықша ас жеген. Дәстүрге муўапық бул асты тек ғана пәкленген адамлар жеўге болатуғын еди. Айдың биринши күни мухаддес есапланып, адамлар сол күни жумыс ислемейтуғын еди (Сан 28:11-15; 1Пат 20:5, 24-26; Амо 8:5).

Жаратқан Ийе – Еврейше «ЙҲЎҲ», грекше «Күриос». Ески Келисимде «ЙҲЎҲ» Қудайдың аты. Негизинде әййемги еврей тилинде сөзлер тек ғана даўыссыз ҳәриплер менен жазылған. Еврейше жазыўларды оқығанлар қайсы орында қандай даўыслы сеслер келетуғынын билетуғын еди. Яҳудийлер Қудайдың атын жүдә мухаддес деп билгени ушын, Ески Келисим дәўириниң ақырларына келип, бул атты атамай қойған еди. Олар Ески Келисимди оқығанда «ЙҲЎҲ» сөзиниң орнына «Ийем, Хожайыным» мәнисин беретуғын «Адонай» сөзин қолланып баслаған. Усы аўдармада бул сөз «Жаратқан Ийе» деп берилген. Көп адамлар «ЙҲЎҲ» сөзин еврейшеде «болыў» фейилиниң биринши формасы болыўы мүмкин, деп есаплайды. Усы пикир бойынша «ЙҲЎҲ» сөзи «Ол бар», яғный Ол мәңги, ҳеш қашан өзгермейди ямаса «Ол бар болыўға себепкер», яғный ҳәр бир нәрсениң келип шығыўына себепши Ол, деген мәнисти билдиреди. Жаңа Келисимде «Күриос» сөзи көп жағдайларда Ийса Масийхтың атағы сыпатында ислетилген болып, бул аўдармада Ийе, Ийем, Ийемиз… деп берилген. Базы жағдайларда «Күриос» сөзи Жаңа Келисимде Қудайға қарата қолланылған, Оның Ески Келисимдеги айырым ислерин сүўретлейди. Бундай жағдайларда бул аўдармада «Күриос» сөзи «Жаратқан Ийе» деп берилген (Жар 7:1; 8:21; 21:1; Шығ 3:14; Нзм 33:2-3; Заб 88:6-7; Мал 1:1).

Жаратқан Ийениң Үйи – Бул сөз Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға қарата айтылған (Шығ 23:19; 34:26; Ешу 6:23; 4Пат 19:1).

Жартас, қорғаўшы Жартас – Еврейшеден сөзбе-сөз аўдармасы «жартас». Бул сөз Қудайға үмит байлағанларды Оның Өзи қорғайтуғынын, аман-есен сақлайтуғынын, Қудайдың өзгермейтуғынын ҳәм пүткиллей исенимли екенин билдиреди (Нзм 32:4; 1Пат 2:2; 2Пат 22:2-3; Заб 27:1; 41:10; 77:35).

жаўыз руўх – Мухаддес Китапта жаўыз руўх базыда жин деп аталған. Жаўыз руўхлардың ҳүкимдары шайтан. Жаўыз руўхлар инсанларға зыян тийгизиўди қәлейди. Олар базыда инсанның ишине кирип алып, оны басқарады. Толық мағлыўматқа ийе болыў ушын ШАЙТАН ҳәм ЖИН сөзлерине қараң (Мат 8:16; Мрк 1:23; Лук 4:33).

жәмәәт – Жаңа Келисимде бул сөз масийхыйлар топарына қолланылған. Биринши жәмәәт Ерусалимде пайда болған. Ол жердеги исениўшилер Қудайға сыйыныў ушын тез-тез жыйналып туратуғын еди. Ийса Масийх ҳаққындағы Хош Хабар кең тарқалғаннан кейин, басқа жерлерде де жәмәәтлерге тийкар салынды. Жәмәәттеги исениўшилер бир-бирине ҳәр тәреплеме жәрдем беретуғын еди. Исениўшилер үйлеринде жыйналғанда дуўа ететуғын еди, Қудайға алғыс-мақтаў айтып, Ийсаның өлимин еслеп, бирге аўқатланатуғын еди. Олар биргеликте Мухаддес Жазыўды оқып, сабақ алатуғын еди ҳәм исенимде беккем турыў ушын бир-бирин жигерлендиретуғын еди. Жәмәәтлердиң жолбасшылары бар еди, оларды жетекши, ақсақал ямаса шопан деп атайтуғын еди. Жәмәәтте исениўшилерге жәрдем беретуғын адамларды болса хызметшилер деп атаған.

Жаңа Келисимде жәмәәт сөзи және Ийса Масийхқа исенген барлық адамларды билдирген. Жәмәәт сөзиниң усы мәнисин түсиндириў ушын Жаңа Келисимде бир неше тымсаллар берилген. Олардың базылары мынадай: Ийса Масийхтың денеси, Ибадатхана, Қудайдың үйи. Және Ески Келисимде жыйналған Израил халқына да жәмәәт деп айтылған (Мат 16:18; Елш 2:42-46; 4:32-35; 7:38; 8:1; 14:23; 15:41; Яқп 5:14; 1Пет 5:1-4; Рим 16:4; 5:12-13; 12:12-13, 17; 16:19; Гал 1:1-2, 13; Эфс 1:22; 2:19, 21-22; 3:10, 21; 4:11; 5:23-32; 5:23, 29-30; Фил 1:1; 3:6; Кол 1:24; 4:15; 1Тим 3:1-15; Тит 1:5-9; Аян 1:11).

жин – Мухаддес Китапта жин базыда жаўыз руўх деп аталған. Жинлердиң ҳүкимдары шайтан. Жинлер инсанларға зыян тийгизиўди қәлейди. Олар базыда инсанның ишине кирип алып, оның ҳәрекетлерин басқарады. ЖАЎЫЗ РУЎХ сөзине қараң (Мат 4:24; Мрк 3:22; Лук 7:33; Юхн 7:20; Елш 8:7).

жоқарғы кеңес – Жаңа Келисим дәўиринде яҳудийлердиң сиясий ҳәм диний кеңеси. Бул кеңес бас руўханийлерден, Таўрат алымлары ҳәм абырайлы адамлардан ибарат еди. Жоқарғы кеңестиң шама менен 70 ағзасы бар еди. Бас руўханий кеңестиң баслығы болған. Кеңес ағзалары яҳудийлердиң жасаў шәраятына, сиясий өмирине ҳәм диний дәстүрлерине байланыслы мәселелерди шешиў ҳуқықына ийе еди, бирақ жоқарғы кеңес шығарған әҳмийетли қарарлар Рим ҳүкимети тәрепинен тастыйықланыўы керек еди. Жоқарғы кеңес адамды өлимге ҳүким еткени менен де, бул ҳүкимди тек Рим ҳүкимети ғана орынлай алатуғын еди. Елде тынышлықты сақлап турыў ушын жоқарғы кеңес яҳудийлердиң де, Рим ҳүкиметиниң де пайдасын гөзлейтуғын еди (Мат 26:57–27:2; Мрк 14:52; Юхн 11:47; Елш 5:21, 27; 22).

зәйтүн – Ҳәмме ўақытта жасыл болып өсип туратуғын, Жақын Шығыста жүдә кең тарқалған субтропикалық терек ҳәм оның мийўеси. Бул теректиң мийўесинен май алынады. Зәйтүн терегиниң қәрели көринисиндеги жасыл ямаса қара мийўеси ашқылтым болып табылады (Жар 8:11; 28:18; Шығ 23:11; 29:2; Леб 2:1; 1Пат 16:1).

Зүрәәт байрамы, Ҳәптелер байрамы, Елиўинши күни байрамы – Бул байрам еврей календарының үшинши айы болған сиўан айының 6-7-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул май айының ақырына туўры келеди. Израил халқы Қудайдың буйрығы бойынша биринши зүрәәт алғанда биринши зүрәәт байрамын белгиледи. Бул байрам Қутқарылыў байрамынан жети ҳәпте өткеннен кейин болғанлықтан Ҳәптелер байрамы деп те айтылады. Және Жаңа Келисимде бул байрам Елиўинши күни байрамы деп те айтылады. Бул байрамда биринши мәрте Мухаддес Руўх Ерусалимде жыйналған шәкиртлерге түсип, жәмәәт басланғанлықтан дүнья жүзиндеги жәмәәтлер бул күнди еске алып белгилейди (Шығ 23:16; 34:22; Леб 23:15-21; Сан 28:26-31; Нзм 16:9-12; Елш 2:1; 20:16; 1Кор 16:8).

Ибадатхана – Қандай да бир қудайға сыйыныў ушын қурылған имарат. Әдетте қудайларға арнап ибадатханалар қурылған. Табыныўшылар қудай өз ибадатханасында бар деп исенген. Усы себептен олар ибадатхананы қудайдың үйи деп те атаған.

Бирақ бул аўдармада ибадатхана сөзи үлкен ҳәрип пенен жазылған болса, Ерусалимдеги Ийениң Ибадатханасы нәзерде тутылған. Патша Сулайман қурдырған Ибадатханадан алдынғы заманда Мухаддес шатырда ҳәр түрли қурбанлықлар берилип, диний хызметлер өткерилген. Патша Сулайман дәўиринен баслап пүткил Израил халқы Ийемизге Ерусалимдеги Ибадатханада сыйынған. Олар Ибадатханада қурбанлықлар берип, әҳмийетли байрамларды сол жерде белгилеген. «Ибадатхана» сөзи айрықша бир имаратқа ямаса Ибадатхананың толық ҳәўлилерине қарата қолланылған. Ибадатхананың айрықша имараты Мухаддес бөлме ҳәм Ең мухаддес бөлмеден ибарат еди. Бул бөлмелерге мәлим бир мәресимлерди орынлаў ушын тек ғана руўханийлердиң кириўине рухсат берилген. Халық Ибадатхананың ҳәўлисинде Қудайға сыйынған. Израил тарийхында Ерусалимде бир неше мәрте Ибадатхана қайта қурылған, бирақ басқыншылар тәрепинен ўайран етилген. Биринши Ибадатхананы патша Сулайман қурдырған. Бул Ибадатхана 3Пат 6:1-38; 7:13-51; 2Жлн 2:1–4:22 да толық сүўретленген. Б. э. ш. 586-жылы бабилонлылар сол Ибадатхананы ўайран қылып, ондағы барлық қымбатбаҳа затларды Бабилонға алып кеткен. Б. э. ш. 538-жылы Персия патшасы Кирдиң пәрманы бойынша, базы яҳудийлер Ерусалимге қайтып келип, Ибадатхананы қайта қурыўды баслап, б. э. ш. 515-жылы Ибадатхана қурылысы тамамланған. Кейин ала, б. э. ш. 37-4-жыллары әййемги Палестинада ҳүкимдарлық қылған Уллы Ҳирод б. э. ш. 19-жылы Ибадатхананы қайта қурыўды баслаған. Қурылыс ислери Ийса Масийх дәўиринде де даўам етип атырған еди. Қайта қурылған сол Ибадатхана эрамыздың 70-жылы римлилер тәрепинен ўайран қылынды. Соннан кейин, Ибадатхана қайта қурылмады (4Пат 25:8-17; Эзр 1:1-11; 3:7–4:5; 5:1-2; 6:14-15).

Израил – Яқып Пенуелде Қудай менен гүрескеннен кейин, Қудай оған «Израил» деп ат берди (Жар 32:28-29; 35:10). Яқып Ибрайымның ақлығы, Ысақтың улы еди. Яқыптың он еки улы болып, олардан Израилдың он еки урыўы келип шықты. Ески Келисимде мине усы он еки урыў Израил халқы деп аталды. Кейин ала Израил халқы басып алған жерлер де Израил ели деп аталды.

Патша Сулайман өлгеннен кейин арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан бөлинип шықты. Бул он урыў өз алдына ел болып, Израил патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Самария болды. Ески Келисимниң базы жерлеринде арқадағы он урыўға Израил халқы ҳәм бул урыўлар дүзген ел Израил ели деп аталған. Б. э. ш. 722-жылы Ассирия патшалығы Израилды басып алғаннан соң, арқа патшалық жоқ болды.

Жаңа Келисимде «Израил» аты сиясий ғәрезсизликке ийе елди емес, ал Яқыптың урпағын, яғный яҳудийлерди билдирген (Жар 32:28-29; 35:10; 3Пат 11:26–12:24; 4Пат 17:1-6).

Ийемизди еслеў кешеси – Ийса Масийх Өз өлиминен алдын шәкиртлери менен бирге Қутқарылыў байрамының асын бирге жеди. Сол кешеси Ийса шәкиртлерине, сизлер бирге аўқатланғаныңызда, Мени еслеңлер, деп буйырған. Ийса Масийхтың изинен жүриўшилери Оның бул буйрығына әмел қылып, тез-тез жыйналып турған ҳәм биргеликте аўқатланған. Олар бирге аўқатланғанда, Ийса буйырғанындай нан сындырып жеген ҳәм шараптан ишкен. Усылай етип, олар Ийса Масийхқа өз ҳүрметин көрсетип, Ийсаның гүналар ушын қурбан болғанына исенгенин тастыйықлайтуғын болған. Сондай-ақ, Ийсаның Өз сүйиспеншилигин қалай көрсеткенин еслейтуғын еди. Ийса оларды қалай сүйген болса, шәкиртлер де бир-бирин сондай сүйиўи керек еди (Мат 26:26-30; Мрк 14:22-26; Лук 22:14-20; Елш 2:42, 46; 20:7; 1Кор 10:16-17, 21; 11:17-34).

Ийе, Ийем, Ийемиз – Еврейше «Адон» ямаса «Адонай», грекше «Күриос». Ески Келисимде «Адонай» сөзи көбинесе Қудайға қарата қолланылған иләҳий атақ болып, Қудай Израил халқының көктеги Патшасы екенин билдиреди. Жаңа Келисимде «Күриос» сөзи Ийса Масийхқа қарата қолланылған болып, Оның иләҳийлигин ҳәм патша тийресине тийисли екенин билдиреди. Соның ушын, бул аўдармада бул сөз «Ийе», «Ийем Ийса» ямаса «Ийемиз Ийса» деп берилген. «Адон» ҳәм «Күриос» сөзлери атақ сыпатында патшаларға, абырайлы устазлар ҳәм пайғамбарларға иззет-ҳүрметти көрсетиў ушын да қолланылған (Лук 2:9; 18:6; Елш 7:33, 59; Рим 1:7; 10:12-13).

Кәрнай – Үплеп шертилетуғын саз әсбабы болып, әййемги еврей халқы кәрнайды қошқардың шақысынан ҳәм басқа да материалдан соққан. Әййемги ўақытта бул әсбап душпан бастырып киятырғанын хабарлаў ушын, сондай ақ, Қудайды алғыслаў ушын шертилген.

Кәрнай байрамы – Бул байрам еврей календарының жетинши айы – этаним, яғный тишри айының биринши күнинде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай сентябрьдиң ортасынан басланады. Кәрнай байрамы күни Израил халқы дем алып, мухаддес жыйналыс өткерген. Бул жыйналыста кәрнай шертилген, Таўратта буйырылған қурбанлықлар берилген (Леб 23:23-25; Сан 29:1-6).

келисим – Әййемги ўақытларда әдетте келисим дүзилгенде, оны тастыйықлаў ушын еки тәреп ант ишетуғын еди. Мухаддес Китапта айтылыўынша, Қудай бир неше мәрте инсан менен келисим дүзген. Ҳәр бир келисимде берилген ўәделерди ҳәм қойылған шәртлерди Қудайдың Өзи белгилеген. Қудай Ибрайым менен келисим дүзип, Ибрайымға ҳәм оның әўладына мәңги берекет бериўди ўәде қылған.

Қудай кейин ала Муўса пайғамбар арқалы Ибрайымның әўлады, яғный Израил халқы менен келисим дүзеди. Сол келисимде Қудайдың буйрықлары ҳәм нызамлары толық берилген. Бул буйрықларға ҳәм нызамларға әмел қылған адамларға Қудай: «Мен сизлерди Өзимниң халқым қыламан, сизлердиң Қудайыңыз боламан», деп айрықша ўәде берген. Қудайдың Өз халқы Израил менен болған мүнәсибети мине усы келисимге тийкарланғаны себепли, Ески Келисимде баян қылынған көп ўақыялар ҳәм Израил халқының тарийхы усы мүнәсибетлер ҳаққында сөз етеди. Израил халқы Қудайға қайта-қайта бийопалық қылғаны ушын, Оның буйрықларына бойсынбағаны ушын өз ўатанынан сүргин етилген. Бирақ Қудай: «Мине Мен Израил халқы менен жаңа келисим дүзетуғын күнлер келеди», деп Өз пайғамбарлары арқалы ўәде берген.

Қудай жаңа келисимди пүткил адамзат пенен Ийса Масийх арқалы дүзеди. Ийса Масийх пүткил адамзаттың гүнасын Өз мойнына алып, атанақ ағаштағы өлими арқалы жаңа келисимди күшке енгизди. Бул Жаңа Келисимниң баслы мазмуны болады. Енди ҳәр бир адам, миллетинен тысқары, Ийса Масийхқа исенсе ҳәм гүналарынан жүз бурса, оның гүналары кешириледи, бул адам Қудайдың халқына тийисли болады (Жар 15:1-21; 17:1-27; Шығ 20:1, 21; 24:1-18; 4Пат 17:5-23; 2Жлн 36:13-21; Ерм 31:31-34; 32:39-40; Езк 11:19-20; 36:26-27; Мат 26:27-28; Евр 8:6-13; 9:1-22).

Келисим сандығы – Сырты ҳәм иши алтын менен қапланған ағаш сандық. Келисим сандығында еки тегис тасқа жазылған нызам сақланатуғын еди. Қудай бул еки тасты Синай таўында Муўсаға Израил халқы ушын берген еди. Еки таста он буйрық жазылған, бул буйрықлар Қудай менен Оның халқы ортасындағы дүзилген келисимниң шәртлери еди. Сол себепли бул сандық көбинесе Келисим сандығы деп айтылған. Келисим сандығының қақпағы үстинде керуб деген руўхый барлықтың еки мүсини бар еди. Келисим сандығы – Қудай Өз халқы арасында екенин билдиретуғын белги еди. Израил халқы шөлде гезип жүргенде, Келисим сандығы Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесинде сақланатуғын еди. Кейин Келисим сандығы Ерусалимдеги Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесине қойылған (Шығ 25:12-15, 22; 37:1-9; Евр 9:4-5).

Кемош – Моаб халқының табынған қудайы (3Пат 11:7).

кен халқы, кенлер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Және қанан халқы, қанан халықлары, қананлы сөзлерине қараң (Жар 15:19; Сан 24:21-22).

керуб – Қанатлы руўхый барлық. Бул руўхый барлықлар ҳаққында сөз етилгенде, олар әдетте Қудайдың тахты жанында сүўретленеди. Ески Келисимниң базы жерлеринде болса керублар Қудайдың тахтын көтерип жүргени ҳаққында айтылады. Келисим сандығының қақпағы үстинде еки керуб мүсини бар еди. Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесин Мухаддес бөлмеден бөлип турған ишки пердеге керублардың сүўрети салынған еди (Шығ 25:18-20; Сан 7:89; 1Пат 4:4; Езк 10-бап).

кийели тас – Тиккесине қойылған узын тас. Қанан халықлары бул тасты өз қудайы, соның менен бирге, қудай Баал деп, оған табынатуғын еди. Бундай таслар төбешиклердиң үстине, қойыў жапырақлы тереклердиң астына ҳәм табынатуғын орынларының ишине орнатылатуғын еди. Қудай Израил халқына, тас бутларды орнатпаң, оларға сыйынбаң, деп буйрық берди. Усындай бутларды ҳәм тасларды сындырып таслаўды буйырды (Шығ 23:24; Леб 26:1; 4Пат 10:27; 17:10).

Қанан – Қанан Хамның улы, яғный Нухтың ақлығы еди. Әййемги ўақытларда Жер Орта теңизи, Иордан дәрьясы ҳәм Өли теңиз аралығындағы жерлер де Қанан деп аталған. Қананның арқа тәрепинде Лебанон таўлары, қублада Негеб шөли бар еди. Жаратылыс китабында айтылыўынша Хамның улы Қананнан бир неше халық келип шыққан ҳәм сол жерлерде жасаған. Израил халқы бул жерлерди басып алғаннан кейин, Қанан деген атама әсте-ақырынлық пенен жоқ болып кетти. Оның орнына бул жерлер «Израил ели» деп атала баслады, бир қанша ўақыт өткеннен соң «Палестина» аты менен танылған.

Мухаддес Китапта Қанан жүдә өнимдар, «сүт ҳәм пал ағып турған жер» деп сүўретленген. Қанан географиялық жағынан жүдә қолайлы ҳәм өнимдар жер есапланған. Қанан жеринен қубла-батыста жайласқан Синай ярым атаўы Азия ҳәм Африка жерлерин бирлестирип турады. Соның ушын, әҳмийетли саўда жоллары Қанан арқалы, Жер Орта теңизи бойлап өткен. Әййемде Жақын Шығыстағы қүдиретли патшалықлар Қананды қолға киргизиўге ҳәрекет еткен. Шығ 3:8 ҳәм усы аяттың түсиндирмесине қараң (Жар 10:6, 15-19; 12:5; Бий 5:19).

қанан халқы, қанан халықлары, қананлы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлар. Олар амор, гиргаш, хет, хиў, ебус, қадмон, кениз, кен, периз ҳәм рефа халықлары еди. Бул халықлардың базылары Қанан жериниң анық қайсы жеринде жасағаны мәлим емес. Израил халқы Қананды басып алғаннан кейин де, бул халықлардан бир нешеси сол жерде жасап қалған (Ешу 16:10; 17:12-13, 16).

Қос байрамы, Жыйын-терим байрамы – Бул байрам еврей календарының жетинши айы – этаним, яғный тишри айының 15-21-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай сентябрьдиң ортасынан басланады. Сол ўақытта гүз жаўыны басланбастан алдын зүрәәт жыйнап алынған. Израил халқы Мысырдан шыққаннан соң, шөл гезип, қосларда жасағанын жети күн даўамында еслеген. Сондай-ақ олар Қанан жериндеги зүрәәтти Қудайдың берекетли қылғанын да белгилеген, Таўратта буйырылған қурбанлықларды берген. Олар жети күн даўамында далалардағы қосларда жасаған. Қос байрамының еврейше атамасы – Суккот. Бул байрам жыйын-терим байрамы деп те аталған (Шығ 23:16; 34:22; Леб 23:33-36, 39-43; Сан 29:12-39; Нзм 16:13-15; Зхр 14:16-19).

Қудай – Еврейшеде «Эл» ямаса «Элоҳим», грекшеде «Теос». Бул атлар пүткил барлықтың жаратыўшысы Қудайға қолланылған баслы атлар болады (Жар 1-бап; 2:2-3; 9:1).

Қудай Таала – Еврейшеде «Эл Элион» ямаса «Элоҳим Элион», сөзбе-сөз аўдармасы «Ең мәртебели Қудай». Бул сөз Қудай ең уллы, ең қүдиретли, пүткил әлемниң Ҳүкимдары екенлигин билдиреди (Жар 14:18; Сан 24:16; Нзм 32:8).

Қудайдың Патшалығы – Қудайдың инсанлар өмириндеги ҳүкимдарлығына ҳәм ҳәр бир жаратылған жанзатлардың ақыретте жаңаланыўына силтеме. Ийса Масийх: «Қудайдың Патшалығы жақынласты», деп ўаз еткен еди, Ол Өз кәраматлары арқалы усы Патшалық ҳақыйқаттан да бар екенлигин көрсететуғын еди. Ийса Масийх адамларға: «Қудайдың Патшалығы сизлердиң араңызда», деп тәлим берди. Адамлардың гүналары Ийса Масийх арқалы кеширилгенде, олар Қудайдың Патшалығына киреди. Қудайдың Патшалығына минәсип болған адамлар Қудайды өзлериниң Патшасы деп тән алады ҳәм өз ара мүнәсибетлеринде Қудайдың минезлемесин көрсетеди. Усы арқалы Қудайдың Патшалығы адамлар арасында екенлиги көринип турады. Келешекте болса, Ийса Масийх пүткил дүньяны жаўызлық ҳәм напәкликтен тазалағаннан соң Қудайдың Патшалығы толық орнатылады. Матта китабында Қудайдың Патшалығы «Аспан Патшалығы» деп те аталған (Мат 12:28; 25:31-46; Мрк 1:14-15; Лук 17:20-21; 1Кор 15:24-25; Кол 1:13-14; Аян 11:15-17; 12:10).

Қудайдың Руўхы – «Руўх» деп аўдарылған еврейше ҳәм грекше сөзлер және «дем», «самал» мәнислерин өз ишине алады. Қудайдың Руўхы дүньяның жаратылыўында сөзсиз қатнасқан. Ески Келисимде сөз етилиўинше, Қудайдың Руўхы адамларды орап алған, оларға ҳәр түрли ўазыйпаларды орынлаў ушын күш берген. Қудайдың Руўхы базы адамларға Қудайдың сөзин сөйлеўге жигер берген. Қудай Өз Руўхын бир күн келип барлық адамзат үстине жаўдыратуғыны туўралы Иоел пайғамбар арқалы ўәде қылған.

Жаңа Келисимде Қудайдың Руўхы Мухаддес Руўх деп аталады. Мухаддес Руўх арқалы адамлар Қудайдың сөзлерин айтады, базыда кәраматлар көрсетеди. Шомылдырыўшы Яқыя пайғамбаршылық қылып, Ийса Масийх инсанларды Мухаддес Руўхқа шомылдырады, деп айтқан. Яқыя Ийсаны суўға шомылдырғанда, Мухаддес Руўх Ийсаның үстине кептер пишининде түскен ҳәм Ол Мухаддес Руўхқа толған. Ийса Масийх Мухаддес Руўх жетегинде жүрген.

Ийса Өз шәкиртлерине, Әкем сизлерге жол-жорық көрсетиў ҳәм күш-қуўат бериў ушын Мухаддес Руўхты жибереди, деп ўәде берген. Ийса аспанға көтерилгеннен соң усы ўәде әмелге асты. Солай етип, Иоел пайғамбардың бир неше әсирлер алдын айтқан пайғамбаршылығы орынланды. Ийсаның шәкиртлери адамларды тәўбе қылыўға, суўға шомылдырылыўға ҳәм Мухаддес Руўхты қабыл етиўге шақырған. Ийса Масийхқа исенген ҳәр бир адамның жүрегинде Мухаддес Руўх жасайды. Мухаддес Руўх олардың Қудайға тийисли екенлигин ҳәм қутқарылыў кепили Өзи екенлигин тастыйықлайды. Мухаддес Руўх исениўшилерге ҳәр түрли сыйлар береди, олар усы сыйлары менен Қудайға ҳәм басқаларға хызмет етеди. Исениўшилер Мухаддес Руўх басшылығында өмир кеширеди ҳәм Мухаддес Руўх арқалы олардың жақсы ис-ҳәрекетлери Қудайға мақул болады (Жар 1:2; Шығ 31:3; Бий 14:6; 1Пат 11:6-7; 16:13; 1Жлн 12:18; 2Жлн 15:1-2; 20:14-15; Езк 11:5; Иол 2:28-29; Мих 3:8; Мат 3:11; Лук 3:22; 4:1; 10:21; 24:49; Юхн 3:34; 14:16-17, 26; 16:7-15; 20:22; Елш 1:4-5, 8; 2:1-4, 14-21, 38; 13:2; 19:1-6; Рим 8:15-16; 1Кор 12:4-11; 2Кор 1:21-22; Гал 5:22-25; Эфс 1:13-14).

Қудайдың Улы, Қудай Тааланың Улы – Бул сөз атақ болып, яҳудийлер интизарлық пенен күткен қутқарыўшыға айтылған. Яҳудийлердиң пикири бойынша, бул қутқарыўшы оларды душпанлар қолынан қутқарады ҳәм пүткил адамзат үстинен мәңги ҳүкимдарлық қылады. Бул қутқарыўшыға әдетте «Масийх» атағы да қолланылған. «Қудайдың улы» ямаса «Ул» атақлары Ийсаға қарата қолланылғанда, Ийса интизарлық пенен күтилген Масийх екенлигин билдиреди. Бул атақлар Ийсаның Қудай менен жақын мүнәсибетин, Қудайдың атынан ис қылатуғынын көрсетеди. Ийса Масийх Өзиниң аспандағы Әкесине пүткиллей бойсынып, садықлық пенен хызмет етти. Ийса аспандағы Әкесин ҳүрмет етип, Оның минезлемесин Өзинде толық көрсетти.

Тилекке қарсы, базылар «Қудайдың Улы» деген атақты надурыс түсинип, Ийса денеден Қудайдан туўылған екен, деп ойлайды. Бирақ бул ақылға сыймайтуғын улыўма надурыс пикир! Бундай пикир Мухаддес Жазыўда баян етилген тәлиматларға қарсы. Жаңа Келисимде сөз етилиўинше, Мәриям кәраматлы түрде, Мухаддес Руўхтың қүдирети менен Ийсаға ҳәмиледар болған еди.

Ески Келисимде Қудай Израил халқын «туңғыш улым» деп атап, олар менен қаншелли жақын мүнәсибет орнатқанын көрсетти. Сондай-ақ, Қудай Израил патшасын да «Мениң улым» деп атаған, себеби Израил патшасы Қудайдың ўәкили сыпатында халық үстинен ҳүкимдарлық қылды (Шығ 4:22-23; Мат 1:18-25; 14:33; Лук 1:26-38; Юхн 14:6-13; 19:7; 1Юхн 5:12-13; Кол 1:15-19; Евр 1:2-3).

Қудайдың Үйи – Бул сөз Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға айтылған (Бий 18:31; 1Пат 10:3; 1Жлн 6:10).

қурбанлық – Израиллылар Қудайға сыйыныў ушын буға, қой, ешки, кептер ямаса қумыры сыяқлы ҳайўанларды қурбанлық қылатуғын еди. Ҳайўан сойылғаннан соң, оның бир бөлеги Қудайға унамлы түтетки ушын садақа сыпатында қурбанлық орында түтетилген. Қалған бөлеги болса руўханийлерге берилген ямаса сыйыныўшылар тәрепинен желинген. Израил халқы Қудайға алғыс айтыў, Қудайдан берекет тилеў, гүналары ушын кеширим сораў мақсетинде қурбанлықлар берген. Ески Келисимде айтып өтилген бес қурбанлық түри мынадай: айып қурбанлығы, гүна қурбанлығы, жандырылатуғын қурбанлық, миннетдаршылық қурбанлығы, татыўлық қурбанлығы (Жар 8:20; Шығ 29:38-41; Леб 1-бап).

Қутқарылыў байрамы – Қутқарылыў байрамы еврей календарының биринши айы – абиб, яғный нисан айының он төртинши күни кеште белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай марттың ортасынан басланады. Қудайдың Израил халқын Мысыр қуллығынан қалай қутқарғанын олар Қутқарылыў байрамы күни еслеген. Ҳәр бир шаңарақ бир қозыны ямаса ылақты қурбанлық қылып, Қутқарылыў байрамына ас таярлаған. Шаңарақ ағзалары қурбанлық асын бирге жеген. Бул асқа қосып ашшы шөплер ҳәм ашытқысыз нан да желинген. Қутқарылыў байрамының еврейше атамасы – Песах. Қарақалпақша «Қутқарылыў байрамы». Жаңа Келисимде «Қутқарылыў байрамы» аты астында Қутқарылыў байрамы зыяпаты ҳәм оннан кейин жети күн даўамында белгиленген «Ашытқысыз нан байрамы» нәзерде тутылған (Шығ 12:1-14, 21-51; Леб 23:5-8; Сан 9:1-14; Нзм 16:1-7).

қутқарыў, қутқарылыў – Бул сөзлер адамлардың ҳәм пүткил бир халықтың душпанлардан ямаса олардың өмирине қәўип салып атырған басқа нәрселерден азат болыўын билдиреди.

Ески Келисимде бир адам белгили бир жағдайда басқаларды қәўип-қәтерден қутқарғанда «қутқарыўшы» деп аталған. Көп жағдайларда болса «Қутқарыўшы, Азат қылыўшы» деген ат Қудайдың Өзине қолланылған. Израил халқы тарийхындағы ең уллы ўақыялардан бири олардың Мысырдағы қуллықтан азат болғаны. Қудай Муўса арқалы кәрамат көрсетип, Өзиниң Қутқарыўшы екенлигин көрсеткен. Қудай Израил халқын көп мәртебе қутқарғаны ушын, олар келешекте Ийемиз бизлерди барлық душпанлардан ҳәм жаўызлықтан азат қылады, деген үмитте сол ўақытты интизарлық пенен күткен. Және Ески Келисимде пайғамбарлар пайғамбаршылық қылып, Қудай Өзиниң ҳақ қулын жибереди ҳәм адамларды гүналарынан азат қылады, деп айтқан. Пайғамбаршылықлар бойынша Қудайдың бул садық қулы патша Даўыттың әўладынан келип шығады.

Жаңа Келисимде айтылыўынша, адамлар Ийса Масийхтың өлими ҳәм тирилиўине исениўи арқалы гүнадан азат болады. Демек, ҳәр бир адам миллетине, түриниң реңине ямаса мәдениятына қарамастан қутқарылыўға ерисиўи мүмкин. Бул қутқарылыў адамның қылған саўап ислерине байланыслы емес. Адам тек ғана Қудайдың реҳими ҳәм мийрими арқалы гүналарынан азат болып, Ийса Масийх арқалы мәңги өмирге ийе болады. Ийса Масийхқа исенип, тәўбе қылған ҳәр бир адамды Қудай кеширеди. Соның ушын, Қудайдың Өзи де, Ийсаны Масийх ҳәм «Қутқарыўшы» деп атайды.

Ийса Масийхқа исенген адам Қудай менен жарасқаны ушын бул дүньяның өзинде-ақ қутқарылыўға ерискен деп есапланады. Қутқарылыўға ерискен ҳәр бир адамның өмиринде Мухаддес Руўх ҳәрекет қылады. Қутқарылыў тоқтаўсыз ҳәрекет болып, оған ерискен ҳәр бир адамның пикирлеўи ҳәм минез-қулқы өзгереди ҳәм бундай адам өз өмирин Қудайды ыразы қылыўға бағышлайды. Масийхыйлар ақырғы күнде де ҳүким қылынбайды. Масийхтың атанақ ағаштағы өлими ҳәм тирилиўи арқалы олар бул дүньяда да, ол дүньяда да қутқарылыўға ийе. Сол себептен исениўшилер өлгеннен кейин Қудай менен бирге жәннетте болыўына қатал түрде исенеди (Шығ 14:1-31; 15:1-21; Бий 3:9, 15; 2Пат 22:2-3; Заб 39:18; 77:35; Ийш 42:1-4; 43:3, 11; 49:26; Езк 37:23-25; Дан 6:27; Лук 1:47, 69-70; 2:10-11, 30-31; Юхн 3:15-16, 36; 5:24; 6:40; Елш 2:38-39; 4:11-12; 10:43; 16:30-31; 1Пет 1:3-5; 1Юхн 4:15-17; 5:13; Рим 1:16-17; 5:9-10; 3:20-24; 8:1-2; 8:15-16; 8:24, 29-30; 10:9-10; 10:12-13; 1Кор 1:18; 2Кор 1:21-22; 5:1-2, 6-8; Эфс 1:13-14; 2:4-9; 1Сал 4:16-17; 5:9-10; 1Тим 1:1; 2:3; 2Тим 1:9-10; Тит 1:3-7; Евр 9:27-28; Аян 22:3-5).

қыз Сион – Ерусалимди аңлатады (Заб 9:15; Ийш 10:32; Ерм 4:31).

лебийли, лебийлилер – Яқыптың улы Лебий урыўынан болған адамлар. Қудай Лебий урыўынан болған Харонның әўладын Израил халқының руўханийлери етип таңлаған еди. Лебий урыўының қалған адамлары диний мәресимлерди орынлаўда жәрдем берди. Буннан тысқары олар Мухаддес шатырға, кейин ала Ибадатханаға, оның үскене ҳәм буйымларына да жуўапкер болды. Қудай Израил халқының туңғыш улларының орнына Лебий урыўын Өз хызметине алған еди. Өйткени Израилдың туңғыш уллары Қудайға тийисли еди. Кейин патша Даўыт лебийлилердиң базыларын Қудайға сыйыныў ўақтында қосық айтыўға ҳәм саз шертиўге тайынлады (Сан 3:5-13, 40-51; 1Жлн 6:31-32; 23:25-29, 32; 23:30-31).

Лира – Тарлы саз әсбап (1Пат 10:5).

май – Мухаддес Китапта май сөзи астында көбинесе зәйтүн мийўесинен алынған май нәзерде тутылады. Әййемги Израилда зәйтүн майынан кең пайдаланылған. Шыралар ушын, теридеги жара ҳәм жарақатларды шыпалаў ушын зәйтүн майы қолланылған. Сондай-ақ, бай адамлар денелерин қәстерлеў ушын ең сапалы зәйтүн майынан пайдаланған. Базыда зәйтүн майы әтир менен араластырылып, жағымлы ийис шығарыў ушын шашқа, териге сүртилген. Бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып тайынлаў ўақтында басына жоқарғы сападағы зәйтүн майы қуйылған. Мухаддес шатырдағы ҳәм Ибадатханадағы буйымларды мухаддес қылыў ушын да зәйтүн майы қолланылған. Улыўма алғанда, май аўызбиршилик, абаданшылық, пәклик ҳәм Қудайдың Руўхының қүдиретли белгиси болған (Шығ 29:40; 30:25-33; Сан 28:5; 3Пат 5:11; 17:12; Мрк 6:13).

майлаў – Ески келисим дәўиринде Қудай бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып таңлағанда оның басына зәйтүн майын қуйыўға буйрық беретуғын еди. Зәйтүн майы Қудай Руўхының белгиси болып, май қуйылған адамның пәкленгенин ҳәм оған қүдирет берилгенин билдиретуғын еди. Усы жол менен таңланған адам, әсиресе патша еврей тилинде «машиах», яғный «май сүртип таңланған» деп аталатуғын еди. «Машиах» сөзи кейин ала лаўазым сыпатында қолланылатуғын болды. Мухаддес шатырдағы ҳәм Ибадатханадағы буйымлар да зәйтүн майы сүртилиў арқалы мухаддес қылынған (Шығ 40:13-15; 1Пат 10:1; 16:3; 3Пат 19:16; Ийш 45:1; Заб 17:51; Лук 4:18).

Масийх – Масийх еврейше «Машиах» сөзинен алынған, грек тилине «Христос» деп аўдарылған. Еврей тилинде бул сөз «майланған» деген мәнини билдиреди. Әййемги Израилда бир адамды руўханий, пайғамбар ямаса патша қылып тайынлаў ўақтында, оның басына зәйтүн майы қуйылып майланған. Бул ис-ҳәрекет сол адамның Қудай тәрепинен таңланғанын ҳәм Қудайдың хызметине бағышланғанын билдиреди. Сол себептен Масийх сөзи «Қудай тәрепинен таңланған» деген мәнисти де аңлатады.

Ески Келисимдеги пайғамбаршылықларда, бир күни патша Даўыттың әўладынан болған биреў Израил халқын душпанларынан қутқаратуғыны ҳәм жер жүзинде мәңги әдалат орнатып, барлық халықлар үстинен ҳүкимдарлық қылатуғыны айтылады. Кейин ала яҳудийлер ўәде қылынған сол қутқарыўшыны «Масийх» деп атайтуғын болды. Яҳудийлердиң ели Рим империясының қол астында қалғанда көп яҳудийлер, Масийх келип, бизлерди душпанымыздан қутқарады ҳәм Израил патшалығының уллылығын қайта тиклейди, деп үмит қылған.

Жаңа Келисим бойынша, Ийемиз Ийса Ески Келисимдеги пайғамбаршылықларда айтып өтилген Масийх. Ийса Масийх Өз ўазлары арқалы Қудайдың Патшалығы келиўин жәриялаған, бирақ бул Патшалық жер жүзиндеги патшалық емес еди. Ийса Масийх атанақ ағаштағы өлими арқалы шайтанның қүдиретин жоқ қылды, гүнаға ҳәм өлим қорқынышына қул болған пүткил адамзатқа азат болыў мүмкиншилигин берди. Соның ушын, Ийсаға исенгенлер Оны «Масийх» деп атайды (Мат 1:16-17; 2:4; 16:16; Мрк 9:41; Лук 2:11; 24:26, 46; Юхн 1:17; 7:41; Елш 2:31; Рим 1:4-6).

мәжилисхана – Грекше «синагога» сөзи адамлардың жыйынын аңлатады. Бул Жаңа Келисимниң китапларында ушырасады. Яқыптың хаты 2:2 де масийхыйлар жыйыны усылай аталады. Мәжилисханалар Бабилония сүргининен кейин, әсиресе Эзраның жаңалық киргизгени нәтийжесинде пайда болған болыўы мүмкин. Израил халқы жат бутқа табыныўшы елге тарқалып кетип, Ибадатханадағы улыўма хызмет миллий ҳәм диний өмирди бирлестиретуғын күштен айырылғанлықтан, олар ҳәр түрли жерде, яғный мәжилисханаларда жыйналыўға мәжбүр болған. Олар Қудай Ийениң өткен ўақытлардағы ислерин еске алып, Оннан жәрдем бериўди ҳәм қутқарыўды сораған.

Бабилониядан қайтып келгеннен соң, Эзра ҳәм Нехемияға уқсаған азаматлар халықты Қудайдың сөзин тыңлаў ушын жыйнады ҳәм оларды Мухаддес Китапларды изертлеўге шақырды. Сонда мәжилисхана бутқа табыныўшылық себепли қатал жаза алған адамлар орталығында оянған жаңа өмирдиң тәбийғый көринисине айланды. Сол себептен, Ийемиздиң иниси Яқып былай деди: «Өйткени әййемги ўақытлардан бери Муўсаның Нызамы ҳәр бир қалада жәрияланып киятыр ҳәм ҳәр дем алыс күни мәжилисханаларда оқылмақта» (Мат 4:23; Мрк 3:1; Лук 4:15; Елш 15:21; 19:8).

мәңгилик өмир – Мухаддес Китапта мәңгилик өмир тек ғана ўақыттың даўамын емес, ал өмирдиң мазмуны, яғный Қудай менен бирликте жасаўды, Оның мийрими ҳәм берекетлеринен ләззет алыўды билдиреди. Ески Келисимниң базы бөлимлеринде ҳақ адамлар Қудай менен мәңги жасайтуғыны ҳаққында жазылған, айырым ҳалларда өлилердиң тирилиўи ҳаққында айтып өтилген.

Жаңа Келисимде мәңгилик өмир не екенлиги ҳаққында кеңирек ашып берилген. Инсанның денеси өлсе де, руўхы өлмейди. Ийса Масийхқа ҳәм Оны жиберген Қудайға исенген адам мәңги өмирге ийе болады. Бундай адам ушын мәңги өмир усы дүньяда жасап атырған ўақтында басланады. Ол өлсе де ақыретте тириледи ҳәм оннан кейин ҳеш қашан өлмейди. Ақырзаман күни Қудай ҳақларға мәңгилик өмирди сый қылып береди, олар жәннетте жасап, бул дүньядағы барлық жаўызлықлардан азат болады. Гүнакарларға болса мәңги жаза бериледи, олар мәңгиге Қудайдан айырылады (Заб 15:9-11; 22:6; Ийш 26:19; Дан 12:2; Мат 5:12; 25:34, 46; 25:41, 46; Лук 16:22-23; 20:37-38; 23:42-43; Юхн 3:15-16, 36; 5:24, 28-29; 6:40; 10:27-28; 1Пет 1:4; 1Юхн 5:13; 2Кор 4:16-18; 5:1-2, 6-8; Эфс 2:4-6; Фил 1:21-23; 3:13-14; Евр 12:22-24; Аян 20:11-15; 21:1-4; 22:1-5).

Мидия – Қүдиретли патшалық болып, ҳәзирги Иран мәмлекетиниң арқа-батысында жайласқан еди. Б. э. ш. 550-жылға келип, Мидия ҳәм Персия патшалығының ең әҳмийетли аймағына айланды, соның ушын Персия нызамлары «Мидия ҳәм Персия нызамлары» деп аталатуғын болды (Эст 1:19; Дан 6:8).

Мидян, мидянлылар – Ибрайымның тоқалы Қатурадан туўылған улларынан бири. Мидяннан тарқалған әўлад мидян халқы деп аталған еди. Олар көшпели халық болып, көбиси ҳәзирги Ақаба қолтығының шығыс тәрепиндеги шөлде жасайтуғын еди. Соның ушын, ол жерлер мидян халқының ели, сол жерде жасаған халық мидянлылар деп аталған (Жар 25:1-2; Шығ 2:11-15; Бий 6-бап).

мийрим – Мухаддес Китапта «мийрим» ҳәм «мийримли» сөзлери әдетте Қудайға ҳәм Оның қылған ислерине қарата қолланылады. Мийрим сөзиниң тийкарғы мәниси – Қудай уллылығы ҳәм шексиз сүйиспеншилиги себепли Өз қәлеўи менен инсанларға берекет береди. Бул дүнья жаратылғаннан берли Қудайдың мийрими адамзат ҳәм пүткил жанзаттың өмиринде көринип тур. Қудай оларға өмир бағышлайды ҳәм жасаў ушын керекли болған затларды жеткизип турады. Қудай барлық халыққа мийрим көрсетеди. Ески Келисимде Қудайдың Израил халқына болған шексиз мийримин Израил тарийхының ҳәр түрли дәўирлеринде көриўимиз мүмкин. Израил халқының кәраматлы түрде Мысырдағы қуллықтан азат болғаны буның айқын мысалы болады.

Жаңа Келисимде Ийса Масийхтың бул дүньяға келип, Оған исенгенлерге қутқарылыў бергени Қудайдың адамзатқа көрсеткен мийриминиң ең айқын дәлили. Ийса Масийх арқалы Қудай адамларды гүнадан азат қылып, ақлайды ҳәм оларға мәңги өмир бағышлайды. Бул мийримге ҳеш ким ылайықлы емес ҳәм мийрим инсанның қылған саўап ислерине байланыслы емес. Қудайдың көрсеткен мийримине минәсип болыў – гүнадан жүз бурып, Қудайға бойсыныў. Қудай Өз мийрими арқалы исениўшилерге Мухаддес Руўхын береди. Олар Мухаддес Руўх арқалы бул дүньяда Қудайға хызмет қылады (Жар 6:8; 19:16; 50:4; Шығ 33:12-13; Сан 14:8; Нзм 13:17; Аюп 33:24; Заб 17:51; 39:11; 101:14; 110:4; 144:8; Ерм 31:2-3; Жоқ 3:32; Дан 9:18; Юнс 4:2; Лук 1:30; Юхн 1:17; Елш 4:33; 7:46; Рим 5:15; 6:1-2, 14-15; 11:5-6; 12:6-8; 1Кор 15:10; Эфс 1:7-8; 2:4-5, 8-9; 2Сал 1:11-12; 2Тим 1:9-10; Тит 2:11-14; 3:4-7).

Михаил – Мухаддес Китапта еки периштениң аты айтып өтилген, бириншиси – Михаил, екиншиси – Жабрайыл. Михаил бас периштелердиң бири болып, Израил халқының қорғаўшысы деп аталған. Михаил ҳәм оның қол астындағы периштелер шайтан ҳәм оның жаўыз периштелери менен саўаш қылып, оларды көктен қуўып жиберген (Дан 10:13, 21; 12:1; Яҳу 9; Аян 12:7-9).

Моаб, моаб халқы, моаблылар – Бул халық Ибрайымның иниси Лут әўладынан еди. Моаб ели Өли теңиздиң шығыс тәрепиндеги төбешикли өнимдар жерлерде жайласқан еди. Моаб халқы қудай Кемошқа табынатуғын еди. Моаб тили еврейшеге жақын. Бирақ олар Израил халқының душпаны еди. Израилдың пайғамбарлары моаб халқының аянышлы тәғдири ҳаққында көп пайғамбаршылық қылды. Бабилониялылар оларды қырып таслағаннан соң, бул халық жоқ болып кетти (Жар 19:37; Шығ 15:15; Сан 21:11; Ийш 15–16 баплар; Ерм 48-бап; Сеф 2:8-11).

Молох, Милком – Аммон халқының табынған қудайы. Адамлар өз перзентлерин қурбанлық қылыў арқалы Молохқа, яғный Милкомға табынған. Ал Қудайдың нызамларында бундай үрп-әдет пүткиллей қадаған етилген. Деген менен, Ерусалимге жақын жердеги Ҳинном ойпатлығында Израил халқы да Молохқа табынып, перзентлерин қурбанлық қылған (Леб 18:21; 20:2-5; 3Пат 11:7; Ерм 32:35).

мөр – Жип пенен мойынға асып жүретуғын цилиндр сыяқлы буйым ямаса мөр жүзиги. Әййемде бир хатты ямаса ҳүжжетти рәсмийлестириў ушын, оған мум, қорғасын ямаса басқа бир жумсақ нәрсе сүртилип, үстинен мөр басылған. Соның менен бирге, бул мөр хат ямаса ҳүжжет жиберип атырған адамның ҳүкимдарлығын ҳәм бийлигин билдирген (Жар 38:18; 3Пат 21:8; Эст 3:10).

Мухаддес – Мухаддес Китапта мухаддес сөзи көбинесе Қудайға қарата айтылған. Бул сөз Қудайдың пүткил барлықтан жоқарылығын ҳәм теңсизлигин билдиреди. Ол жалғыз, ҳақыйқый Қудай. Қудай пүткиллей пәк, гүнасыз ҳәм минсиз.

Мухаддес сөзи затларға да, адамларға да айтылған. Мухаддес сөзи «пәк, арнаўлы, айырып алынған, бағышланған» мәнислерин билдиреди. Бул сөз Мухаддес шатырдағы, кейин ала Ибадатханадағы буйымларға ҳәм үскенелерге қолланылған. Мухаддес орын ямаса буйым Қудайға бағышланған болып, оларға абайлы болып ҳәм итибар менен мүнәсибетте болыў талап қылынған. Мухаддес шатырда, кейин ала Ибадатханада хызмет еткен руўханийлер де мухаддес есапланған. Руўханийге қолланылған мухаддес сөзи оның Қудайға хызмет етиўине бағышланғанын ҳәм айрықша ўазыйпасы болғанын көрсетеди. Адамлар ҳәм буйымлар Таўратта буйырылған қурбанлықлар ҳәм диний мәресимлер арқалы пәкленип, мухаддес қылынған.

Қудай Өз халқына: «Мухаддес болыңлар», деп буйырған. Буның мазмуны мынадан ибарат, Израил халқы басқа халықлардан айырылып турыўы, өзлерин Қудайға бағышлап, Оның нызамларын орынлаўы керек еди (Шығ 3:5; 12:16; 16:23; 19:6; Леб 19:2; 27:28; 1Пет 1:15; Евр 2:11).

Мухаддес бөлме – ЕҢ МУХАДДЕС БӨЛМЕ сөзине қараң.

Мухаддес Руўх – ҚУДАЙДЫҢ РУЎХЫ сөзине қараң.

Мухаддес шатыр – Израил халқы Қудайға сыйыныў ушын қолланған шатыр. Израил халқы Синай таўында турғанда, Қудай Муўсаға Мухаддес шатырды ҳәм оның барлық үскенелерин ислеўди буйырып, олардың анық үлгилерин көрсеткен. Бул шатырды бир орыннан екинши орынға көшириўге болатуғын еди. Мухаддес шатырдың ишинде еки бөлме бар еди. Биринши бөлмеси Мухаддес бөлме, екиншиси Ең мухаддес бөлме деп аталатуғын еди. Мухаддес шатырдың Ең мухаддес бөлмесинде Келисим сандығы сақланған. Бул шатыр Ушырасыў шатыры деп те аталған. Израил халқы қурбанлықлар усынғанда, Қудай Өз халқы менен ушырасыў ушын усы шатырда болатуғын еди. Кейин патша Сулайман Мухаддес шатырдың орнына Қудайға арнап Ерусалимде Ибадатхана қурдырды (Шығ 25:8-9; 26:1-37; 27:9-19; 29:42-43).

мухаддеслер – Бул сөз Қудайға бағышланған, Оның хызмети ушын ажыратылған, яғный Қудайға тийисли адамлар деген мәнисти билдиреди. Ески Келисимде бир неше мәрте Израил халқына, Жаңа Келисимде болса Ийса Масийхтың изине ергенлерге қарата мухаддеслер деп айтылады (Дан 7:18, 21; 8:24; Елш 9:13, 41; Рим 8:27; 1Кор 6:1; 2Кор 1:1; Эфс 1:15; Фил 4:22; Аян 11:18).

Мысыр – Мысыр Ески Келисимде көп тилге алынған ҳәм дүнья тарийхында әҳмийетли из қалдырған. Мысыр ҳүкимдарлары «Фараон» деп аталған. Мысыр цивилизациясы жүдә раўажланған, халық аралық саўдада баслы орын тутқан. Нил дәрьясының суўлары ҳәм жемисли жерлери Мысыр турғынларын азық-аўқат пенен ҳәмме ўақытта тәмийинлеп турды.

Ашлық дәўирде Юсуп Мысыр халқын ҳәм әкеси Яқыптың барлық шаңарағын қутқарып қалады. Юсуптиң әкеси Яқып ҳәм оның шаңарағы Қананнан Мысырға көшип келеди. Бир неше әўлад өткеннен соң Яқыптың әўлады Мысырда қул болып қалады. Муўса пайғамбар Қудайдың буйрығы менен кәраматлар көрсетип, Израил халқын қуллықтан азат қылады ҳәм Мысырдан алып шығады. Мысыр ҳүкимдарлары көбинесе өз елинен сыртқа, әсиресе Қанан елине үлкен сиясий тәсир өткизетуғын еди ҳәм базыда әтираптағы жерлерге әскерий жүрислер қылатуғын еди. Қанан Мысырдан арқа-шығыста жайласқан, Израил халқы сол жерлерде жасайтуғын еди (Жар 41:46-49, 53-57; 45:16-20; 46:1-7; Шығ 1:8-14; 2:1–15:21).

ораза тутыў – Мухаддес Китапта ораза жүдә әҳмийетке ийе. Инсан илажсыз жағдайларға түсип қалғанда, саўап ушын емес, ал дуўа етиўге берилип, Қудайдың күшине мүтәжлигин билдириў мақсетинде ораза тутады.

Таўрат бойынша, Израил халқы гүналарынан тәўбе қылғанын көрсетиў ушын Пәклениў күни ораза тутыўы керек еди. Сондай-ақ, Израил халқы Бабилонияда сүргинде болғанда да, сүргиннен кейинги дәўирде де қайғылы ўақыяларды еслеў мақсетинде ҳәр жылы ораза тутқан. Ибадатхананың ўайран етилгенин еслеп ораза тутқаны усының бир мысалы болады. Белгиленген оразалардан тысқары, Израил халқы басқа жағдайларда да ораза тутқан. Мысалы, бир адам жақын адамының өлиминен соң өз қайғысын билдириў, қыйын жағдайда Қудайдан жәрдем сораў, өз гүнасынан тәўбе қылғанын ямаса басқаларға дәртлес екенин көрсетиў мақсетинде ораза тутқан.

Ораза әдетте дуўа менен байланыслы болып, Қудайдан жол-жорық алыў ҳәм күш-қуўат сораў ушын, биреўдиң қыйын жағдайын аңсатластырыў ушын тутылған (Леб 16:29-31; 23:26-29; 1Пат 7:6; 2Пат 1:12; 12:15-23; 2Жлн 20:3-4; Эзр 8:21-23; 10:6; Нхм 1:4; Эст 4:3, 15-17; Заб 34:13; Ийш 58:3-12; Ерм 14:10-12; Дан 9:3-4; Юнс 3:5-8).

орама китап, орама қағаз – Әййемги ўақытларда китаплар әдетте узын орама түринде болып, олар папирус ямаса ийленген териден исленген (Ерм 36:22-23; Езк 2:9-10; Зхр 5:1-2; Аян 5:1-2, 4-8).

Өлилер мәканы – Әййемги Израил халқы Өлилер мәканын жер астындағы түпсиз шуқырлық, марҳумлар баратуғын қараңғы жер, деп түсинген (Аюп 17:13; Ийш 14:9; Аян 6:8).

өңирше, қалталы өңирше – Бас руўханий көкирегине тағатуғын, қымбатбаҳа таслар менен безелген арнаўлы қалта. Қалталы өңиршеге Урим ҳәм Туммим деген мухаддес затлар салынған еди. Бас руўханий Қудайдың еркин билиў ушын Урим ҳәм Туммимди қолланған (Шығ 28:15-30).

пайғамбар – Қудайдың хабарын адамларға жеткизетуғын инсан. Ески Келисим дәўиринде Израил халқының пайғамбарлары халықты гүнадан тәўбе қылыўға ҳәм Қудайға қайтып келиўге шақырған. Базыда олар ҳәттеки ҳүкимдарлардың ҳәм басқа халықлардың гүналарын ашып, оларды да туўры жолдан жүриўге шақырған. Пайғамбарлар өз хабарлары арқалы келешекте жүз беретуғын ўақыялар ҳаққында пайғамбаршылық қылған, адамларға жигер берген ҳәм жүз беретуғын апатлардан халықты алдын ала ескерткен. Әдетте олар хабарларында ҳәр түрли салыстырма түрдеги сүўретлеўлерден пайдаланған. Базы пайғамбарлардың жазып қалдырған пайғамбаршылықлары, аянлары ҳәм хабарлары кейин ала Ески Келисимге киргизилип, бул жазыўлар сол пайғамбарлардың атлары менен аталған.

Жаңа Келисим дәўиринде Қудай базы масийхыйларды пайғамбарлық хызметине тайынлаған. Бул пайғамбарлар исениўшилерге Қудайдың сөзин жеткизген. Базыда олар Мухаддес Руўх илҳамы менен пайғамбаршылық та қылған. Мухаддес Китапта жалған пайғамбарлар ҳаққында да айтып өтилген. Олар Қудайдан хабар алып келдик, деп адамларды алдап, жолдан урған (Жар 20:7; Шығ 15:20; Нзм 34:10; Бий 4:4; 1Пат 3:20; Ийш 13:1; Ерм 1:5; Елш 11:27-28; 21:10-11; 1Кор 12:28; 14:1-5, 29-33; Эфс 4:11-12).

парисей – Ийса Масийхтың дәўиринде болған яҳудийлердиң әҳмийетли бир диний топары. Бул атама еврейшеде «ажыратылған» деген мәнисти билдиретуғын сөзден келип шыққан. Парисейлер Таўрат нызамларына қатал түрде әмел қылатуғын еди, соның менен бирге, аўызеки тарқалған үрп-әдетлерге ҳәм пәклениў рәсимлерине де әмел қылатуғын еди. Парисейлер ағымына тек ғана бир неше мың адам кирген болып, улыўма халықтың кишкене бир топарынан ибарат еди. Парисейлер халық арасында абырайға ийе еди. Олардан базылары жоқарғы кеңес ағзалары болған. Айырым парисейлер Ийса Масийхқа исенди, көплери болса Ийсаға ҳәм Оның тәлиматына қарсы шықты (Мат 27:62; Мрк 7:3; Елш 23:6-9).

периз халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Периз халқы Қананның ортаңғы бөлегиндеги таўлы жерлерде жасаған (Жар 13:7; 34:30; Шығ 23:23; Ешу 3:10).

периште – Бул сөз хабаршы ямаса жиберилген дегенди аңлатады. Еврейше «малах», грекше «ангелос», деп айтылады. Ол Мухаддес Китапта көбинесе әпиўайы хабаршылар ямаса хабарлар ҳаққында сөз етилгенде қолланылады. Мухаддес Китапта периште сөзи ақыл-если жанзатлардың айрықша түри сыпатында түсиндириледи. Негизинде, периштелер адамларға қарағанда басқаша болған жанзатлар болып табылады. Олар Қудайды қоршап турады, Қудай дүньяны басқарғанда, олардан пайдаланады. Қудай периштелер арқалы айырым адамларға ҳәм халықларға жәрдем береди.

Мухаддес Китап периштелердиң адамлар ушын айырым ўақыяларға қатнасқаны туўралы айтылған гүрриңлерге бай. Қудай көрсеткен аянлардың баслы мәўритлеринде периштелер өз хызметин айрықша көрсете алған. Мысалы: Синай таўында Мухаддес Нызам жәрияланғанда, Масийх туўылғанда, Оның түр-түси өзгергенде, Ол Гетсемани бағында дуўа еткенде, өлимнен қайта тирилип, аспанға көтерилип кеткенде, олар Қудайдың буйрықларын орынлап, Оның қолында тек әсбап болып хызмет етеди. Соның менен бирликте, Мухаддес Жазыў барлық исениўшилер периштелердиң панасы ҳәм қорғаўы астында екенин ҳәм периштелердиң гүнакарлардың қутқарылатуғынына қуўанатуғынын үйретеди (Дан 10:13; Мат 1:20; 18:10; 25:31; 28:2; Лук 2:10; 15:10; Елш 5:19; 7:38, 53; 1Пет 1:12; Гал 3:19; Евр 1:14; 12:22).

Персия – Әййемги қүдиретли патшалық. Персия патшасы Кир Бабилонияны басып алғаннан соң, Персия патшалығының пайтахты ҳәзирги Ирактың қубласында жайласқан Бабилон болды. Бирақ патша Дарий Персеполис деген таза пайтахт қурдырады. Бул патшалық «Мидия ҳәм Персия» деп те аталады, себеби Мидия бул патшалықтың әҳмийетли ўәлаятларынан бири еди. Персия нызамлары «Мидия ҳәм Персия нызамлары» деп аталған. Даниел пайғамбар Персия ҳүкиметинде жоқарғы лаўазымды ийелеген еди. Эстер китабында сүўретленген ўақыялар Суза қорғанында – Персия патшаларының қысқы сарайында жүз берген. Ҳәзирги Өзбекстанның көп бөлеги ҳәм улыўма Орта Азияның көп жерлери б. э. ш. VІ әсирде Персия патшалығының қарамағында болған. Тарийхшылар сол дәўирдеги Персия патшалығын Ахаменийлер патшалығы деп те атайды (Эст 1:19; Дан 6:1-28; 6:8).

Пурим байрамы – Бул байрам еврей календарының он екинши айы болған адар айының 14-15-күнлеринде белгиленген. Ҳәзирги календарь бойынша, бул ай февральдың ортасынан басланады. Пурим байрамын Персия патшасы Ахашўероштың ҳүкимдарлығы дәўиринде ханбийке Эстер ҳәм оның ағасы Мордохай жәриялаған. Еки күн белгиленетуғын бул байрам даўамында яҳудийлер Қудайдың Израил халқын қырылып кетиўден қалай сақлап қалғанын еслеген. Бул байрамда адамлар шадланған, зыяпатлар берип, бир-бирине саўғалар берген. Бул байрам бабилония тилинде – пур, яғный «шек таслаў» сөзинен алынған (Эст 9:20-32).

рефа халқы – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Бул халық та анақ халқындай бәлент бойлы, күшли болған деп айтылады (Жар 15:20; Нзм 2:11; 3:11; Ешу 13:12).

Руўханий, бас руўханий – Диний хызмет ҳәм мәресимлерди өткериў ушын айрықша таярланған адам. Әййемги Израилда Таўрат бойынша, руўханий Лебий урыўынан, Муўсаның ағасы Харон әўладынан болыўы керек еди. Руўханийлер Мухаддес шатырда, кейин ала Ерусалимдеги Ибадатханада хызмет еткен. Олар сыйыныў ўақтында басшылық қылып, қурбанлықлар беретуғын еди, диний дәстүр ҳәм мәресимлерди өткеретуғын еди. Руўханийлерге хызмет ўақтында лебийлилер жәрдем берген. Мухаддес шатырдың Мухаддес бөлмесине, кейин ала Ибадатхананың Мухаддес бөлмесине кириўге тек ғана руўханийлердиң ҳуқықы бар еди. Руўханийлерге Израилда жер үлес берилмеген еди. Таўрат бойынша, олар берилген қурбанлықлардан үлес алып, күнделикли мүтәжликлерине қолланатуғын еди. Руўханийлерге адамлар арасындағы келиспеўшиликлерди шешиў ҳәм Қудайдың нызам ҳәм қағыйдаларын халыққа үйретиў ўазыйпасы тапсырылған еди.

Бас руўханий өз ўазыйпасын орынлаў ушын арнаўлы кийимлер кийген. Бул кийимлер эфод, баҳалы үст кийим, нағыслы узын көйлек, сәлле, белбеў ҳәм он еки тас тағылған қалталы өңиршеден ибарат еди. Бас руўханий жылына бир мәрте – Гүнадан пәклениў күнинде өзиниң ең әҳмийетли ўазыйпасын орынлаған. Сол күни бас руўханий Мухаддес шатырдың, кейин ала Ибадатхананың Ең мухаддес бөлмесине кирген. Бул бөлмеде ол өзин ҳәм Израил халқын гүнадан пәклеў мәресимин өткерген (Шығ 28-бап; Леб 8:6-9; Сан 18:8-20).

садақа – Адамлар Қудайға сыйынып, өз исенимин ҳәм иззет-ҳүрметин билдириў ушын беретуғын нәрсе. Таўрат нызамы бойынша еки садақа түри бар, булар мынадай: ғәлле садақасы ҳәм ишимлик садақасы (Шығ 25:29; 29:28; Леб 2:2).

саддукей – Ийса Масийхтың дәўиринде болған яҳудийлердиң әҳмийетли бир диний топары. Бул топар руўханийлерден ҳәм жоқарғы класс адамларынан ибарат еди. Саддукейлер үлкен сиясий күшке ийе болып, Ибадатхана ислерине де ҳүкимин өткизетуғын еди. Жоқарғы кеңес ағзаларының көпшилиги саддукейлерден ибарат еди. Парисейлерден айырмашылығы, олар аўызеки тарқалған үрп-әдетлерди қабыл қылмайтуғын еди, тек ғана Таўратта жазылған нызам ҳәм қағыйдаларға әмел қылатуғын еди, өлилердиң тирилиўине де исенбейтуғын еди. Ийса менен саддукейлер арасында көп келиспеўшиликлер болып туратуғын еди (Мат 3:7; 22:23-33; Елш 4:1-3; 5:17).

Самария – Б. э. ш. 885-874-жыллары ҳүкимдарлық қылған патша Омрий дәўиринен баслап, Самария Израилдың, яғный арқадағы патшалықтың пайтахты болды. Ески Келисимде базыда Самария деген атама Израил патшалығының орнына да қолланылған. Жаңа Келисимде болса бул атама астында Иордан дәрьясының батысындағы, Галиланың қубла тәрепиндеги жерлер нәзерде тутылған. Самария Рим империясына қараслы Яҳудия аймағының ишинде еди (3Пат 13:32; 16:23-24; 4Пат 17:24).

самариялы – Жаңа Келисим дәўиринде Самарияда туўылған адам. Б. э. ш. 722-жылы ассириялылар Израилды, яғный арқа патшалықты басып алғаннан кейин турғынларының көпшилигин тутқын етип алып кетти. Самария жерине болса жат халықлар мәжбүрий көширилди. Бир неше әсирлерден соң греклер де бул жерлерге орналасып алды. Соның ушын, Рим империясы дәўиринде Самария турғынлары этника жағынан аралас болған. Самариялылар ҳәм яҳудийлер арасында келиспеўшилик бар еди. Самариялылар тек ғана өзлериниң Таўратын Қудай жиберген мухаддес китап деп билетуғын еди. Олардың Таўрат нусқасының яҳудийлердиң Таўратынан өзгешелиги бар еди. Самариялылар Қудайға Ерусалимде емес, ал Гериззим таўында сыйынған. Олар шама менен б. э. ш. 400-жылы Гериззим таўында ибадатхана қурған. Бул ибадатхана шама менен б. э. ш. 128-жылы яҳудийлер тәрепинен ўайран қылынған. Буның ақыбетинде яҳудийлер ҳәм самариялылар арасында қарсылық оғада күшейген (4Пат 17:1-6, 24-41).

Сидон – ФЕНИКИЯ сөзине қараң.

Сион – Патша Даўыт ебус халқынан тартып алған Ерусалимниң бир бөлеги Сион деп аталатуғын еди. Бул орын Даўыттың қорғаны деп аталды. Кейин болса Ибадатхана қурылған төбе Сион таўы деп аталатуғын болды. Ески Келисимдеги қосық қатарларында ҳәм пайғамбарлардың жазыўларында Сион сөзи көбинесе Ерусалим қаласына ямаса Қудайдың халқына қарата қолланылған (2Пат 5:6-9; 3Пат 8:1; 4Пат 19:21).

суў сақлағыш, суў сақланатуғын шуқыр – Жаўынның суўын бир жерге жыйнаў ҳәм сақлаў ушын исленген жасалма ҳәўиз. Шуқыр етип қазылғаннан соң шуқырдың ҳәмме жағына таслар қалап шығылады. Таслардың үсти сыбалып, қудық сыяқлы етип исленген. Оннан қала берсе, тастай қатты жерлерде де, жерди қазып, ҳәўиз ислеген, тастай болғаны ушын, қазылған шуқырдың дийўалларына тас қалаўдың ҳәжети болмаған (1Пат 13:6; 19:22; 2Пат 3:26; Ийш 22:11; Ерм 38:6).

суўға шомылдырыў – Грекше «баптизо» – суўға шомылдырыў ямаса жуўындырыў деген мәнисте. Әҳмийетли диний мәресимлерден бири болып, бул мәресим арқалы инсан өзин Қудайға бағышланғанын көрсетеди. Таўрат нызамлары бойынша, инсан напәкликтен тазаланыў ушын суў менен жуўынып, пәклениў мәресимин өткизетуғын еди. Кейин ала, Ийса Масийх дәўиринде Яқыя адамларды суўға шомылдырылыўға шақырды. Ийса Қудайдың еркин толық орынлаў ушын Яқыя тәрепинен суўға шомылдырылған. Ийса пүткил ел бойлап тәлим берип жүргенде, оның шәкиртлери де Яқыяға уқсап адамларды суўға шомылдыратуғын еди.

Ийса Масийх аспанға көтерилмесинен алдын шәкиртлерине: «Сонлықтан да барып, барлық миллетлерди Маған шәкирт қылыңлар: оларды Әкениң, Улдың ҳәм Мухаддес Руўхтың аты менен шомылдырыңлар», деп буйрық берди. Сол ўақыттан баслап суўға шомылдырыў мәресими Ийсаның өлими ҳәм тирилиўиниң белгиси болып хызмет етеди. Суўға шомылдырылған адам ески өмири ушын өлип, жаңа өмир ушын тирилген есапланады. Шомылдырылыў және исениўшилердиң Ийсаның қаны арқалы гүнадан пәкленгенин де билдиреди (Шығ 29:4; 30:17-21; Мат 3:13-15; Мат 28:18-20; Юхн 3:22-26; 4:1-3; Елш 22:16; 1Пет 3:21; Рим 6:1-5; Кол 2:12; Евр 6:2).

сүйиспеншилик – Мухаддес Китапта бул сөз тек ғана адамлардың өз ара мүнәсибетин емес, ал олардың Қудай менен болған жақын мүнәсибетин көрсетиў ушын да қолланылған.

Ески Келисимде буның анық мысалы Қудайдың Израил халқы менен болған мүнәсибети болады. Израил халқы Қудайдың сүйиспеншилигине ийе болғанлықтан, Қудай олар менен келисим дүзиўге шешим қабыллайды. Бул келисимниң шәрти бойынша, Израил халқы Ийеси Қудайды пүткил жүреги менен, жаны менен, пүткил барлығы менен сүйиўи ҳәм Оның буйрықларын орынлаўы тийис еди. Сол буйрықлардың биринде айтылыўы бойынша адам өзгени өзиндей сүйиўи керек.

Ийса Масийх Қудайды ҳәм басқаларды сүйиў ҳаққындағы буйрықларды Таўраттың ең әҳмийетли буйрықлары деп есаплаған. Ол Өз шәкиртлерине, бир-бириңизди сүйиңлер, буйрықларыма әмел қылыңлар, деп буйырған. Ийсаның Өзи де аспандағы Әкесин қаншелли сүйетуғынын көрсетиў ушын Оның буйрықларын толық орынлаған.

Қудай пүткил адамзатқа болған сүйиспеншилигин көрсетиў мақсетинде бул дүньяға Өзиниң жалғыз Улы Ийса Масийхты жиберген еди. Ийса Масийх адамзаттың гүнасы ушын қурбан болды. Ийсаға исенген ҳәр бир адам гүналарынан пүткиллей пәкленеди ҳәм мәңги өмирге ийе болады. Қудай сүйиспеншилик булағы болғаны ушын Оған исенгенлер де Қудайдан үлги алып, бир-бирин жақсы көриўи керек (Леб 19:18; Нзм 6:5; 7:6-9; 11:1; Мрк 12:28-34; Юхн 3:16; 13:34-35; 14:15, 21-24, 31; 15:9-10, 12, 17; 1Юхн 4:7-10, 11-12, 16, 19-21; Рим 5:8).

сүргин – Бул сөз астында әдетте Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары душпанлар тәрепинен басып алынып, турғынларының көпшилиги басқа елге тутқын етип әкетилген дәўир нәзерде тутылады. Мухаддес китапта айтылыўынша Израил ҳәм Яҳуда халықлары Қудайдың ҳүкими ақыбетинде сүргин етилген, себеби олар Қудайдың Муўса арқалы дүзген келисимине садық болмаған еди.

Б. э. ш. 722-жылы Ассирия Израилды, яғный арқа патшалықты басып алды. Ассириялылар Израил пайтахты Самарияны қолға киргизгеннен соң халықтың көпшилигин Ассирияның аймақларына тутқын етип алып кетти. Израил елине болса жат халықларды мәжбүрлеп көширди. Б. э. ш. 605-жылдан баслап, Бабилония халқы Яҳудаға, яғный қубла патшалыққа қайта-қайта ҳүжим қылды. Усы ҳүжимлер ўақтында олар базы яҳудийлерди Бабилонияға тутқынлыққа алып кетти. Даниел пайғамбар деп танылған жас жигит те сол тутқынлар арасында еди. Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда пайтахты Ерусалимди қолға киргизип, оны ўайран қылды. Елдиң көпшилик турғынларын тутқын етип алып кетти. Тутқынға түспеген яҳудийлер Мысырға қашып барды.

Яҳудийлер Бабилония сүргининде болғанда да өзлерине үй салып, саўда ҳәм дийханшылық пенен шуғылланған. Олар өз диний үрп-әдетлерине әмел қылған ҳалда, миллий өзлигин сақлап қалған. Даниел ҳәм Езекиел пайғамбарлар усы сүргин дәўиринде хызмет еткен. Кейин Яҳуда ели Персия ҳүкимдарлығы астында болғанда, яҳудийлерден базылары Зеруббабел ҳәм Ешуа басшылығында Яҳудаға қайтып барып, Ерусалимде Ибадатхананы қайта қурыўды баслаған. Арадан жыллар өтип, Персия патшасының хызметиндеги яҳудий ҳәмелдары Нехемия да Яҳудаға қайтқан ҳәм Ерусалим дийўалларын қайта қурыў ислерине басшылық қылған.

Көп яҳудийлер өз ўатанынан узақта жасап қалған. Эстер китабында Персия патшалығында жасаған яҳудийлер туўралы сөз етилген. Бул ўақыялар б. э. ш. V әсирде Персия патшалығының пайтахты Сузада болған (4Пат 17:5-24; 24:1-4, 13-16; 25:11-12, 25-26; 2Жлн 36:13-21; Эзр 1:1-5; 2:1-2, 70; 7:1-7; Нхм 1:1-11; Ерм 25:1-11; 43:1-7; 52:1-16, 28-30; Дан 1:1-6).

Тир – ФЕНИКИЯ сөзине қараң.

туңғыш ул – Әййемги ўақытлары туңғыш ул жоқарғы орынға ийе еди. Әдетте туңғыш улға пәтия берилгенде, оған айрықша берекет тиленген. Туңғыш ул инилерине қарағанда еки есе көп мийрас алған. Әкесиниң өлиминен соң туңғыш ул шаңарақ басшысы есапланған.

Таўрат бойынша, Израил халқында ҳәр бир шаңарақтағы қарыннан биринши шыққан ул Қудайға тийисли болып, Оған бағышланыўы тийис еди. Барлық туңғыш уллардың орнына лебийлилер Мухаддес шатырда, кейин ала Ибадатханада хызмет қылған. Туңғыш улды қайтарып сатып алыўдың белгиси сыпатында руўханийлерге пул садақа етип берилген. Қудай Израил халқының туңғыш улларын Мысырдағы ең кейинги апаттан қурбанлық арқалы қутқарған, кейин ала бул Қутқарылыў байрамы етип белгиленетуғын болды (Жар 25:29-34; 27:1-40; 48:12-20; Шығ 13:1-2, 11-16; 12:26-27; Сан 3:11-13, 40-41; 18:15-16; Нзм 21:15-17).

усынылған нанлар – Мухаддес шатырдағы столға, кейин ала Ибадатханадағы столға Израилдың он еки урыўы ушын он еки ашытқысыз нан қойылған. Бул нанлар Жаратқан Ийениң дәргайындағы столға қойылған, соның ушын еврейшеде «дәргайындағы нан» деп те аталған. Нанлар столда бир ҳәпте турғаннан соң, жаңа писирилген он еки нан менен алмастырылған. Столдан алынған нанларды тек ғана руўханийлер жеген. Усынылған нанлар Жаратқан Ийениң дәргайын билдиретуғын нышан болып, Қудай Израил халқының қүдирети ҳәм тәмийинлеўшиси екенлигин де билдирип турған (Леб 24:5-9).

Ушырасыў шатыры – Ушырасыў шатырының және бир аты Мухаддес шатыр. Адамлар Муўса арқалы Жаратқан Ийеден мәсләҳәт сораў нийетинде орданың сыртындағы шатырға келген. Жаратқан Ийе сол шатырда Муўсаға сөйлеген (Шығ 39:32; 40:2; Леб 1:1; 10:8).

фараон – Әййемги Мысыр патшаларының атамасы (Жар 41:1; Шығ 6:27).

Феникия – Израилдан арқа тәрепте Жер Орта теңизи бойында жайласқан жер. Бул жер Тир, Сидон, Арўад ҳәм Габол қалалары тәрепинен бақлаў астында болған. Ҳәзирги Ливан мәмлекетиниң Жер Орта теңизи бойындағы жери әййемги Феникия жерине туўры келеди (3Пат 5:1; 2Жлн 2:3, 11; Мрк 7:24; Елш 11:19; 15:3; 21:2).

филист халқы, филистлер, Филистия – Әййемги дәўирлерде Филистияның турғынлары филист халқы деп айтылған. Қанан жериниң қубла-батыс тәрепинде, Жер Орта теңизиниң бойында жайласқан еди. Жер Орта теңизиндеги Крит атаўында жасаған халықтан келип шыққан болыўы мүмкин. Филист халқы Газа, Ашкелон, Ашдод, Гат, Экрон қалаларына тийкар салған (Жар 26:1; Шығ 13:17; Бий 13:1; 2Пат 5:17).

Хабашстан – Еврейшеде бул «Куш» деп аталған. Жар 10:6 аят бойынша Хабашстанның турғынлары Нухтың ақлығы Куштың урпақлары болады. Хабашстан Мысырдың қубласында, шама менен Нубия ямаса Эфиопия аймағында жайласқан (4Пат 19:9; Эст 1:1; Заб 86:4; Ийш 11:11; Сеф 3:10).

хет халқы, хетлер – Ески Келисим дәўириниң басында бул атама Қанан нәсилинен болған Хеттиң әўладына айтылады. Ибрайым жасаған заманда Қанан елинде бир неше халықлар жасайтуғын еди. Олардың бири хет халқы еди. Хет халқынан болған Эфрон деген адам Ибрайымға Сараны жерлеў ушын жер сатқан еди. Израил халқы Қананды басып алғанда, хет халқын да жеңилиске ушыратқан еди. Патша Сулайман хет әўладларын аўыр жумысқа жумсаған. Б. э. ш. XVІІ әсирден XІІ әсирге дейин хет халқының патшалығы уллы бир патшалық болып, көп жерлерди ийелеген. Бул жерлер ҳәзирги Туркиядан қублаға қарай, Сирияға дейин созылған еди. Кейин ала Ассирия хет халқын жеңилиске ушыратып, олардың жерлерин басып алған (Жар 10:15; 23:1-20; 3Пат 9:20-21).

хиў халқы, хиўлер – Израил халқы Қанан жерин ийелеместен алдын сол жерде жасаған халықлардың бири. Хиў халқы Қанан елиниң орайында жасаған (Шығ 3:8; Нзм 7:1; Ешу 3:10; 3Пат 9:20).

Хош Хабар – Ески Келисим пайғамбарлары Масийх ҳаққында көп пайғамбаршылық қылған. Интизарлық пенен күтилген Масийхтың келгени ҳаққындағы хабар Жаңа Келисимде Хош Хабар деп аталады. Ийса адамзатты гүна ҳәм өлим күшинен азат қылыў ушын келген. Ийса Масийхқа исенген ҳәр бир адам, миллетинен тысқары, Қудайдың Патшалығына кире алады.

Ийса Масийх жер жүзиндеги хызмети даўамында Өз шәкиртлери менен бирге: «Қудайдың Патшалығы жақынласты!» деп жәрия қылып, адамларды тәўбе қылыўға ҳәм Хош Хабарға исениўге шақырған. Ийсаның Өз тәлиматы ҳәм қылған ислери, адамзатты гүналардан азат қылыў ушын атанақ ағашта жан бериўи ҳәм үшинши күни өлимнен тирилиўи арқалы адамлар Хош Хабарды және де толық түсине баслады. Ийса аспанға көтерилместен алдын шәкиртлерине Хош Хабарды пүткил дүнья бойлап тарқатыў ўазыйпасын тапсырды. Шәкиртлер Ийсаның Масийх, яғный Қудай тәрепинен жиберилген Қутқарыўшы екенин айтып, Хош Хабарды жәриялай баслады.

Хош Хабар сөзи Жаңа Келисимдеги биринши төрт китапқа қолланылған. Бул Хош Хабарларда Ийса Масийхтың өмири, хызмети ҳәм тәлими сөз етилген (Мат 4:23; 10:7; 24:14; 28:18-20; Мрк 1:14-15; Лук 2:10-11; 4:16-21; 7:20-23; 24:44-48; Елш 1:8; 4:12; 5:42; 1Кор 15:1-4).

ҳалилуйя – Еврейше сөз болып, «Жаратқан Ийени алғыслаң» деген мәнисти билдиреди (Заб 110:1; 149:1; 134:1; Аян 19:1).

Шаббат күни – Израил халқында ҳәптениң жетинши күни, бизлердиң ҳәптемиз бойынша шемби күни. Бул күн мухаддес есапланып, дем алыў күни болған. Қудайдың Муўса арқалы берген нызамы бойынша, Шаббат күни жумыс ислеў қадаған етилген еди. Израил халқы Шаббат күнин Қудайға шүкир айтыўға бағышлаған. Бул күнде руўханийлер арнаўлы қурбанлық усынған.

Жаңа Келисим дәўирине келип, дин хызметкерлери Шаббат күнине тийисли қыйын қағыйдалар дизимин жаратқан. Ийса Өз тәлиматы ҳәм қылған ислери менен бул дизимге қарсы шығып, адамларға дем алыў күниниң негизги мәнисин түсиндиреди ҳәм инсан Шаббат күни ушын емес, ал Шаббат күни инсан ушын жаратылғанын айтады (Шығ 20:8-11; 31:12-17; Леб 23:3; Сан 28:9-10; Нзм 5:12-15; Мат 12:1-14).

шайтан – Аспандағы жанзат, гүнакар периштелердиң басшысы. Бул периштелер жаўыз руўхлар, жинлер деп те аталған. Шайтан Қудайға ҳәм Қудайдың халқына қарсы шығады. Ол ҳәмме ўақытта жаўызлық қылыўға ҳәрекет етип, адамларды алдайды ҳәм оларды Қудайдың жолынан азғырады. Ийса Масийх күшли ерки ҳәм кәраматлары арқалы шайтаннан үстем екенлигин көрсетти. Жаңа Келисимде, бир күни шайтан пүткиллей жеңилиске ушырайды, деп жазылған.

«Шайтан» деген атама еврей тилиндеги «душпан, айыплаўшы» мәнисин билдиретуғын сөзден келип шыққан. Жаңа Келисимде шайтан және азғырыўшы деп те айтылады. Жаңа Келисимде, шайтан адамларды азғырыўға салады, деп айтылған. Ол «бул дүньяның ҳәкими» деп те аталған (Зхр 3:1; Мат 4:1-11; 25:41; Лук 8:12; Юхн 8:44; 12:31; Елш 10:38; 1Юхн 3:8; 2Кор 4:4; 1Сал 2:18; Аян 12:9, 10; 20:10).

шек – Шек таслаўда ағаш бөлеклери ямаса таслар қолланылған, усы арқалы Қудайдың еркин анықлаған. Базыда адамлар шек таслап, Қудайдан бир исти қалай ямаса қашан ислеў кереклигин сораған (Леб 16:8; Ешу 19:1; Юнс 1:7).

Эдом, эдом халқы, эдомлылар – Бул халық Яқыптың ағасы Эсаўдан келип шыққан. Эдом халқы Өли теңиздиң қубла ҳәм қубла-шығысындағы таўлы Сеир жеринде жасаған. Бул халық Израил халқының душпаны болып келген. Даўыттың ҳүкимдарлығы дәўиринде Израил халқы эдомлылардың жерин басып алды. Бирақ Даўыттың ҳүкимдарлығынан соң эдом халқы Израилға қарсы бас көтерип турған ҳәм нәтийжеде өз ғәрезсизлигине ерискен еди (Жар 36:8-9; Сан 20:14-21; 2Пат 8:13-14; 3Пат 11:14-22; 4Пат 8:20-22).

эфод – Еврейше сөз, бас руўханийдиң кийетуғын арнаўлы кийимин усылай атаған. Эфодқа тағылған қалталы өңиршеге Урим ҳәм Туммим деген мухаддес нәрселер сақланған. Айырым жағдайларда руўханийлер Қудайдың еркин билиў ушын Урим ҳәм Туммимнен пайдаланған. Ески Келисимниң базы аятларында эфод сөзи руўханийлердиң кийетуғын кийимине қолланылып, бул кийим зығыр таўардан тигилген. Бийлер китабында бул сөз бутты ямаса адамлар пал ашыў ушын пайдаланған затты билдирген (Шығ 28:6-14; 29:5; Бий 8:27; 17:5; 1Пат 23:9-12).

Эфрайым – Яқыптың улы Юсуп Мысырда еки уллы болады, үлкени Менашше, генже баласы Эфрайым еди. Эфрайым ҳәм Менашше урыўлары Юсуптиң усы еки улынан келип шыққан. Эфрайым генже ул болса да, Яқып оны Менашшеден жоқары қойып, пәтия берген.

Патша Сулайманның өлиминен соң арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан ажыралып шықты. Бул он урыў өз алдына мәмлекет қурып, Израил патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Самария болды. Арқадағы урыўлар арасында Эфрайым ең үлкен урыў болғаны ушын, Ески келисимниң базы қатарларында Эфрайым деген атама он урыўға ҳәм олар орнатқан Израил патшалығына қарата қолланылған (Жар 48:17-20; 3Пат 11:26–12:24).

Яқып – Яқып Ибрайымның ақлығы, Ысақтың улы еди. Яқып Пенуелде Қудай менен гүрескеннен соң, Қудай оған «Израил» деп ат қойды. Соның ушын, Ески Келисимде Яқыптың әўладлары «Израил халқы» деп аталған. Көбинесе Ески Келисимдеги пайғамбарлар жазыўларында ҳәм қосық қатарларында Израил халқы Яқып ямаса Яқыптың әўлады деген ат пенен айтылады (Жар 32:28-29; 35:10; Мат 13:55; 17:1; 27:56; Гал 1:19).

Жаңа Келисимде Ийсаның он еки елшиси арасында Яқып атлы еки шәкирти бар еди. Ийсаның Яқып деген иниси де болып, ол Ерусалимдеги жәмәәттиң абырайлы жолбасшысы ҳәм Жаңа Келисимдеги «Яқыптың хаты» авторы еди (Жар 32:28-29; 35:10; Мат 13:55; 17:1; 26:36; Гал 1:19).

Яҳуда – Яқыптың он еки улының бири болып, Яҳуда урыўының бабасы еди. Яҳуда урыўы Израил елиниң қубла бөлиминдеги ең үлкен урыў болған. Патша Сулайманның өлиминен соң арқадағы он урыў қубладағы Яҳуда ҳәм Бенямин урыўларынан айырылып шықты. Яҳуда ҳәм Бенямин урыўлары өз алдына ел болып, Яҳуда патшалығы деп аталды. Бул елдиң пайтахты Ерусалим болды. Ески Келисимниң базы жерлеринде қубладағы бул еки урыў Яҳуда халқы деп айтылып, усы урыўлар жасаған жер, Яҳуда ели деп айтылған.

Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда елин басып алып, турғынларының көбисин Бабилонияға сүргин етип алып кеткен. Жетпис жылдан кейин, Персия империясы ҳүкимдарлығы дәўиринде сүргиндеги яҳудийлердиң базылары Яҳудаға қайтып келди. Олар Ерусалимдеги Ибадатхананы ҳәм қала дийўалларын қайта қурды. Ерусалим қаласының әтирапында жасап атырған яҳудийлердиң жери Яҳуда патшалығынан кишкене еди (3Пат 12:17–12:24; 4Пат 25:18-21; Эзр 1:1-11; Нхм 1:1–2:8).

яҳудий – «Яҳудий» сөзи Яқып улы Яҳуданың атынан келип шыққан. Б. э. ш. 586-жылы бабилониялылар Яҳуда елин, яғный қубла патшалықты басып алып, турғынларының көбисин Бабилонияға сүргин етип алып кеткен. Бабилониядағы жетпис жыллық тутқынлық дәўиринде ҳәм оннан кейин «яҳудий» сөзи Яҳуда халқына ҳәм улыўма Израил урыўларының әўладларына қолланылып, миллет мәнисин билдиретуғын сөзге айланған (4Пат 25:25; Нхм 1:2; 13:23; Ерм 32:12; Эст 3:6; Мат 27:29; Елш 2:5).

Яҳудия – Бул ат тек ғана Жаңа Келисим китапларында қолланылған, әдетте Өли теңизиниң батыс тәрепиндеги төбешикли жерлерди билдиреди. Ески Келисим дәўиринде бул жерлер Яҳуда урыўына тийисли болған. Бул жер Александр Македонский тәрепинен басып алынғаннан соң «Яҳудия» деген ат пенен белгили болды. Жаңа Келисим дәўиринде «Яҳудия» Рим империясына кирген ўәлаят болған. Бул ўәлаяттың жери тек ғана Өли теңизиниң батыс тәрепиндеги жерлерди емес, ал арқадағы Самария жерин ҳәм батыстағы Жер Орта теңизи бойындағы жерлерди өз ишине алатуғын еди (Мат 4:25; 19:1; Лук 3:1; 23:5; Елш 10:37).

Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Берилген өлшем бирликлердиң өлшемлери анық белгили емес. Олар ўақыттың өтиўи менен өзгерип барған ҳәм орынларда бир-биринен өзгешелиги болған.

Аўырлық өлшеми
Гера | 0,5 гр
Беқа | 5,5 гр
Шекел | 11 гр
Мина | 550 гр
Талант | 34 кг

Сыйымлық өлшеми
Омер | 2,2 л
Сеа | 7,5 л
Эфа | 22 л
Кор/хомер | 220 л

Суйықлық өлшеми
Лог | 0,3 л
Ҳин | 3,7 л
Бат | 22 л

Сүўретлер

Сүўретлер

1. Мухаддес шатыр

2. Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

3. Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

4. Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Мухаддес шатыр

Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Израил халқының календары

Израил халқының календары

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

«Ленинград кодекси» Ески Келисимниң қолжазбаларынан

Юнус пайғамбардың китабынан алынған бул еврейше қолжазба шама менен б. э. 1000-жыллары көширилген

Ески Келисимниң «Қумран» қолжазбаларының бири

Ийшая пайғамбардың китабынан алынған бул еврейше қолжазба шама менен б. э. ш. 100-жылларда көширилген

Ески Келисимниң «Әййемги грекше аўдарма» қолжазбаларынан бир бөлек

Ешуа китабынан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 200-жыллары көширилген

Жаңа Келисимниң қолжазбаларынан «Папирус-52» деп аталған бөлек

Юхан жазған Хош Хабардан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 125-жыллары көширилген

«Кодекс Синайтикус» Жаңа Келисимниң қолжазбаларынан

Матта жазған Хош Хабардан алынған бул грекше қолжазба шама менен б. э. 340-жыллары көширилген

Карталар

Карталар

1. Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

2. Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

3. Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

4. Он еки урыўдың жери

5. Ерусалим патшалар дәўиринде

6. Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

7. Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

8. Ассирия патшалығы

9. Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

10. Персия патшалығы

11. Александр Македонский патшалығы

12. Рим империясы

13. Палестина Ийса Масийх дәўиринде

14. Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

15. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

16. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

17. Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

18. Павелдиң Римге алып кетилиўи

Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

Он еки урыўдың жери

Ерусалим патшалар дәўиринде

Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

Ассирия патшалығы

Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

Персия патшалығы

Александр Македонский патшалығы

Рим империясы

Палестина Ийса Масийх дәўиринде

Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

Павелдиң Римге алып кетилиўи

Table of Contents

Мухаддес Китап: Забур

Алғы сөз

Забур

Алғы сөз
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150

Қосымша материаллар
Сөзлик

Адам Улы
амалек халқы, амалеклер
аммон халқы, аммонлар
амор халқы, аморлар
анақ халқы, анақлар
Арам
арфа
Аспан Патшалығы
Ассирия
атанақ ағаш
Ашера (кийели ағаш)
Аштарта
Ашытқысыз нан байрамы
Әке
әмеңгер
Баал
Бабилония, Бабилон
Башан
Галила үлкеси
Гилад
гиргаш халқы
гүна
диний муғаллим
ебус халқы, ебуслы
елши
Ең мухаддес бөлме
Ерусалим
Жабрайыл
Жаңа ай байрамы
Жаратқан Ийе
Жаратқан Ийениң Үйи
Жартас, қорғаўшы Жартас
жаўыз руўх
жәмәәт
жин
жоқарғы кеңес
зәйтүн

Зүрәәт байрамы, Ҳәптелер байрамы, Елиўинши күни байрамы

Ибадатхана
Израил
Ийемизди еслеў кешеси
Ийе, Ийем, Ийемиз
Кәрнай
Кәрнай байрамы
келисим
Келисим сандығы
Кемош
кен халқы, кенлер
керуб
кийели тас
Қанан
қанан халқы, қанан халықлары, қананлы
Қос байрамы, Жыйын-терим байрамы
Қудай
Қудай Таала
Қудайдың Патшалығы
Қудайдың Руўхы
Қудайдың Улы, Қудай Тааланың Улы
Қудайдың Үйи
қурбанлық
Қутқарылыў байрамы
қутқарыў, қутқарылыў
қыз Сион
лебийли, лебийлилер
Лира
май
майлаў
Масийх
мәжилисхана
мәңгилик өмир
Мидия
Мидян, мидянлылар
мийрим
Михаил
Моаб, моаб халқы, моаблылар
Молох, Милком
мөр
Мухаддес
Мухаддес бөлме
Мухаддес Руўх
Мухаддес шатыр
мухаддеслер
Мысыр
ораза тутыў
орама китап, орама қағаз
Өлилер мәканы
өңирше, қалталы өңирше
пайғамбар
парисей
периз халқы
периште
Персия
Пурим байрамы
рефа халқы
Руўханий, бас руўханий
садақа
саддукей
Самария
самариялы
Сидон
Сион
суў сақлағыш, суў сақланатуғын шуқыр
суўға шомылдырыў
сүйиспеншилик
сүргин
Тир
туңғыш ул
усынылған нанлар
Ушырасыў шатыры
фараон
Феникия
филист халқы, филистлер, Филистия
Хабашстан
хет халқы, хетлер
хиў халқы, хиўлер
Хош Хабар
ҳалилуйя
Шаббат күни
шайтан
шек
Эдом, эдом халқы, эдомлылар
эфод
Эфрайым
Яқып
Яҳуда
яҳудий
Яҳудия
Ески Келисимдеги өлшем бирликлер

Сүўретлер

- Мухаддес шатыр

- Патша Сулайман қурдырған Ибадатхана

- Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана жойбары Ийса Масийх дәўиринде

- Патша Ҳирод қурдырған Ибадатхана Ийса Масийх дәўиринде

Диаграмма бойынша көрсетилген Израил халқының тарийхы

Израил халқының календары

Мухаддес Китап қолжазбаларының фото сүўретлери

Карталар

- Эййемги дәўирдеги Жақын Шығыс

- Израил халқының Мысырдан шыққаннан кейин жүрип өткен жолы

- Қанан ҳәм оның әтирапындағы жерлердиң тәбият картасы

- Он еки урыўдың жери

- Ерусалим патшалар дәўиринде

- Израил патшалығы Шаул, Даўыт ҳәм Сулайман дәўиринде

- Израил ҳәм Яҳуда патшалықлары

- Ассирия патшалығы

- Бабилония патшалығы Яҳуда халқы сүргин етилген дәўирде

- Персия патшалығы
- Александр Македонский патшалығы
- Рим империясы
- Палестина Ийса Масийх дәўиринде
- Ийса Масийх дәўириндеги Ерусалим

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған биринши сапары

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған екинши сапары

- Павелдиң Хош Хабар тарқатыў мақсетинде қылған үшинши сапары

- Павелдиң Римге алып кетилиўи